Jądra (testes) to parzyste męskie narządy płciowe. Stanowią one odpowiednik jajników u kobiet i należą do gruczołów płciowych (gonad). W jądrach wytwarzane są plemniki (nasienie) oraz hormony, których regulacją zajmują się przysadka mózgowa i podwzgórze. Ponadto są one niezbędnym elementem rozmnażania płciowego.
© Henrie / Fotolia
Ważnym zadaniem jąder jest produkcja hormonów (androgenów) i plemników, które służą do rozmnażania.
Syntezę hormonów przejmują komórki Leydiga. Wytwarzają one głównie testosteron. Hormon testosteron odgrywa znaczącą rolę w stymulacji produkcji nasienia. Ponadto mają one udział w rozwoju i funkcjonowaniu pozostałych narządów płciowych.
Komórki Sertoliego w znacznej mierze odpowiadają za rozwój plemników i wspomagają go. Tworzą one podporową strukturę komórkową, w której dojrzewają komórki rozrodcze.
Najądrza pełnią funkcję magazynu plemników. Ponadto wspomagają one dojrzewanie plemników.
W okresie dojrzewania codziennie wytwarzanych jest do 200 milionów plemników. Do osiągnięcia dojrzałości każdy plemnik potrzebuje około dwóch miesięcy. Za kontrolę tego procesu odpowiedzialne są hormony. Podczas ejakulacji dochodzi do zmieszania się nasienia z płynem nasiennym. Powstaje on przed wyrzuceniem w prostacie oraz pęcherzykach nasiennych.
Jądra znajdują się swobodnie zawieszone na powrózku nasiennym w mosznie (skrotum). Mają wydłużony kształt i osiągają średnicę około trzech centymetrów. Ich długość wynosi około czterech centymetrów, a waga waha się między 25 a 30 gramami. W górnej części obu jąder znajduje się główka najądrza.
Jądra różnią się wielkością u poszczególnych mężczyzn. Od okresu dojrzewania ich obwód powiększa się i osiąga maksimum między 30. a 40. rokiem życia. Od 50. roku życia wielkość jąder nieco się zmniejsza.
Składniki jądra
Jądro otoczone jest tkanką łączną (bielistą błoną). Wewnątrz dzieli się na ponad 200 do 300 zrazików. Są one oddzielone od siebie ściankami. Kolejnym elementem jądra jest sieć jądrowa, składająca się z wielu kanałów, które rozgałęziają się i znajdują się w zrazikach jądra. W kanałach jądrowych znajdują się komórki podporowe Sertoliego, które stanowią prekursory plemników.
Komórki znajdujące się pomiędzy kanalikami jądrowymi nazywane są komórkami Leydiga. Ich zadaniem jest produkcja męskiego hormonu płciowego – testosteronu.
Jądro jest ukrwione przez tętnicę jądrową, która jest odgałęzieniem aorty brzusznej. Krew żylna gromadzi się po obu stronach w splocie pampiniformis, czyli splocie żył.
Nająsznik
Z tyłu jądra znajduje się najądrze. Najądrze jest ściśle zrośnięte z jądrem. Osiąga średnicę od 5 do 10 milimetrów oraz długość 5 centymetrów. Otacza go cienka torebka. Przyjmuje on pozycję swego rodzaju nasadki nad jądrem. Przez nasieniowód (ductus deferens), który znajduje się w gruczole krokowym, istnieje połączenie z cewką moczową. W ten sposób plemniki powstające w jądrach są podczas ejakulacji transportowane z ciała mężczyzny. Naczynie nasienne osiąga długość od 30 do 40 centymetrów.
Istnieją różne choroby jąder, które należy traktować poważnie, ponieważ mogą one wpływać na płodność mężczyzny. Czasami powodują one nieodwracalne uszkodzenia. Choroby te dotykają głównie mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat.
Skręt jądra
Jednym z najczęstszych schorzeń jąder jest skręt jądra, czyli jego skręcenie. Uraz ten powstaje najczęściej w wyniku działania siły, np. kopnięcia w jądra. U niektórych osób skręt jądra jest jednak wrodzony. W przypadku skrętu jądra dochodzi do owinięcia się nasady jądra wraz z najądrzem, co z kolei powoduje przerwanie dopływu krwi.
Ponieważ skręt jądra jest stanem nagłym, konieczne jest natychmiastowe leczenie operacyjne.
