W większości przypadków ból gardła i trudności w połykaniu są spowodowane zapaleniem gardła (faryngitis).
Do zapaleń gardła, które trudno od siebie odróżnić, zaliczają się:
- zapalenie gardła w węższym znaczeniu (zapalenie błony śluzowej gardła),
- zapalenie nosogardła (zapalenie błony śluzowej nosa i gardła),
- ostre zapalenie migdałków (ostre zapalenie migdałków) oraz
- zapalenie gardła i krtani (zapalenie gardła aż do początku tchawicy)
Zapalenie gardła jest w większości przypadków wywoływane przez wirusy (głównie rinowirusy i koronawirusy). Znacznie rzadziej przyczyną są bakterie.
Ból gardła może być objawem grypy.
Jednak jeszcze bardziej typowe dla grypy są:
- nagły początek choroby
- gorączka lub dreszcze
- kaszel
- bóle mięśni, kończyn i głowy oraz
- silne złe samopoczucie
Tylko w rzadkich przypadkach za bólem gardła lub zapaleniem gardła kryje się mononukleoza (gorączka Pfeiffera).
Wtedy ból gardła występuje zazwyczaj razem z gorączką i silnym obrzękiem węzłów chłonnych. Niektórzy chorzy nie odczuwają jednak prawie żadnych dolegliwości.
Jednak nie tylko wirusy i bakterie mogą powodować ból gardła. Przyczyną może być również przeciążenie głosu spowodowane głośnym krzyczeniem lub wołaniem, a także częstym mówieniem.
Ponadto ból może być spowodowany podrażnieniem błony śluzowej gardła przez (bierne) palenie, wdychanie substancji chemicznych lub pyłu, a także suche powietrze.
Podrażnienie może również wynikać z refluksu żołądkowo-przełykowego (cofania się kwasu żołądkowego przez przełyk do krtani).
Możliwe, choć rzadkie, są również ostre zapalenie tarczycy lub nowotwory jako przyczyny bólu gardła i trudności w połykaniu. Zapalenie tarczycy powoduje ból w przedniej części szyi.
Również rzadko ból gardła jest spowodowany zakażeniem wirusem HIV, rzeżączką lub błonicą.
Zapalenia gardła (faryngity) bardzo często ustępują bez dodatkowego leczenia. Powikłania (np. ropnie okołomigdałkowe i ostra gorączka reumatyczna) występują bardzo rzadko.
Ropień okołomigdałowy to ropne zapalenie tkanki w okolicy migdałków podniebiennych z przebiciem torebki migdałkowej. Objawia się zazwyczaj jednostronnym bólem gardła i/lub trudnościami w połykaniu, utrudnionym otwieraniem ust, bólem ucha i gorączką.
Jeśli oprócz bólu gardła występują również duszności i/lub trudności w oddychaniu lub silne trudności w połykaniu, należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
Należy również zgłosić się do lekarza, jeśli ból nie ustępuje lub utrzymuje się dłużej niż siedem dni. Należy zawsze zachować ostrożność w przypadku osób osłabionych i ciężko chorych.
W przypadku bólu gardła, który nie jest wynikiem zapalenia gardła (faryngitis), lekarz musi oczywiście leczyć chorobę podstawową. Na przykład leczenie żołądka w przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego. Co można zrobić w przypadku zapalenia gardła, przeczytasz poniżej.
W przypadku bólu gardła często pomaga już samo ciepło i sprawdzone domowe sposoby, takie jak herbata z miodem.
Domowe sposoby i leki na ból gardła i trudności w połykaniu – co naprawdę pomaga w przypadku dolegliwości wirusowych i bakteryjnych, typowych objawów przeziębienia i silnego drapania w gardle
Nie ma badań naukowych potwierdzających skuteczność tradycyjnych domowych środków. Niemniej jednak często pozwalają one złagodzić dolegliwości.
Do najczęściej zalecanych domowych środków na ból gardła i trudności w połykaniu należą:
- Picie dużej ilości płynów, np. „gorącej cytryny”
- Płukanie gardła słoną wodą (1/4 łyżeczki soli rozpuszczonej w szklance wody) lub herbatą z rumianku/szałwii
- Ciepłe, wilgotne okłady na gardło
- Ssanie pastylek nawilżających gardło. Szczególnie polecane są pastylki z szałwią.
