Czkawka jest medycznie określana jako singultus (łac. szloch, charczenie).
Czkawka powstaje w wyniku mimowolnego działania przepony i strun głosowych. Przepona to mięśniowa przegroda między klatką piersiową a jamą brzuszną. Struny głosowe to otwór między strunami głosowymi, który kontroluje przepływ powietrza do płuc.
Podczas czkawki przepona wykonuje powtarzające się mimowolne ruchy wdechowe, po których następuje szybkie i głośne zamknięcie strun głosowych.
Z powodu nagłego zamknięcia strun głosowych wdech zostaje przerwany. W ten sposób powietrze nie może już swobodnie napływać. Powoduje to charakterystyczne dla czkawki odgłosy wdechu, czyli „czkawki”.
Rozróżnia się dwa rodzaje czkawki: czkawkę ostrą i przewlekłą.
Czkawka ostra pojawia się nagle. Jest co prawda uciążliwa, ale zazwyczaj nieszkodliwa. Z reguły ustępuje samoistnie po krótkim czasie, najczęściej po kilku minutach.
Czerwonka przewlekła trwa dłużej niż dwa dni lub często powraca. Może ona znacznie obniżyć jakość życia. Dlatego w każdym przypadku wymaga badania lekarskiego i leczenia.
Szczelina głosowa znajduje się w krtani między strunami głosowymi i może być zamknięta lub otwarta © bilderzwerg | AdobeStock
Czkawka może mieć różne przyczyny. Najczęściej wynika z przejściowego podrażnienia nerwu przeponowego (nervus phrenicus). Takie podrażnienie może być spowodowane między innymi
- spożywanie zbyt zimnych lub zbyt gorących potraw i napojów,
- spożywanie pikantnych potraw,
- zbyt obfitych posiłków,
- pośpieszne jedzenie lub picie,
- spożycie alkoholu,
- połykanie powietrza do żołądka,
- silną nerwowość lub
- stres
.
Również
- choroby żołądkowo-jelitowe (np. refluks żołądkowy),
- zapalenia w klatce piersiowej i jamie brzusznej (np. zapalenie płuc),
- nowotwory narządów trawiennych lub oddechowych,
- operacje w jamie brzusznej,
- guz mózgu lub
- udar mózgu
mogą w rzadkich przypadkach podrażniać nerw przeponowy.
Ponadto czkawka występuje częściej, gdy stężenie dwutlenku węgla we krwi spada, na przykład w wyniku hiperwentylacji. Czasami nie można w ogóle ustalić przyczyny czkawki.
Podczas czkawki organizm przez ułamek sekundy zachowuje się tak, jakby wykonywał wdech. Nagłe skurczenie przepony powoduje rozszerzenie klatki piersiowej i gwałtowne wciągnięcie powietrza do płuc.
Podczas tego gwałtownego wdechu struna głosowa zamyka się mimowolnie, co powoduje przerwanie wdechu. Wdychane powietrze nie może wtedy swobodnie napływać. Uderza ono o zamknięte struny głosowe, powodując charakterystyczne dla czkawki „chichotanie”. Dzieje się to kilka razy z rzędu.
Zazwyczaj czkawka pojawia się nagle i ustępuje samoistnie po kilku sekundach lub minutach. Jest to wtedy nieszkodliwa czkawka ostra, która nie wymaga badania lekarskiego ani leczenia.
Długotrwałe lub nawracające czkawki powinny zostać zbadane przez lekarza. Lekarz może ustalić dokładną przyczynę.
Diagnoza rozpoczyna się od wywiadu. Lekarz najpierw szczegółowo wypyta pacjenta, aby ustalić, czy czkawkę wywołują nieszkodliwe czynniki. Typowe pytania to na przykład:
- kiedy i w jakiej sytuacji czkawka pojawiła się po raz pierwszy,
- jak długo już trwają oraz
- czy w międzyczasie ustały.