Stosunkowo powszechne jest zapalenie jądra (orchitis). Powstaje ono w wyniku urazów moszny, przez które bakterie mogą dostać się do jej wnętrza. Inną możliwą przyczyną są choroby zakaźne.
W przypadku zapalenia jąder jądro puchnie i boli. Nierzadko moszna staje się zaczerwieniona. W ramach leczenia jądro schładza się i unosi do góry. Ponadto pacjent otrzymuje odpowiedni antybiotyk.
Kolejnym schorzeniem jest zapalenie najądrza (epididymitis). W tym przypadku infekcja dotyka zazwyczaj jednego najądrza.
Zapalenie najądrza często objawia się najpierw pieczeniem podczas oddawania moczu. Później mogą pojawić się zaczerwienienia, obrzęki i silny ból w okolicy narządów płciowych. Obraz kliniczny może towarzyszyć gorączce, dreszczom i ogólnym objawom grypy.
W większości przypadków zapalenie najądrza leczy się poprzez znieczulenie powrózka nasiennego i kilkutygodniową kurację antybiotykową. Jeśli infekcja nie zostanie wyleczona na czas, istnieje ryzyko, że najądrze będzie trzeba usunąć operacyjnie.
W 15–20 procentach przypadków obraz kliniczny może ponadto przekształcić się w postać przewlekłą.
Wnękowe położenie jąder
Stosunkowo częstym wadliwym rozwojem jest wnętrostwo. Jądra płodów płci męskiej powstają w jamie brzusznej. Stamtąd przemieszczają się one zazwyczaj przed porodem, czasami jednak również po nim, w dół do moszny.
O niedoborze jądra mówi się, gdy jedno lub oba jądra nie przemigrowały w całości do moszny. Rozróżnia się jądra brzuszne, pachwinowe, wędrujące i wahadłowe, przy czym te ostatnie prawdopodobnie nie mają znaczenia dla zwiększonej podatności na choroby.
Około 2 do 4 procent wszystkich noworodków płci męskiej cierpi na niedobór jąder w momencie urodzenia. Jeśli po pierwszym roku życia jądra nie znalazły się jeszcze całkowicie w mosznie, konieczna jest operacja. Wysokie położenie jąder prowadzi w późniejszym okresie do zwiększonego ryzyka wystąpienia nowotworów złośliwych (rak) jąder (rak jądra).
Rak jądra należy do najczęstszych nowotworów u młodych mężczyzn. Czynniki ryzyka, takie jak wnętrostwo, sprzyjają tej chorobie. Rak objawia się zazwyczaj bezbolesnym zgrubieniem.
Rak jądra jest uważany za dobrze uleczalny. Wczesne stadium choroby charakteryzuje się wskaźnikiem wyleczenia wynoszącym od 98 do 100 procent. W ramach terapii wykonuje się jednostronne usunięcie jądra (orkiektomia). Ponadto możliwe jest zastosowanie chemioterapii, radioterapii lub obserwacji wyczekującej.
Przez wodniak rozumie się gromadzenie się płynu surowiczego w jądrach. Występuje on jednostronnie lub obustronnie i prowadzi do zazwyczaj bezbolesnego obrzęku moszny. Możliwe przyczyny to:
- Predyspozycje
- Nowotwory
- Stany zapalne
- Urazy
Jeśli wodniak powoduje dolegliwości, można go usunąć chirurgicznie.
Żylaki powrózka nasiennego
Żylaki powrózka nasiennego, zwane również żylakami, powstają w wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych w jądrach. Objawiają się one poskręcanymi naczyniami. Ból występuje jednak rzadko. Może to jednak czasami prowadzić do bezpłodności. Leczenie polega na obliteracji lub chirurgicznym usunięciu.
Jedną z najważniejszych metod urologicznych służących do rozpoznawania chorób jąder jest badanie palpacyjne tego narządu. Podczas badania lekarz sprawdza położenie, wielkość i konsystencję jądra. Ponadto stosuje się metody obrazowania, takie jak sonografia (badanie ultrasonograficzne).
Aby określić objętość jądra, wykonuje się pomiar ultrasonograficzny lub porównanie z łańcuchem Pradera. W przypadku niektórych chorób wykonuje się również biopsję jądra, w ramach której pobiera się próbkę tkanki.
W przypadku pojawienia się pierwszych objawów pacjenci mogą zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu. W przypadku dalszych pytań, np. gdy podejrzenie choroby narządów płciowych się potwierdzi, lekarz zazwyczaj skieruje pacjenta do specjalisty.
