Na całym świecie miliard ludzi ma nadwagę lub cierpi na otyłość. W naszym kraju dotyczy to około co czwartego dorosłego. Czy jednak wszyscy ci ludzie odczuwają z tego powodu objawy chorobowe i umierają przedwcześnie? Nie.
Od kilku lat tak zwany wskaźnik masy ciała – w skrócie BMI – jest przedmiotem krytyki. Do tej pory wartość ta, obliczana za pomocą prostego wzoru, decydowała o nadwadze lub niedowadze. Ale co waga mówi o stanie zdrowia ludzi?
Międzynarodowa komisja (Commission on Clinical Obesity) złożona z 56 ekspertów opracowała w tym roku nowe definicje otyłości i zaleca zmianę podejścia do diagnozowania. Ma to na celu bardziej ukierunkowaną pomoc osobom z dużą nadwagą, przy jednoczesnym ograniczeniu błędnych diagnoz i nadmiernego leczenia. W tym kontekście eksperci mają również nadzieję na zniesienie stygmatyzacji osób dotkniętych tą chorobą w społeczeństwie.
Jak przydatny jest dziś kalkulator BMI?
W Internecie znajduje się mnóstwo stron, na których można obliczyć swoje BMI. Prosty wzór brzmi: waga w kilogramach podzielona przez wzrost w metrach do kwadratu. Wartość poniżej 18,5 kg/m2 wskazuje na niedowagę, od 25 kg/m2 zaczyna się nadwaga, a przy wartościach powyżej 30 kg/m2 dotychczasową diagnozą była otyłość. Wartość od 40 kg/m2 klasyfikuje się jako otyłość trzeciego stopnia.
Dane te nie mówią jednak nic o zawartości tkanki tłuszczowej ani masie mięśniowej danej osoby. Osoba o dużej masie mięśniowej może zostać błędnie uznana za osobę z nadwagą. Ponadto niektóre osoby o dużej masie ciała nie wykazują żadnych objawów chorobowych, podczas gdy u osób o „normalnej wadze”, ale z ryzykownym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, nie przeprowadza się w ogóle badań, ponieważ nie rzuca się to w oczy.
Wskaźnik BMI nie pozwala więc na wyciągnięcie wniosków dotyczących stanu zdrowia danej osoby. W przeszłości prowadziło to do błędnych diagnoz, niepotrzebnego ryzyka i kosztów. Zużywano zasoby medyczne – bez korzyści dla osób dotkniętych problemem.
Decydującymi czynnikami wpływającymi na skład ciała są ponadto wiek, płeć i różnice etniczne, które również nie są brane pod uwagę przy obliczaniu BMI. Chociaż na przykład w Azji graniczna wartość BMI dla otyłości wynosi już 27,5 kg/m2, ponieważ populacja jest średnio nieco niższa niż w innych częściach świata. Obecnie proporcje te powoli się jednak wyrównują.
Według Komisji zoptymalizowana diagnostyka otyłości ma przede wszystkim służyć ludziom i odciążyć system opieki zdrowotnej.
Rola tłuszczu trzewnego
Aby lepiej ocenić ryzyko chorób wynikających z nadwagi, lekarze zwracają uwagę na rozmieszczenie tłuszczu trzewnego, czyli tłuszczu w jamie brzusznej i wokół narządów. Do pewnego stopnia nagromadzenie tłuszczu w tym obszarze jest normalne i zdrowe, jednak jego nadmiar okazał się poważnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2.
Ograniczając się wyłącznie do wskaźnika BMI jako jednostki miary, łatwo przeoczyć nadmierną ilość tłuszczu trzewnego.
Nowa klasyfikacja otyłości
W związku z tym międzynarodowa komisja uzgodniła w swoim raporcie nowe klasyfikacje otyłości:
Otyłość kliniczna
Terminem tym specjaliści opisują otyłość, w przypadku której występuje choroba przewlekła, ponieważ z powodu nadwagi występują już zaburzenia czynności narządów. Otyłość kliniczna jest postrzegana jako postępująca choroba, której dalszy przebieg może prowadzić do poważnych zaburzeń czynności narządów końcowych i skomplikowanych powikłań skracających życie.
W tym przypadku kluczowe znaczenie ma szybka i ukierunkowana opieka medyczna.
Otyłość przedkliniczna
Ten typ otyłości nie jest uznawany za chorobę przewlekłą, ponieważ nie stwierdza się zaburzeń funkcji narządów. W tym przypadku występuje jedynie podwyższone ryzyko dla zdrowia, które w razie potrzeby można zmniejszyć poprzez środki zapobiegawcze i staranną poradę.
Aby postawić indywidualną diagnozę – a to jest dla komisji najważniejsze – trzeba zbadać inne parametry, a nie tylko obliczyć BMI.