Jeśli na podstawie tego wywiadu można wykluczyć nieszkodliwe przyczyny czkawki, konieczne są dalsze badania. Należą do nich w szczególności badania obrazowe, takie jak
Sposób leczenia czkawki zależy od tego, jak długo trwa i co ją wywołuje. Ostrą czkawkę zazwyczaj można łatwo zwalczyć, a przynajmniej skrócić jej czas trwania, stosując szereg znanych sztuczek i domowych środków. Należą do nich w szczególności takie działania, jak:
- wstrzymywanie oddechu przez maksymalnie 60 sekund
- oddychanie do papierowej torby
- pochylanie się do przodu w pozycji siedzącej lub podciąganie kolan
- wypicie zimnego płynu
- połknięcie suchego chleba
- odwrócić uwagę lub dać się rozproszyć
- kręcić ramionami
Większość z tych domowych sposobów ma na celu uspokojenie oddechu i przepony oraz zwiększenie zawartości dwutlenku węgla we krwi. Chociaż skuteczność tych środków nie została potwierdzona medycznie, w każdym razie warto je wypróbować.
Jeśli czkawka nie ustępuje samoistnie lub powraca wielokrotnie, należy udać się do lekarza.
Szczególnie długotrwałe, dokuczliwe czkawki można leczyć na przykład lekami przeciwskurczowymi lub uspokajającymi.
Jeśli przyczyną czkawki są choroby, takie jak stany zapalne lub nowotwory, przewlekła czkawka ustępuje wraz z ich skutecznym wyleczeniem.
W bardzo rzadkich przypadkach stosuje się również leczenie operacyjne, na przykład blokadę nerwu przeponowego.
Jaka jest przyczyna czkawki?
Przyczyną czkawki jest zazwyczaj podrażnienie przepony lub nerwu przeponowego lub nerwu błędnego. Czkawka powstaje w wyniku mimowolnych skurczów przepony i nagłego zamknięcia strun głosowych. Częstymi czynnikami wywołującymi są pośpieszne jedzenie, powietrze w żołądku, refluks żołądkowy lub nagła zmiana temperatury podczas picia.
Kiedy mówi się o przewlekłym czkawce?
O przewlekłym czkawce mówi się, gdy trwa ona dłużej niż dwa dni lub dłużej niż 48 godzin. Przyczyną przewlekłego czkawki może być schorzenie podstawowe, takie jak udar mózgu, stan zapalny lub zaburzenie pracy mięśni oddechowych. Czkawkę przewlekłą określa się jako idiopatyczną, gdy pomimo diagnostyki nie znaleziono wyraźnej przyczyny.
Co pomaga na czkawkę?
W walce z czkawką często pomagają proste domowe sposoby, takie jak świadome wstrzymywanie oddechu, powolne picie lub zwiększenie stężenia dwutlenku węgla we krwi. W przypadku czkawki świadome kontrolowanie oddechu może pomóc w przerwaniu odruchu. W ciężkich przypadkach do leczenia czkawki można rozważyć różne leki, takie jak baklofen lub inhibitory pompy protonowej.
Czy czkawka u niemowląt jest normalna?
Czkawka u niemowląt jest częstym zjawiskiem i zazwyczaj nie stanowi zagrożenia. Już w łonie matki u nienarodzonego dziecka może wystąpić czkawka, ponieważ trenuje się wówczas przeponę. Czkawka podczas picia wynika często z obecności powietrza w żołądku i zazwyczaj nie jest oznaką choroby.
Kiedy należy udać się do lekarza z powodu czkawki?
Jeśli czkawka utrzymuje się dłużej, pojawiają się inne poważne objawy, takie jak zawroty głowy, zaburzenia widzenia lub objawy porażenia, lub czkawka jest bardzo uciążliwa, należy zgłosić się do lekarza. W rzadkich przypadkach długotrwałe czkawki mogą być spowodowane poważną chorobą. Wtedy konieczna jest szczegółowa diagnostyka, w razie potrzeby również za pomocą tomografii komputerowej.
