Ostra reakcja na stres pojawia się w momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej i ustępuje po kilku dniach. Osoby dotknięte tym problemem wydają się otępiałe, zdezorientowane i wycofują się. Postrzegają to, co się wydarzyło, jako nierealne. Widać to na przykład u mieszkańców podczas pożaru domu.
Natomiast pierwsze objawy PTSD pojawiają się kilka dni, a nawet lat później. Po traumatycznym doświadczeniu u około dziesięciu procent osób dotkniętych tym zaburzeniem rozwija się PTSD.
Do typowych dolegliwości należą:
- unikanie i wypieranie traumatycznego przeżycia
- drażliwość, nerwowość i lęk
- pojawianie się wspomnień o traumie, która jest ponownie przeżywana
- utrata dotychczasowych zainteresowań i uczuć
- łatwe wzburzenie
- trudności z koncentracją
- drżenie
- zaburzenia snu
- Obojętność emocjonalna
W swoich wspomnieniach osoba dotknięta tym problemem wciąż przeżywa stres psychiczny. Objawia się to w postaci retrospekcji (flashbacków). Pacjent ma wtedy wrażenie, jakby ponownie przeżywał traumatyczną sytuację.
Niektóre sytuacje w jego wspomnieniach mogą wywoływać u niego silny lęk. Często zdarzają się też intensywne koszmary senne. W niektórych przypadkach osoby dotknięte tym problemem uważają, że same są winne tego, co przeżyły.
Inni pacjenci mają skłonność do dolegliwości somatycznych. Oznacza to, że pojawiają się u nich objawy fizyczne, dla których nie można znaleźć żadnych przyczyn organicznych. W najgorszym przypadku osoby z PTSD podejmują również próby samobójcze (zachowania samobójcze).
Dzieci z zespołem stresu pourazowego często wykazują zaburzenia zachowania, takie jak agresywne zachowanie. Niektóre dzieci wielokrotnie odtwarzają to, czego doświadczyły.
Zespół stresu pourazowego jest wymieniony w ICD-10 (katalogu diagnostycznym Światowej Organizacji Zdrowia) w sekcji F43. – Reakcje na poważne stresy i zaburzenia adaptacyjne, a samo zaburzenie ma kod F43.1.
Diagnozę F43.1 stawia się, gdy
- objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc i
- osoba dotknięta tym zaburzeniem nie jest w stanie z tego powodu radzić sobie z codziennym życiem.
Jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej niż trzy miesiące, medycyna mówi o przewlekłym PTSD. Przewlekły oznacza „długotrwały”, a nie to, że choroba jest nieuleczalna.
Za traumatyczne przeżycia uznaje się:
- klęski żywiołowe
- Pożary
- doświadczenie przemocy
- doświadczenia wojenne
- Wzięcie jako zakładnik
- Ciężka choroba fizyczna (rak, udar mózgu)
- Wypadki (np. poważny wypadek drogowy, wypadek chemiczny)
Pacjent nie musi koniecznie być osobiście dotknięty nieszczęściem. Również obserwowanie katastrofy (np. dziecko spalone w rozbitym samochodzie) może prowadzić do PTSD.
Doświadczenia wojenne prowadzą u wielu żołnierzy do zespołu stresu pourazowego (PTSD) © Photographee.eu | AdobeStock
Obciążenie psychiczne polega w tym przypadku na
- silnego poczucia bezradności,
- przerażenia oraz
- poczucia egzystencjalnego zagrożenia.
Doświadczenie to podważa postrzeganie siebie i świata.
Przyczyny zespołu stresu pourazowego są różnorodne i zróżnicowane indywidualnie. Model bio-psycho-społeczny najlepiej wyjaśnia rozwój choroby.
Czynniki biologiczne zwiększają ryzyko wystąpienia PTSD po bardzo stresującym wydarzeniu. Należy do nich na przykład wrodzona wrażliwość. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni, a osoby młode częściej niż starsze.
Za szczególnie podatne uważa się osoby o ogólnie obniżonej odporności psychicznej. Może ona być dziedziczna lub spowodowana przeszłymi traumami. Wcześniejsze zaburzenia psychiczne, takie jak
zwiększają ryzyko zachorowania.
Za czynniki ryzyka uznaje się również czynniki społeczne, takie jak niski poziom wykształcenia i brak stabilnych relacji.
W zakresie leczenia zespołu stresu pourazowego istnieje oficjalne zalecenie, wytyczne S3 stowarzyszeń specjalistycznych AWMF. Zgodnie z nimi terapię powinien prowadzić psychoterapeuta lub specjalista z doświadczeniem w terapii traumy. W wyniku niewłaściwego postępowania istnieje ryzyko pogorszenia się zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Pierwszym krokiem jest zapewnienie osobie dotkniętej zaburzeniem – w miarę możliwości – bezpiecznych warunków.
Dalsze leczenie polega przede wszystkim na terapii rozmową. Osoba dotknięta zaburzeniem jest informowana o chorobie i jej objawach. Zasadniczo terapia polega na ukierunkowanej i stopniowej pracy nad traumatycznymi treściami.
W tym celu osoba dotknięta chorobą musi być wystarczająco stabilna. Z tego powodu na początku skupiamy się na radzeniu sobie z trudnymi emocjami (regulacja afektu). Dodatkowo terapeuta sprawdza, czy nie ma myśli samobójczych.
Leki mogą w znacznym stopniu przyczynić się do sukcesu leczenia. Nie są one jednak skuteczne jako jedyna forma terapii. Pacjenci otrzymują lek przeciwdepresyjny, który pomaga im osiągnąć większą stabilność i uporać się z traumą.
Niektórzy pacjenci uważają za pomocną wymianę doświadczeń z innymi osobami dotkniętymi tym problemem w grupie samopomocy. Uczestnictwo w niej musi być dobrowolne. Wybierając grupę, należy zwrócić uwagę, czy jest ona profesjonalnie prowadzona. Informacje na temat samopomocy i bliskich osób dotkniętych tym problemem oferuje Niemiecki Instytut Psychotraumatologii na swojej stronie internetowej.
Przez długi czas nauka koncentrowała się na negatywnych skutkach zaburzeń psychicznych. Zadawano na przykład pytania: Jak powstaje zespół stresu pourazowego (PTSD)? Jaka dynamika kryje się za tą chorobą? Jak można ją leczyć?
Niedawno naukowcy zwrócili uwagę na pewne zjawisko: rozwój pourazowy. Badacze odkryli, że większość osób dotkniętych tą chorobą wychodzi z traumy jako bardziej dojrzała.
Oto kilka przykładów:
- Lubię siebie bardziej niż wcześniej.
- Zdałem sobie sprawę, jak cenne jest życie.
- Moja pewność siebie wzrosła.
- Utrzymuję bliskie i oparte na zaufaniu relacje.
- Sam decyduję o swoim życiu.
- Jestem otwarta na nowe doświadczenia i wyzwania.
WNIOSEK: Urazy psychiczne są częścią ludzkich doświadczeń i mogą pociągać za sobą poważne konsekwencje. Współczesna medycyna dysponuje skutecznymi metodami terapeutycznymi, aby pomóc osobom cierpiącym na zespół stresu pourazowego.
Ponadto najnowsze wyniki badań pokazują, że doświadczenie katastrofy niesie ze sobą również efekty edukacyjne na dalsze życie, a osoby dotknięte kryzysem wychodzą z niego wzmocnione.
Z tej wiedzy korzystają również osoby zdrowe.
