Otyłość | Nadwaga | Otyłość – Uzyskaj więcej informacji i skorzystaj z wiedzy ekspertów na temat leczenia znacznej nadwagi

Otyłość to przewlekła choroba, której towarzyszy znaczna nadwaga. Obecnie w Niemczech 18% mężczyzn i 20% kobiet cierpi na otyłość. Otyłość jest chorobą przewlekłą, a wraz z jej nasileniem wzrasta ryzyko wystąpienia wielu powikłań. Otyłość powinna być zawsze leczona w sposób interdyscyplinarny. W artykule dowiesz się więcej o przyczynach, zagrożeniach i skutkach otyłości.

Definicja nadwagi lub otyłości,

Otyłość (zwana również nadwagą) oznacza patologiczne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje otyłość za pomocą wskaźnika masy ciała (BMI), który określa stosunek masy ciała do wzrostu.

BMI = masa ciała (kg) / (wzrost w m)²

Przy BMI powyżej 30 WHO mówi o otyłości.

Klasyfikacja BMI według WHO:

• Waga prawidłowa: 18,5–24,9 kg/m²
• Nadwaga: 25–29,9 kg/m²
• Otyłość stopnia 1: 30–34,9 kg/m²
• Otyłość stopnia 2: 35–39,9 kg/m²
• Otyłość 3. stopnia (otyłość olbrzymia): ≥ 40 kg/m²

Oprócz BMI ważny jest również skład ciała (udział masy mięśniowej lub rozmieszczenie tkanki tłuszczowej). 

Kalkulator BMI służy jako wskazówka, ale nie zastępuje oceny lekarskiej. Wysoki wskaźnik BMI u osób uprawiających sport może wynikać również z budowy mięśniowej i nie oznacza automatycznie, że mają nadwagę. 

Otyłość to chorobowa nadwaga © New Africa | AdobeStock

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka otyłości?

Otyłość wynika z dodatniego bilansu energetycznego. Jeśli organizm dostaje więcej energii (w postaci kalorii) niż zużywa, nadwyżka energii jest magazynowana w postaci tkanki tłuszczowej.

Styl życia i odżywianie

Głównym czynnikiem ryzyka jest niezdrowy styl życia charakteryzujący się brakiem aktywności fizycznej, dietą wysokokaloryczną oraz wysokim spożyciem cukru i tłuszczu. Również częste podjadanie, słodkie napoje i fast foody sprzyjają powstawaniu otyłości.

Czynniki genetyczne i hormonalne

Temorytm podstawowy (= zużycie energii w spoczynku) jest częściowo uwarunkowany genetycznie. Dlatego niektóre osoby mają większą skłonność do przybierania na wadze.

Choroby endokrynologiczne, takie jak niedoczynność tarczycy lub zespół Cushinga, również mogą przyczyniać się do rozwoju otyłości. 

Psychiczne przyczyny otyłości i zaburzeń odżywiania

Obciążenia emocjonalne, takie jak stres, lęk lub depresja, często prowadzą do napadów głodu. Zaburzenia odżywiania, takie jak bulimia, napadowe objadanie się lub zaburzenia związane z jedzeniem w nocy, występują częściej u osób z otyłością.

Leki i inne czynniki wywołujące

Niektóre leki (np. leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki lub glikokortykoidy) mogą zwiększać ryzyko nadwagi lub otyłości.

Również brak ruchu, ciąża lub rzucenie palenia mogą mieć znaczenie.

Wniosek:

Otyłość ma zazwyczaj podłoże wieloczynnikowe i jest wynikiem wpływów genetycznych, psychicznych, hormonalnych i behawioralnych.

Napady objadania się mogą być przyczyną rozwoju otyłości © Prot | AdobeStock

Choroby wtórne i ryzyko związane z otyłością

Osoby z otyłością są znacznie bardziej narażone na liczne choroby wtórne:

• cukrzyca typu 2
• Nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia
• Udar mózgu i choroba wieńcowa
• Zaburzenia metabolizmu tłuszczów
• Artroza i dolegliwości stawowe
• Bezdech senny
• Depresja
• Niektóre rodzaje nowotworów

Wraz ze wzrostem stopnia otyłości znacznie wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia chorób wtórnych.

Badania pokazują, że zmniejszenie BMI już o 5–10% zmniejsza ryzyko cukrzycy lub innych chorób.

Otyłość zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci, zwłaszcza w przypadku niekontrolowanego przebiegu choroby i braku leczenia.

Dlatego im wcześniej rozpocznie się terapia, tym lepsze są rokowania.

Zmiana diety i aktywność fizyczna pomagają schudnąć i utrzymać wagę © M.studio | AdobeStock

Leczenie i diagnoza otyłości

Leczenie otyłości przebiega w kilku etapach i powinno być zawsze dostosowane do indywidualnych potrzeb. Celem jest długotrwała redukcja masy ciała i zapobieganie chorobom współistniejącym.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze opiera się na trzech filarach: odżywianiu, aktywności fizycznej i zachowaniu.

Terapia żywieniowa

Pacjenci z otyłością powinni codziennie spożywać o 500–1000 kcal mniej niż dotychczas. Zalecane są produkty bogate w błonnik, o niskiej zawartości tłuszczu i cukru oraz o wysokiej gęstości odżywczej.

W perspektywie długoterminowej sprawdziła się zbilansowana dieta mieszana zgodna z wytycznymi Niemieckiego Towarzystwa Żywieniowego (DGE).

Ekstremalne diety lub kuracje totalne nie są odpowiednie. Niosą ze sobą duże ryzyko medyczne i zazwyczaj prowadzą do efektu jo-jo.