- Nawilżanie powietrza w pomieszczeniu
Oczywiście zaleca się również:
- Odpoczynek, unikanie dużego wysiłku fizycznego
- Unikanie palenia (biernego)
- Oszczędzanie głosu, zwłaszcza przy chrypce – ale bez szeptania
Leki dostępne bez recepty
W sklepach dostępnych jest wiele leków dostępnych bez recepty na ból gardła. Nie skracają one czasu trwania bólu gardła. Często mogą jednak złagodzić dolegliwości.
W celu złagodzenia objawów można stosować paracetamol lub ibuprofen. Najskuteczniejsze jest regularne stosowanie w dniach, w których dolegliwości są najsilniejsze. Należy jednak pamiętać o dawkowaniu dostosowanym do wieku.
Nie zaleca się stosowania pastylek do ssania, płynów do płukania gardła i aerozoli do gardła zawierających środki antyseptyczne i/lub znieczulające miejscowo lub antybiotyki.
Środki antyseptyczne działają tylko na powierzchni, podczas gdy infekcja rozwija się głównie w głębszych warstwach. Działanie bakteriobójcze/bakteriostatyczne niektórych leków dostępnych bez recepty nie przynosi korzyści w przypadku bólu gardła, który jest najczęściej wywoływany przez wirusy.
Leki na receptę
W większości przypadków ból gardła jest spowodowany przez wirusy. Antybiotyki są w tym przypadku bezużyteczne, ponieważ zwalczają jedynie bakterie. Nie zaleca się niekontrolowanego stosowania antybiotyków.
Ponadto zapalenie gardła zazwyczaj ustępuje samoistnie bez dodatkowego leczenia. Jednak w celu złagodzenia objawów można stosować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe.
W przypadku cięższych chorób i występowania określonych czynników ryzyka leczenie antybiotykami może być jednak wskazane, a nawet konieczne. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy w wymazie wykryto infekcję paciorkowcową.
Jakie są najczęstsze przyczyny bólu gardła?
Ból gardła pojawia się zazwyczaj w przebiegu przeziębienia wywołanego przez wirusy lub bakterie, zazwyczaj jako zapalenie gardła. Również suche powietrze, czynniki drażniące lub zgaga mogą powodować stan zapalny błony śluzowej gardła. U dzieci ból gardła występuje szczególnie często w związku z infekcją. Konsultacja lekarska jest wskazana, jeśli ból gardła utrzymuje się dłużej lub znacznie się nasila.
Kiedy należy udać się do lekarza z bólem gardła?
Wizyta u lekarza jest wskazana, gdy pojawia się silny ból gardła, towarzyszy mu wysoka gorączka lub połykanie jest bolesne. Należy również zgłosić się do lekarza, jeśli ból gardła utrzymuje się dłużej niż tydzień lub nasila się. Objawy ostrzegawcze, takie jak duszności, silne trudności w połykaniu lub nietypowe obrzęki, wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Szczególnie w przypadku dzieci lub osób osłabionych obowiązuje zasada: lepiej zgłosić się do lekarza wcześniej.
Jakie domowe sposoby pomagają na ból gardła?
Wiele osób może złagodzić dolegliwości poprzez płukanie gardła słoną wodą, picie ciepłych napojów, nawilżanie powietrza i stosowanie okładów na gardło. Ssanie pastylek nawilża błony śluzowe i zmniejsza uczucie drapania w gardle. Również odpoczynek i unikanie suchego kaszlu mogą znacznie złagodzić objawy przeziębienia. Chociaż skuteczność domowych środków nie została potwierdzona naukowo, są one często postrzegane jako pomocne.
Czy antybiotyki są wskazane w przypadku bólu gardła?
Antybiotyki działają tylko w przypadku infekcji bakteryjnych, takich jak paciorkowcowe zapalenie migdałków. Ponieważ ból gardła jest często spowodowany przez wirusy, antybiotyki nie są w tym przypadku odpowiednie. Niemieckie Towarzystwo Medycyny Ogólnej zaleca stosowanie antybiotyków tylko w konkretnych przypadkach. Jednak w przypadku wysokiej gorączki, ropnych nalotów lub pozytywnego wyniku wymazu leczenie może być konieczne.
Co zrobić, gdy ból gardła jest szczególnie silny podczas połykania?
W przypadku wyraźnych trudności w połykaniu pomocne są miękkie pokarmy, ciepłe napoje i środki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen. Jeśli ból podczas połykania towarzyszy chrypce, kaszlowi lub podrażnieniu błony śluzowej, ważne jest oszczędzanie gardła. Ból gardła bez gorączki ma zazwyczaj podłoże wirusowe i można go skutecznie leczyć objawowo. Jeśli ból gardła pojawia się nagle i jest bardzo silny, należy zgłosić się do lekarza.
