Zespół wypalenia zawodowego to stan wyczerpania psychicznego, emocjonalnego i fizycznego. Termin ten odnosi się do stanu wyczerpania, którego przyczyną jest praca danej osoby: ktoś angażuje się w swoją pracę z wielkim zapałem – i w pewnym momencie czuje się wypalony.
W tym artykule znajdziesz szczegółowe informacje na temat wypalenia zawodowego, jego objawów oraz aktualnie dostępnych metod leczenia. Znajdź również kompetentnych lekarzy specjalizujących się w leczeniu wypalenia zawodowego.
Termin „wypalenie zawodowe” pojawił się po raz pierwszy w latach 70. XX wieku. Niemiecko-amerykański psycholog Herbert Freudenberger ukuł termin „staff burnout”. Opisał nim stan, który zaobserwował u osób wykonujących zawody społeczne.
Objawy te C. Maslach opisała w 1996 roku w następujący sposób:
Od tego czasu opis zjawiska wypalenia zawodowego rozszerzył się na inne grupy zawodowe. Doniesienia o syndromie wypalenia zawodowego regularnie pojawiają się w mediach. Sportowcy, tacy jak Sven Hannawald, czy kucharz telewizyjny Tim Mälzer, przyznają się do wypalenia zawodowego.
W medycynie zespół wypalenia zawodowego jest przedmiotem kontrowersyjnych dyskusji. Część lekarzy i psychologów uważa ten zespół za odrębną chorobę. Inni dostrzegają w przypadkach wypalenia zawodowego kryteria
.
Obecnie wypalenie zawodowe nie jest samodzielną chorobą psychiczną. W katalogu diagnostycznym ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przypisano mu kod Z.73 „Problemy związane z trudnościami w radzeniu sobie z życiem”. W ICD-10, w rozdziale V „Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania”, który obejmuje choroby psychiczne, nie pojawia się on. Nie zmieniło się to również w nowym, całkowicie zaktualizowanym ICD-11, który wszedł w fazę testową w 2018 roku.
Nowoczesne podejścia terapeutyczne są dostosowane do indywidualnych potrzeb danego pacjenta. Dlatego osoby dotknięte tym problemem i tak otrzymują odpowiednią terapię.
Zespół wypalenia zawodowego rozwija się zazwyczaj powoli i stopniowo. Na początku zazwyczaj występuje nadmierne zaangażowanie w daną sprawę, a na końcu całkowite wyczerpanie. Dolegliwości dotyczą początkowo środowiska pracy. Ryzyko, że rozprzestrzenią się one na całe życie, jest wysokie.
Osoby podatne na wypalenie zawodowe wykazują zazwyczaj następujące cechy:
Czynniki zwiększające ryzyko wypalenia zawodowego to
Istnieją dwa modele opisujące rozwój wypalenia zawodowego.
Bóle głowy i wyczerpanie to jedne z wielu objawów wypalenia zawodowego © zinkevych | AdobeStock
Zespół wypalenia zawodowego rozwija się zazwyczaj przez dłuższy czas. Całkiem możliwe jest, że trwa to nawet kilka lat.
Diagnoza pomaga pacjentowi, ponieważ jego dolegliwości mają swoją nazwę. Wtedy wie on, że jest chory i może aktywnie z tym walczyć. Lekarz potrzebuje diagnozy, aby rozpocząć odpowiednią terapię. Jednocześnie diagnozy odgrywają kluczową rolę dla ekspertów, na przykład w przypadku wcześniejszych emerytur.
Dla osób dotkniętych tym problemem najważniejsze jest to, że diagnoza to pojęcie medyczne. Z tego powodu należy traktować diagnozę jako wskazówkę w radzeniu sobie z dolegliwościami. Nie trzeba się z nią identyfikować.
Szczególnie w przypadku chorób psychicznych pacjenci przez długi czas obawiali się, że zostaną naznaczeni piętnem na całe życie. Obawa ta jest bezpodstawna. Zaburzenia psychiczne są – podobnie jak choroby fizyczne – nieprzyjemnym, ale normalnym aspektem życia. I podobnie jak większość dolegliwości fizycznych, choroby psychiczne można skutecznie leczyć.
Wypalenie zawodowe nie jest jak dotąd uznawane za odrębną chorobę. Płynnie przechodzi ono w depresję, zespół chronicznego zmęczenia i zaburzenia adaptacyjne. Wypalenie zawodowe nie jest w tym zakresie jasno zdefiniowane.
