Przewlekły kaszel, uporczywe nawracające bóle czy po prostu złe samopoczucie w określonych sytuacjach? A wszystko to bez fizycznych przyczyn objawów, które mogliby wykryć lekarze? W takim razie nasuwa się wniosek: to sprawa dla specjalisty w dziedzinie psychosomatyki i psychoterapii!
Czynniki fizyczne, psychiczne i społeczne zawsze oddziałują na siebie, gdy chodzi o nasze zdrowie. Ale ta wzajemna zależność może mieć decydujące znaczenie również w przypadku chorób. Ludzkość wie o tym już od dawna, ale jako uznana dziedzina medycyny psychosomatyka jest wciąż młoda: w Niemczech istnieje dopiero od 1992 roku.
Ponieważ psychika i soma – dusza i ciało – są ze sobą ściśle powiązane, lekarze mówią o modelu biopsychospołecznym. W psychosomatyce skupia się więc na powiązaniach i wzajemnych oddziaływaniach: łączą się tu psychoterapeutyczne i fizyczne metody leczenia, które wymagają też odpowiedzialności za siebie.
Czym jest psychosomatyka / medycyna psychosomatyczna?
Podstawą psychosomatyki, czyli medycyny psychosomatycznej, jest założenie, że brak równowagi psychicznej lub zaburzenia psychiczne mogą wpływać na organizm i jego funkcje.
W dłuższej perspektywie prowadzi to do rzeczywistych objawów choroby, tzw. symptomów, wskazujących na chorobę fizyczną (somatyczną). Medycyna psychosomatyczna próbuje leczyć leżące u podstaw zaburzeń czynniki psychiczne, stosując wieloczynnikowe podejście z dziedziny psychoterapii.
Jeśli się to uda, pacjent w późniejszym czasie nie odczuwa już dolegliwości lub przynajmniej doświadcza mniej nasilonych objawów danego zaburzenia psychosomatycznego.
Jakie choroby leczą specjaliści z zakresu psychosomatyki?
Specjaliści w dziedzinie psychosomatyki leczą przede wszystkim choroby psychiczne, które bardzo często mogą być przyczyną objawów fizycznych. Należą do nich przede wszystkim np.
- zaburzenia lękowe,
- zespół wypalenia zawodowego,
- przewlekłe bóle twarzy,
- przewlekłe bóle głowy,
- przewlekłe bóle pleców,
- ale także depresja oraz
- fibromialgia, występująca częściej u kobiet, objawiająca się nawracającymi, rozlanymi bólami w okolicy stawów, skóry, kości i mięśni.
Ponadto medycyna psychosomatyczna jest pomocna w przypadku zaburzeń osobowości, zespołu stresu pourazowego, chorób somatycznych, somatycznych zaburzeń bólowych oraz chorób związanych ze stresem.
W przypadku depresji często występują niespecyficzne objawy fizyczne @ MP Studio /AdobeStock
Jakie metody diagnostyczne stosują specjaliści w dziedzinie psychosomatyki?
Diagnoza chorób psychosomatycznych nie zawsze jest łatwa. Objawów nie da się fizycznie ustalić na podstawie mierzalnych zmian. Dlatego wielu pacjentów ma już za sobą kilka wizyt u specjalistów, którzy mogli zastosować następujące metody diagnostyczne:
- długoterminowy pomiar ciśnienia krwi
- Badanie czynności płuc
- Badanie medyczno-neurologiczne
- EKG w spoczynku, wysiłkowe lub długotrwałe
- Badanie ultrasonograficzne
Zaburzenia psychiczne, które mogą być przyczyną, nie są widoczne na pierwszy rzut oka. Często specjalista medycyny psychosomatycznej musi ustalić podczas wywiadu, gdzie dokładnie leży źródło zaburzenia. W tym celu w medycynie psychosomatycznej zadaje się pytania dotyczące następujących aspektów:
- Wywiad w celu ustalenia historii życia i chorób
- Ocena aktualnych obciążeń, zasobów psychospołecznych i możliwych rozwiązań
- Testy psychologiczne
- Analiza zachowań/diagnostyka psychodynamiczna
Jakie metody leczenia / terapie stosuje się w psychosomatyce?
Jeśli przyczyna leży w psychice pacjenta, specjalista psychosomatyki ma do dyspozycji różne narzędzia, aby albo wyleczyć chorobę, albo – co zdarza się w większości przypadków – sprawić, by była ona pod kontrolą, a tym samym zmniejszyć jej fizyczne skutki.
Takimi metodami autorefleksji i autosugestii są na przykład terapia rozmową lub trening autogeniczny. Można również spróbować psychoanalizy, a następnie terapii behawioralnej. Jest to odpowiednie narzędzie psychosomatyki, szczególnie w przypadku zaburzeń lękowych i traum.
Terapia rozmową pomaga w dolegliwościach psychosomatycznych @ WavebreakmediaMicro /AdobeStock
Którzy lekarze są specjalistami w dziedzinie psychosomatyki?
Lekarz specjalista w dziedzinie psychosomatyki i psychoterapii jest osobą kontaktową w przypadku wszystkich chorób o podłożu psychosomatycznym. Oprócz tego istnieją również wyspecjalizowani psychoterapeuci psychologiczni, lekarze specjaliści w dziedzinie psychiatrii i psychoterapii, a także szereg terapeutów posiadających kwalifikacje w zakresie psychoterapii somatycznej.
Oprócz terapeutów prowadzących prywatną praktykę, lekarzy specjalistów w dziedzinie psychosomatyki można znaleźć przede wszystkim w wyspecjalizowanych klinikach psychosomatycznych.
O autorze medycznym