Psychotraumatologia – Eksperci medyczni

Terapia traumatyczna to ogólne pojęcie obejmujące metody psychoterapeutyczne stosowane w leczeniu zaburzeń wynikających z traumy. Głównym celem jest przetworzenie przytłaczających wspomnień związanych z przeżytym doświadczeniem. Trauma niekoniecznie prowadzi jednak do choroby wymagającej leczenia. Dlatego po przeżyciu traumatycznego wydarzenia nie każda osoba od razu potrzebuje terapii.

Skutki traumy mogą objawiać się na różne sposoby. Należą do nich na przykład zaburzenia snu lub zachowania unikowe. W przypadku dysocjacji postrzeganie, pamięć lub odczuwanie własnej tożsamości mogą ulegać czasowym zmianom.

Leczenie może okazać się wskazane, gdy dolegliwości utrzymują się i znacznie utrudniają codzienne funkcjonowanie. Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży. W przypadku młodszych osób dotkniętych tym problemem najczęściej badanym podejściem jest terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie. Stopień zaangażowania rodziców lub innych osób bliskich zależy od konkretnego programu terapeutycznego.

W przypadku utrzymujących się dolegliwości może występować zespół stresu pourazowego (PTSD). Diagnoza pozwala ustalić, czy objawy pasują do tej lub innej choroby. Również współistniejąca psychoza nie wyklucza z zasady terapii poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na traumie. Choroby współistniejące są uwzględniane w planowaniu terapii.

Terapia traumy obejmuje różne podejścia psychoterapeutyczne. Należą do nich terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie oraz EMDR. Obie są samodzielnymi metodami, w których traumatyczne wspomnienia są przetwarzane na różne sposoby.

Szanse na sukces nie da się określić za pomocą ogólnego wskaźnika wyleczeń. Wybór formy terapii zależy od dolegliwości i sytuacji osobistej pacjenta. W leczeniu zaburzeń pourazowych istotna jest oparta na zaufaniu relacja terapeutyczna, ponieważ poruszane są w niej bardzo osobiste wspomnienia.

Podczas pierwszej rozmowy w ramach terapii poznawczo-behawioralnej osoby dotknięte problemem opisują swoje dolegliwości, życzenia i oczekiwania wobec terapii. Przed rozpoczęciem leczenia ambulatoryjnego można skorzystać z sesji próbnych, aby poznać terapeutę i ocenić możliwość współpracy.

Nie ma ogólnych dowodów na to, że stała faza stabilizacji jest dla osób dorosłych niezbędnym warunkiem leczenia skoncentrowanego na traumie. Stabilizacja może oznaczać rozwijanie umiejętności samoregulacji i radzenia sobie ze stresem. Nie wynika z tego jednak sztywna sekwencja faz, która musiałaby poprzedzać każdą terapię traumy.

Podczas pierwszych rozmów można wyjaśnić następujące kwestie:

• Metoda: Zapytaj, jaka metoda jest oferowana.
• Sposób postępowania: Należy wyjaśnić, kiedy będą poruszane trudne wspomnienia.
• Współpraca: Sprawdź, czy czujesz się traktowany poważnie i czy masz poczucie, że jesteś w dobrych rękach.
• Oczekiwania: Omów, jakie osobiste cele są realistyczne.

Dokładny przebieg zależy od zastosowanej metody, ponieważ nie dla każdego leczenia obowiązuje sztywna sekwencja etapów. Podczas konfrontacji, czyli celowego zmierzenia się z przeżytymi doświadczeniami, osoby dotknięte traumą opowiadają o swoich wspomnieniach.

Terapia skoncentrowana na traumie może przebiegać w następujący sposób:

1. Przeżycia wywołujące stres są szczegółowo opowiadane lub zapisywane.
2. Wyuczone strategie są stosowane w życiu codziennym i kontynuowane samodzielnie po zakończeniu terapii.

Terapia zazwyczaj odbywa się w trybie ambulatoryjnym. Pojedyncza sesja ambulatoryjna trwa zazwyczaj 50 minut. To, kiedy u pacjentów z traumą pojawiają się konkretne wspomnienia, zależy od podejścia terapeutycznego i ich osobistej sytuacji.

Niekoniecznie dochodzi do nasilenia dolegliwości. W metaanalizie badań z randomizacją, w których pacjenci byli losowo przydzielani do grup terapeutycznych, odnotowane pogorszenia stanu i zdarzenia niepożądane w przypadku terapii psychologicznych występowały z częstotliwością od 0 do 5%.

