Diagnostyka rentgenowska to technika obrazowania służąca do diagnozowania chorób. Wykorzystuje się w niej różne metody obrazowania. Rentgen pozwala na obrazowanie kości, ścięgien, mięśni, naczyń krwionośnych i narządów wewnętrznych. Conrad Röntgen odkrył ją w 1895 roku. Od tego czasu technika ta konsekwentnie się rozwijała. Obecnie jest powszechnie stosowana w niemal wszystkich dziedzinach medycyny.
Promienie rentgenowskie mogą przenikać przez materię. Ta właściwość sprawia, że nadają się one do tworzenia obrazów. Podobnie jak światło, promienie rentgenowskie mogą wywoływać czernienie materiału fotograficznego (efekt ten doprowadził niegdyś do ich odkrycia). W żywym organizmie powodują one jednak również zmiany. Ten niepożądany efekt sprawia, że konieczna jest ochrona przed promieniowaniem.
Badana część ciała musi być odkryta. Pacjent nie może również nosić na sobie żadnych metalowych przedmiotów, ponieważ powodują one zakłócenia na zdjęciu rentgenowskim.
Fartuch ołowiany chroni narządy wrażliwe na promieniowanie; zakłada go pacjentowi pracownik personelu gabinetu.
W oddzielnym pomieszczeniu pracownik wykonuje zdjęcie, co trwa zaledwie ułamki sekundy. Badanie jest całkowicie bezbolesne.
W tym czasie pacjent nie może się ruszać. Często pracownik wykonuje kilka zdjęć pod różnymi kątami. Następnie specjalista (zazwyczaj radiolog) krytycznie ogląda zdjęcia i szuka obszarów budzących podejrzenia.
Badanie rentgenowskie należy do metod obrazowania, które za pomocą promieni rentgenowskich tworzą obraz określonego obszaru ciała @ Gorodenkoff /AdobeStock
Specjalista radiolog specjalizuje się w diagnostyce obrazowej. Oprócz wykształcenia w zakresie medycyny ogólnej ma za sobą wieloletnie szkolenie specjalizacyjne.
Bada pacjentów skierowanych do niego przez lekarzy pierwszego kontaktu i specjalistów. Jego gabinet jest wyposażony w najnowocześniejszy sprzęt do rezonansu magnetycznego i rentgenowski.
Gabinety radiologiczne przeprowadzają również badania przesiewowe, takie jak regularne badania profilaktyczne w kierunku raka piersi (mammografia). Jeśli pacjenci hospitalizowani wymagają badania rentgenowskiego, jest ono wykonywane również w oddziale radiologicznym szpitala.
Mammografia to specjalistyczne badanie rentgenowskie piersi @ RFBSIP /AdobeStock
Fale elektromagnetyczne przenikają przez ciało podczas prześwietlania promieniami rentgenowskimi. Dzięki temu promienie mogą trafić na kliszę rentgenowską.
Gdy promieniowanie przenika przez materię, traci energię. Dzięki temu struktury można przedstawić w odcieniach czerni i bieli, w zależności od ich właściwości.
Kości mają największą gęstość spośród wszystkich tkanek ciała i dlatego najsilniej osłabiają promieniowanie. Na zdjęciu są one widoczne jako białe struktury.
Przezroczyste, miękkie tkanki oraz narządy wypełnione powietrzem, takie jak płuca i żołądek, są prawie czarne i słabo widoczne. W takich przypadkach stosuje się badania rentgenowskie z użyciem środków kontrastowych.
Istnieją następujące techniki:
Rentgen jest najczęściej stosowaną konwencjonalną techniką diagnostyczną. Zdjęcia rentgenowskie przedstawiają struktury gęste jako jasne, a mniej gęste, np. tkankę tłuszczową, jako ciemne.
Prześwietlenie rentgenowskie stosuje się w badaniach, które pokazują przebieg ruchów. Jest ono powszechnie stosowane w badaniach przełyku oraz przewodu pokarmowego.
Angiografia również należy do tych metod badawczych. Wykorzystuje się ją również w leczeniu, na przykład do poszerzenia zwężonego naczynia krwionośnego.
Angiografia to obrazowanie naczyń krwionośnych za pomocą technik obrazowania @ utah51 /AdobeStock
Tomografia komputerowa jest metodą obrazowania przekrojowego. Aby uzyskać obrazy przekrojowe bez nakładania się, eksperci wykonują wiele pojedynczych zdjęć.