„Gruntowna i wyważona definicja otyłości jest od dawna potrzebna, aby sprostać wyzwaniom medycznym i społeczno-ekonomicznym” wyjaśnia prof. Stefan Richard Bornstein, członek komisji i dyrektor Centrum Medycyny Wewnętrznej w Szpitalu Uniwersyteckim im. Carla Gustava Carusa w Dreźnie, a także naukowiec w Niemieckim Centrum Badań nad Cukrzycą (DZD).
Krok po kroku do indywidualnej diagnozy
Eksperci opowiadają się za wieloetapową diagnostyką otyłości klinicznej. W pierwszym etapie przeprowadza się wywiad i badanie fizykalne. Następnie należy wykonać szereg standardowych badań laboratoryjnych, obejmujących pełną morfologię krwi, pomiary poziomu cukru we krwi, profil lipidowy oraz badania czynności nerek i wątroby. W razie potrzeby przeprowadza się dalsze badania diagnostyczne.
Na koniec eksperci przedstawili 18 kryteriów służących do rozpoznania otyłości klinicznej. Wszystkie są objawami wskazującymi na dysfunkcje narządów lub tkanek, a także na poważne ograniczenia w codziennym życiu spowodowane nadwagą. Do parametrów tych należą między innymi podwyższone ciśnienie tętnicze, obrzęki limfatyczne, duszności itp.
Nowoczesne alternatywy dla BMI
Czy kalkulator BMI ma w ogóle jeszcze sens? Wskaźnik masy ciała może nadal służyć jako pierwsza wartość orientacyjna wskazująca na możliwe schorzenie lub konieczność przeprowadzenia dalszych badań. Jest on przydatny przy wartości powyżej 40 kg/m2, ponieważ nadwaga w tym zakresie zazwyczaj wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Natomiast za nowoczesne alternatywy pozwalające na lepszą ocenę stanu zdrowia uważa się analizę impedancji bioelektrycznej oraz wskaźnik stosunku talii do bioder (waist-to-hip ratio).
Analiza impedancji bioelektrycznej (BIA)
Dzięki tej analizie w ciągu kilku minut i całkowicie bezboleśnie można określić zawartość tkanki tłuszczowej, masę mięśniową oraz zawartość wody w organizmie. Wady: Urządzenia pomiarowe są stosunkowo drogie, a wynik może odbiegać od rzeczywistej wartości w zależności od zawartości żołądka. Dlatego przed pomiarem nie należy spożywać posiłków.
Współczynnik talii do bioder (WHR)
W tej bardzo prostej metodzie pomiarowej porównuje się stosunek obwodu talii do obwodu bioder. Oba pomiary wykonuje się za pomocą taśmy mierniczej, a wartość obwodu talii dzieli się przez wartość obwodu bioder. Pozwala to dobrze oszacować ilość tłuszczu trzewnego.
Wniosek
Kalkulator BMI jest niewystarczający do diagnozy otyłości, ponieważ wartości nie pozwalają na wyciągnięcie wniosków dotyczących stanu zdrowia danej osoby. Według komisji należy rozróżniać między chorobą przewlekłą z dysfunkcją narządów a otyłością jako czynnikiem ryzyka chorób wtórnych, ale jak dotąd bez upośledzenia funkcji organizmu.
Za pomocą szeregu kryteriów badawczych międzynarodowa komisja chce ułatwić diagnozowanie otyłości klinicznej wymagającej natychmiastowego leczenia. W przypadku otyłości przedklinicznej zaleca się konsultację i tylko w razie potrzeby dalsze środki zapobiegawcze.
Dzięki temu rozróżnieniu eksperci mają nadzieję szybko poprawić indywidualną sytuację chorych, a także odciążyć system opieki zdrowotnej poprzez zmniejszenie liczby błędnych diagnoz oraz chronić osoby dotknięte otyłością przed niepotrzebnym ryzykiem.
Jeśli masz nadwagę i chcesz uzyskać jasność co do swojego stanu zdrowia, skontaktuj się z ośrodkami leczenia otyłości.
Źródła
- https://www.dzd-ev.de/presse/pressemitteilungen/pressemitteilungen-2025/internationale-kommission-schlaegt-umfassende-ueberarbeitun/index.html
- https://herzmedizin.de/fuer-aerzte-und-fachpersonal/kardiologie-interdisziplinaer/herz-und-diabetes/neue-kriterien-diagnose-klinische-adipositas.html
- https://www.swr.de/wissen/neues-verfahren-zur-definition-und-diagnose-von-adipositas-uebergewicht-100.html
- https://www.aerztezeitung.de/Medizin/Adipositas-Diagnose-BMI-bald-Geschichte-455775.html
- https://www.stern.de/gesundheit/ernaehrung/bmi-und-uebergewicht-warum-der-body-mass-index-ueberholt-ist-3796626.html#:~:text=W%20ten%20sposób%20wytrenowany%20sportowiec%20może%20dzięki%20swojej%20kondycji%20znacznie%20wpłynąć%20na%20prawdopodobieństwo%20zachorowania.u
