W trakcie rozwoju dzieci i młodzież muszą nabywać różne kompetencje. Dotyczą one na przykład sfery emocji lub odnoszą się do interakcji społecznych. Rozwijają się również kompetencje związane z tworzeniem więzi, a także umiejętności językowe i szkolne.
We wszystkich tych obszarach u dorastających osób mogą pojawić się zaburzenia.
Zaburzenie psychiczne charakteryzuje się przede wszystkim zmianą w odczuwaniu i zachowaniu. W przypadku zaburzeń psychosomatycznych występują objawy fizyczne, które jednak nie mają przyczyny organicznej.
Psychika dzieci znacznie różni się od psychiki dorosłych. Dlatego w przypadku zaburzeń psychicznych lub psychiatrycznych niezwykle ważna jest opieka dostosowana do wieku.
Psychologia dziecięca zajmuje się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem:
- chorób i zaburzeń psychicznych (psychicznych), psychosomatycznych, rozwojowych i neurologicznych
- psychicznych i społecznych zaburzeń zachowania w okresie niemowlęcym, dziecięcym i młodzieżowym
We wszystkich procedurach diagnostycznych i terapeutycznych eksperci uwzględniają również środowisko rodzinne i społeczne młodych pacjentów.
Po ukończeniu studiów medycznych licencjonowany lekarz może odbyć pięcioletnie szkolenie specjalizacyjne w zakresie psychiatrii i psychoterapii dziecięcej i młodzieżowej. W tym czasie przeprowadza określoną liczbę procedur diagnostycznych i terapii.
Również psychologowie i pedagodzy mogą po studiach odbyć trzy- do pięcioletnie szkolenie w zakresie psychoterapii dziecięcej i młodzieżowej (KJP).
Prawidłowe określenie psychologa dziecięcego lub specjalisty ds. psychiki dziecięcej brzmi:
- psychiatra i psychoterapeuta dziecięcy i młodzieżowy lub
- psychoterapeuta dziecięcy i młodzieżowy
W przyszłości kształcenie na psychoterapeutę ma być jednak możliwe również w ramach odrębnego kierunku studiów.
Do zaburzeń rozwojowych, psychosomatycznych, psychicznych, neurologicznych i społecznych lub zaburzeń zachowania należą:
- Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) lub
- Mutyzm wybiórczy (silnie ograniczona komunikacja werbalna)
- Zaburzenia więzi
- Nocne moczenie lub brudzenie się bez przyczyn organicznych, a także
- zaburzenia ze spektrum autyzmu
Niektóre choroby psychiczne występujące w wieku dorosłym mogą pojawić się już u dzieci i młodzieży.
Niektórzy pacjenci cierpią już na:
Specjalista w dziedzinie psychologii dziecięcej zajmuje się również między innymi:
- zaburzenia stresu pourazowego
- Zaburzenia odżywiania, takie jak bulimia lub anoreksja (anorexia nervosa)
- zaburzenia osobowości
- Zaburzenia tikowe
- Zaburzenia artykulacji, jąkanie, plątanina słów
- Zaniedbanie, maltretowanie, wykorzystywanie seksualne
- Zachowania autodestrukcyjne i skłonności samobójcze
- Zaburzenia tożsamości płciowej oraz rozwoju i orientacji seksualnej
- Nieprawidłowe nawyki i zaburzenia kontroli impulsów
- Nieorganiczne zaburzenia snu
W psychologii dziecięcej środowisko społeczne i rodzinne dziecka odgrywa kluczową rolę w diagnostyce. Eksperci często zbierają wywiad wraz z rodziną, rodziną zastępczą lub placówką pomocy młodzieży.
Ponadto stosuje się standardowe testy psychologiczne, takie jak testy inteligencji lub testy czytania i pisania. Istnieją również procedury testowe służące do oceny statusu społeczno-emocjonalnego lub rozwoju sensomotorycznego.
Często psychoterapeuta dziecięcy i młodzieżowy współpracuje z lekarzami, aby wykluczyć fizyczne przyczyny dolegliwości.
Lekarze ci przeprowadzają dodatkowe badania neurologiczne lub badania laboratoryjne krwi i moczu.
W terapii psychiki dziecięcej nacisk kładzie się na metody psychoterapeutyczne. Należy do nich przede wszystkim terapia behawioralna. Jednak do leczenia nadają się również metody terapii głębiowej, terapia systemowa lub specjalne terapie poprzez zabawę, muzykę i sztukę.
W zależności od dolegliwości i przyczyny psychologowie angażują w leczenie rodziców, rodzeństwo, wychowawców lub nauczycieli. Możliwa jest terapia grupowa lub rodzinna.
Terapie specjalistyczne, takie jak fizjoterapia, ergoterapia, logopedia lub terapia ruchowa, mogą stanowić sensowne uzupełnienie leczenia psychoterapeutycznego.
Inne podejścia terapeutyczne w psychiatrii i psychoterapii dziecięcej i młodzieżowej to:
- Leki
- Odżywianie
- Techniki relaksacyjne
- Trening funkcjonalny
- Metody biofeedbacku
- Terapia środowiskowa
- Pedagogika specjalna
- Doradztwo dla wychowawców/nauczycieli
- Superwizja
- Współpraca z pomocą dla młodzieży