Tomografia wolumetryczna (DVT) i mammografia tomograficzna to również metody obrazowania przekrojowego, które są obecnie coraz częściej stosowane. DVT jest powszechnie stosowana przede wszystkim w diagnostyce stomatologicznej.
Rentgen cyfrowy różni się od rentgena analogowego zarówno pod względem tworzenia obrazów, jak i ich prezentacji. Klasyczna technika analogowa wiąże się z zagrożeniami dla zdrowia personelu ze względu na chemikalia potrzebne do wywoływania filmów.
Dlatego tradycyjne archiwa rentgenowskie zajmują bardzo dużo miejsca. Technika cyfrowa pozwala na zapisywanie obrazów na znacznie mniejszych nośnikach i jest bardziej przyjazna dla środowiska. Do przeglądania obrazów potrzebny jest komputer. Praca w gabinecie może przebiegać bez zakłóceń.
Decydującą zaletą cyfrowego rentgena jest mniejsze narażenie pacjenta na promieniowanie. Cyfrowe systemy rentgenowskie opierają się na już istniejących urządzeniach rentgenowskich.
Dodatkowo stosuje się detektor rentgenowski lub czytnik CR. Dzięki temu inwestycje dla lekarza pozostają na rozsądnym poziomie.
Technologia rentgenowska zrewolucjonizowała medycynę. Zakres zastosowań badań rentgenowskich jest bardzo szeroki. Niemniej jednak wiąże się to z narażeniem pacjenta na promieniowanie.
Dlatego diagnostyka rentgenowska powinna być stosowana tylko wtedy, gdy korzyści terapeutyczne uzasadniają ryzyko związane z promieniowaniem.
Badania rentgenowskie stosuje się w następujących przypadkach:
Ręka składa się z wielu kości połączonych ze sobą stawami @ Mathias Weil /AdobeStockWiele chorób można jednoznacznie zdiagnozować jedynie na podstawie zdjęć rentgenowskich. W przypadku wypadków (złamania kości) lub podejrzenia nowotworu nie ma od tego odstępstwa.
W przypadku niektórych procedur lekarze wstrzykują do krwiobiegu rozpuszczalny w wodzie środek kontrastowy. Po badaniu z użyciem środka kontrastowego pacjenci powinni pić dużo płynów, aby organizm mógł go wypłukać.
Ryzyko wynika z ekspozycji na promieniowanie oraz ze stosowania środka kontrastowego. Środek kontrastowy rzadko wywołuje reakcje alergiczne. Dzisiejsza technika rentgenowska wykorzystuje wprawdzie niższe dawki promieniowania niż jeszcze 10 lat temu. Dlatego narażenie pacjentów na promieniowanie jest niewielkie.
Mimo to kobiety w ciąży mogą poddać się badaniu rentgenowskiemu tylko w wyjątkowych przypadkach i przy zastosowaniu specjalnych środków ochronnych. Płód jest bowiem szczególnie podatny na uszkodzenia spowodowane promieniowaniem rentgenowskim. Lekarze przeprowadzający badanie mają obowiązek zapytać pacjentki o ewentualną ciążę.
Badania rentgenowskie są szkodliwe dla każdego człowieka. To, jak bardzo są szkodliwe, zawsze zależy od dawki. Podstępność ekspozycji na promieniowanie polega na tym, że nie powoduje ona ostrych skutków ubocznych. Uszkodzenia spowodowane promieniowaniem często ujawniają się dopiero po latach lub dziesięcioleciach.
Od 2007 r. liczba badań tomografii komputerowej wzrosła o 40%. Wzrosła też średnia ekspozycja obywateli Niemiec na promieniowanie. Średnia efektywna dawka promieniowania na mieszkańca wynikająca z badań medycznych wyniosła w 2015 roku około 1,6 milisiwerta (mSv).
Jednak w przypadku wszystkich innych procedur rentgenowskich średnia dawka promieniowania na osobę znacznie spadła. Dzięki łatwej w użyciu technologii wielu lekarzy ma tendencję do wykonywania zdjęć rentgenowskich częściej, niż to konieczne. Pacjenci powinni podchodzić do badań rentgenowskich z jak największym krytycyzmem.
Należy również wziąć pod uwagę, że pacjenci w stanie krytycznym często przechodzą badania radiologiczne. Ryzyko zgonu jest jednak wyższe z powodu choroby nowotworowej niż z powodu późnych skutków ekspozycji na promieniowanie.