Terapia ruchowa

Regularna aktywność fizyczna zwiększa zużycie energii, poprawia kondycję fizyczną i stabilizuje wagę. Zaleca się 30–50 minut aktywności fizycznej przez 3–5 dni w tygodniu (np. spacery, jazda na rowerze, pływanie).

Terapia behawioralna

Celem jest długotrwała zmiana nawyków żywieniowych i aktywności fizycznej. Pomocne są tu również prowadzenie dziennika żywieniowego, samoobserwacja, radzenie sobie ze stresem i zapobieganie nawrotom.

Ta forma terapii wspiera przede wszystkim długotrwałą stabilizację po utracie wagi.

Leczenie farmakologiczne

Jeśli pomimo konsekwentnej terapii podstawowej nie udaje się osiągnąć wystarczającej utraty wagi, można zastosować różne metody leczenia farmakologicznego. Lekarz udzieli Państwu szczegółowych informacji na ten temat.

Jako przykład można tu podać substancję czynną orlistat, która hamuje trawienie tłuszczów i jest przepisywana przy BMI >28. 

Leki nie zastępują jednak kontynuacji leczenia zachowawczego.

Od 2023 r. dopuszczone są również tzw. „zastrzyki odchudzające”, np. semaglutyd. Mogą one być przepisywane przez lekarza przy BMI >30 lub przy BMI >28 z chorobami współistniejącymi. 

Leczenie chirurgiczne – chirurgia otyłości 

W przypadku BMI powyżej 40 lub BMI powyżej 35 z poważnymi chorobami współistniejącymi (np. cukrzyca typu 2) można rozważyć operację.

Metody operacyjne

• Rękaw żołądkowy (gastrektomia rękawowa)
• Bypass żołądkowy
• Biliopankreatyczna derywacja (BPD)

Zabiegi te zmniejszają objętość żołądka lub ograniczają wchłanianie składników odżywczych. W rezultacie następuje utrata masy ciała (restrikcja i złe wchłanianie).

Ryzyko i opieka pooperacyjna

Powikłania występują raczej rzadko. Na przykład około 1–2% pacjentów doświadcza zaburzeń gojenia się ran lub zakrzepicy.

Ważnym elementem terapii pooperacyjnej jest dożywotnia opieka pooperacyjna i kontrola zaopatrzenia w składniki odżywcze, stabilizacja wagi oraz profilaktyka nawrotów.

Cel leczenia operacyjnego:

długotrwała stabilizacja masy ciała, zmniejszenie liczby chorób powikłaniowych oraz poprawa jakości życia.

Przeciwwskazania do operacji w leczeniu otyłości to:

• uzależnienie od narkotyków i alkoholu
• choroby związane z nadużywaniem substancji psychoaktywnych i niedoborem odporności
• bulimia
• psychozy i zaburzenia osobowości

Odchudzanie to długa droga do zdrowszego życia © yodiyim | AdobeStock

U 1–2% pacjentów z otyłością występują powikłania po operacji bariatrycznej. Należą do nich przede wszystkim

• zaburzenia gojenia się ran,
• zakrzepice,
• zatorowości płucnej.

Profilaktyka i leczenie otyłości

Profilaktyka otyłości powinna rozpoczynać się najlepiej już w dzieciństwie i okresie młodzieńczym. 

Według Stowarzyszenia ds. Otyłości u Dzieci i Młodzieży najskuteczniejsze są: promowanie aktywności fizycznej, zdrowe odżywianie i edukacja.

Również w wieku dorosłym profilaktyka odgrywa decydującą rolę:
zdrowy tryb życia, regularna aktywność fizyczna i kontrola wagi mogą zapobiegać otyłości w wieku dorosłym.

Niemieckie Towarzystwo Otyłości oraz organizacje międzynarodowe, takie jak WHO, regularnie publikują wytyczne (np. Technical Report Series 894) dotyczące profilaktyki i leczenia otyłości.

Otyłość – specjaliści i placówki lecznicze

Pacjenci z otyłością odnoszą korzyści z interdyscyplinarnej opieki lekarzy, dietetyków, terapeutów ruchowych i psychologów.
Specjalistyczne centra leczenia otyłości oferują programy łączone oraz zabiegi chirurgiczne zgodnie z wytycznymi Towarzystwa Otyłości.

Osoby, które chcą uzyskać informacje na temat indywidualnych opcji terapeutycznych, mogą skorzystać z kalkulatora BMI i zasięgnąć porady lekarza.
Długotrwały sukces osiąga się, gdy leczenie ma charakter holistyczny i ma na celu trwałą zmianę stylu życia.

FAQ – Często zadawane pytania dotyczące otyłości

Czym jest otyłość i od kiedy się o niej mówi?
O otyłości mówi się przy BMI powyżej 30. Jest to choroba przewlekła, charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem się tkanki tłuszczowej.

Jakie są przyczyny otyłości?
Głównymi przyczynami są brak ruchu, niezdrowa dieta i czynniki genetyczne. Również zaburzenia hormonalne i stres psychiczny mogą sprzyjać otyłości.

Jak można leczyć otyłość?
Leczenie otyłości odbywa się początkowo zachowawczo (dieta, aktywność fizyczna, zmiana zachowań). W przypadku znacznej nadwagi pomocne mogą być zabiegi chirurgiczne, takie jak rękawowe zmniejszenie żołądka.

Czy otyłość jest uleczalna?
Ponieważ otyłość jest chorobą przewlekłą, zazwyczaj nie można jej całkowicie wyleczyć, ale można ją bardzo dobrze kontrolować. Kluczowa jest trwała zmiana stylu życia.