Urolodzy specjalizują się w leczeniu chorób układu moczowego i chorób przenoszonych drogą płciową. Diagnozują schorzenia dotyczące prącia, jąder, prostaty lub dróg moczowych, a także związanych z nimi narządów, takich jak pęcherz moczowy.
Szczególnie mężczyźni w wieku powyżej 25 lat powinni co roku poddawać się ogólnemu badaniu urologicznemu, aby w porę wykryć choroby nowotworowe, zapobiegać ryzyku i ewentualnie podjąć pierwsze działania profilaktyczne.
Oba jądra są parzystymi narządami i należą do najważniejszych wewnętrznych męskich narządów płciowych, przy czym ludzkie jądra stanowią wysoce wyspecjalizowane struktury. Budowa jądra widoczna jest w anatomii makroskopowej i mikroskopowej, gdzie występują struktury takie jak zraziki jądra, kanalików nasiennych i skręconych kanalików nasiennych, które są zorganizowane w śródprześcienie jądra. Otoczone są one błoną pochwową jądra (tunica vaginalis testis), periorchium i wewnętrzną powięzią nasienną (fascia spermatica interna), natomiast powierzchnia przyśrodkowa (facies medialis) i powierzchnia boczna (facies lateralis) określają ich kształt zewnętrzny.
Jądra znajdują się w mosznie, czyli skórnej torebce między nogami, i są tam wyczuwalne jako jądra w mosznie oraz przez mosznę, przy czym prawe jądro często leży nieco niżej. Ważne jest, aby temperatura w mosznie była optymalna, ponieważ wrażliwe na temperaturę plemniki są istotne i dzięki temu mogą powstawać miliony plemników, a codziennie około 200 milionów lub 200 milionów plemników. W miarę upływu życia jądra powiększają się, a ich wielkość różni się u poszczególnych mężczyzn, przy czym duże jądra często wiążą się z aktywną funkcją.
Pod względem funkcjonalnym jądra i najądrza są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ plemniki są przechowywane w najądrzu, podczas gdy produkcja hormonów w jądrach oraz ich synteza zapewniają powstawanie męskich hormonów płciowych, a jądra wytwarzają męski hormon płciowy – testosteron, kontrolowany przez LH i FSH. Ogólnie rzecz biorąc, jądro składa się ze złożonych tkanek, a unerwienie jądra oraz jego ukrwienie są niezbędne do jego funkcjonowania.
Z punktu widzenia historii rozwoju jądro rozwija się w jamie brzusznej, ponieważ w trakcie rozwoju embrionalnego jądra powstają w jamie brzusznej płodu i przemieszczają się przez kanał pachwinowy do moszny, przy czym powstanie jąder w jamie brzusznej jest kluczowym etapem. Zaburzenia, takie jak niedobór zstępowania jąder, pokazują, jak ważny jest ten proces, ponieważ w przeciwnym razie jądra mogą pozostać w jamie brzusznej.
Podsumowując: jądra są organami o kluczowym znaczeniu, odpowiedzialnymi nie tylko za reprodukcję, ale także za regulację hormonalną, a ich złożona budowa zapewnia te funkcje. Choroby, takie jak nowotwór jądra, mogą upośledzać tę funkcję, dlatego zmiany należy wykrywać wcześnie.
Czym są jądra i jaką pełnią funkcję?
Jądra to męskie narządy płciowe, które wytwarzają plemniki i testosteron. Mają kluczowe znaczenie dla reprodukcji i rozwoju cech męskich.
Gdzie w organizmie znajdują się jądra?
Jądra znajdują się w mosznie poza jamą brzuszną. Ta lokalizacja jest ważna, ponieważ temperatura w tym miejscu jest niższa, co sprzyja produkcji plemników.
Czym jest najądrze?
Najądrze to część męskiego układu rozrodczego, w której dojrzewają i są przechowywane plemniki. Znajdują się bezpośrednio nad jądrem.
Jakie choroby mogą dotyczyć jąder?
Do najczęstszych chorób należą rak jąder, stany zapalne oraz zaburzenia rozwoju, takie jak niedopasowanie jądra (maldescensus testis).
Jak powstają plemniki w jądrach?
Plemniki powstają w kanalikach nasiennych w wyniku spermatogenezy. Ważną rolę odgrywają w tym procesie komórki Sertoliego i komórki Leydiga.