W tej samej podsumowującej analizie badań terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie okazała się co najmniej tak samo bezpieczna jak inne badane metody leczenia psychologicznego. W kolejnej metaanalizie dotyczącej terapii skoncentrowanych na traumie nie znaleziono dowodów na średnie nasilenie objawów zespołu stresu pourazowego (PTSD) lub depresji.

W przypadku osób z zespołem stresu pourazowego (PTSD) i psychozą pogorszenie objawów PTSD po pierwszej sesji terapii skoncentrowanej na traumie było w jednym z badań rzadkością. Natomiast w przypadku dzieci i młodzieży negatywne zmiany w badaniach terapeutycznych były rejestrowane jedynie fragmentarycznie. Dokładna częstotliwość występowania tych zjawisk jest zatem niepewna.

Po zakończeniu terapii traumatycznej osoby dotknięte tym problemem mogą samodzielnie stosować wyuczone strategie. Obejmują one indywidualne sposoby radzenia sobie z przytłaczającymi wspomnieniami oraz samoregulację.

Publiczne ubezpieczenie zdrowotne może pokryć koszty psychoterapii, jeśli zespół stresu pourazowego wymaga leczenia. W przypadku osób dorosłych terapia EMDR może być również objęta ubezpieczeniem jako terapia uzupełniająca w ramach terapii systemowej, o ile metoda ta jest włączona do kompleksowego planu leczenia.

To, czy prywatne ubezpieczenie zdrowotne pokryje koszty leczenia, zależy od warunków danej taryfy. Dlatego przed rozpoczęciem terapii należy sprawdzić, jakie usługi terapeutyczne obejmuje Państwa umowa.

Jeśli sesje opłacają Państwo we własnym zakresie, warto wcześniej poprosić o pisemną informację na temat przewidywanych kosztów. Ponadto warto porównać pisemne oferty cenowe różnych gabinetów.

Leczenie zespołu stresu pourazowego (PTSD) oferują lekarze oraz psychoterapeuci. Niektórzy z nich posiadają dodatkowe wykształcenie w zakresie terapii traumy. Lekarze mogą między innymi specjalizować się w psychiatrii i psychoterapii.

W grę wchodzą również specjaliści medycyny psychosomatycznej i psychoterapii. Ich specjalizacja obejmuje terapię psychotraumy z wykorzystaniem technik specyficznych dla traumy, takich jak EMDR.

Na pierwszą konsultację warto przygotować na przykład następujące pytania:

• Jakie szkolenia uzupełniające odbyła Pani/Pan w zakresie terapii traumy?
• Jaką metodą terapeutyczną się Pani/Pan posługuje?
• Jakie ma Pani/Pan doświadczenie w leczeniu moich dolegliwości?
• Jak postępuje Pan/Pani, jeśli leczenie tymczasowo stanowi dla mnie duże obciążenie?

Sesje próbne dają możliwość oceny nie tylko kwalifikacji zawodowych, ale także osobistej współpracy. Specjalistów w dziedzinie terapii traumy znajdą Państwo na końcu tego tekstu.

Czy po traumatycznym przeżyciu koniecznie potrzebuję terapii?

Nie, nie każda osoba po traumatycznym przeżyciu potrzebuje psychoterapii. Można ją rozważyć, jeśli dolegliwości utrzymują się i stanowią duże obciążenie. Natychmiastowe rozpoczęcie terapii również nie jest konieczne dla wszystkich osób dotkniętych traumą.

Czy po przeżyciu traumy psychoterapia musi rozpocząć się natychmiast?

Nie, psychoterapia po traumie nie musi rozpoczynać się natychmiast u każdej osoby. Wątpliwości budzi również profilaktyczna skuteczność wczesnego debriefingu.

Czy przed rozpoczęciem pracy z traumą zawsze musi nastąpić stabilizacja?

Nie, nie ma ogólnych dowodów na to, że wstępna faza stabilizacji jest niezbędnym warunkiem u osób dorosłych. To, czy działania stabilizujące są częścią leczenia, zależy od indywidualnej sytuacji i stosowanej metody.

Czy EMDR to to samo, co terapia traumatyczna?

Nie, EMDR to konkretna metoda terapeutyczna w ramach terapii traumy. Terapia traumy jest pojęciem szerszym i obejmuje inne podejścia, takie jak terapia behawioralna skoncentrowana na traumie.