Pacjenci z objawami wyczerpania zazwyczaj najpierw zwracają się do swojego lekarza rodzinnego. Skarżą się na
Lekarz rodzinny skieruje pacjenta do specjalisty, aby wykluczyć fizyczne przyczyny dolegliwości. Na przykład niedoczynność tarczycy może również prowadzić do zmęczenia.
Zespół wypalenia zawodowego jest najczęściej rozpoznawany przez specjalistę z zakresu neurologii, psychiatrii lub psychosomatyki. Diagnozę mogą również postawić psychoterapeuci.
Na stronie internetowej Politechniki w Dreźnie znajduje się test. Dzięki niemu można sprawdzić swoje osobiste ryzyko wystąpienia wypalenia zawodowego: tutaj można przejść do testu. Uwaga: Test pomaga wprawdzie lepiej ocenić swoją sytuację, ale nie zastępuje badania lekarskiego.
Różne czynniki mogą sprzyjać rozwojowi zespołu wypalenia zawodowego:
Osoby o zbyt wysokich wymaganiach stawiają sobie bardzo ambitne cele. Ryzyko porażki – a tym samym rozczarowania – odpowiednio wzrasta. Jednocześnie osoby dotknięte tym problemem mają trudności z pogodzeniem się ze swoimi błędami, a nawet porażką. Chcą odnosić sukcesy i być lubiane.
Jednak również monotonia i brak wysiłku umysłowego mogą prowadzić do wyczerpania. W mediach można znaleźć takie przykłady pod hasłem „bore-out”.
Zespół wypalenia zawodowego można dziś skutecznie leczyć. To, czy wystarczy terapia ambulatoryjna, zależy od konkretnego przypadku. W niektórych sytuacjach bardziej pomocne jest przyjęcie do kliniki dziennej lub placówki stacjonarnej.
W niektórych przypadkach pomocne może być również włączenie pracodawcy w proces decyzyjny. Wówczas można wspólnie z nim poszukiwać rozwiązań. Alternatywnie pracodawca i pracownik mogą przeanalizować sytuację zawodową w ramach superwizji lub mediacji. Pozwala to na bardziej świadome sterowanie nią i wywieranie na nią pozytywnego wpływu.
W każdym przypadku ważne jest odciążenie. W niektórych przypadkach osoba dotknięta problemem powinna na pewien czas opuścić stresujące środowisko. Strategie lepszego radzenia sobie ze stresem pomagają złagodzić ostry stan chorobowy. Jednocześnie metody te służą jako profilaktyka nawrotów. Oto kilka przykładów:
W przypadku poważnych zaburzeń snu konieczne może być podjęcie działań wspomagających zasypianie. W tym celu można również zastosować krótkotrwałe leczenie farmakologiczne.
Opisane środki mają na celu przede wszystkim złagodzenie dolegliwości. Dzięki psychoterapii osoby dotknięte chorobą uczą się między innymi
Celem terapii jest zmiana zachowań, które przyczyniły się do przeciążenia i nadmiernego obciążenia.
Hobby i utrzymywanie kontaktów to ważny element terapii w przypadku wypalenia zawodowego © elnariz | AdobeStock
Równie ważne jest przemyślenie priorytetów w swoim życiu i dostosowanie do nich codzienności. Pomocne jest wznowienie zaniedbanych kontaktów i hobby. Również odkrywanie nowych obszarów zainteresowań może sprawić, że życie znów stanie się warte przeżycia.
Kto zna i szanuje swoje potrzeby, jest lepiej chroniony przed wypaleniem zawodowym. Ignorowanie osobistych granic zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego. Pracodawcy powinni zapewnić
. Jasne, jednoznaczne struktury zapewniają spokój. Pracownicy wiedzą, czego się od nich oczekuje i do kogo mogą się zwrócić z jakimi pytaniami.
Technologia cyfrowa i rynki globalne od lat powodują przyspieszenie, a czasem gwałtowne zmiany. W tym kontekście profilaktyka wypalenia zawodowego ma z jednej strony kluczowe znaczenie. Jednocześnie stanowi ona szczególne wyzwanie dla przedsiębiorstw i poszczególnych pracowników.
Na początku XX wieku pisarz Edmund von Hórvath stwierdził, że każda epoka ma swoją „zarazę”. Oprócz nadwagi, wyczerpanie w różnych formach należy do typowych chorób współczesnego świata.
Dobra wiadomość: nigdy wcześniej ludzie nie dysponowali taką wiedzą i środkami do walki z chorobami. Optymistyczno-realistyczne podejście do zespołu wypalenia zawodowego jest właściwe i jednocześnie wzmacnia odporność psychiczną.
