O złamaniu kości mówi się w przypadku uszkodzenia struktur kostnych i ich przebiegu. W medycynie mówi się również o frakturze.
Przyczyny złamania kości mogą być następujące
- upadki
- uderzenia
- skręcenie lub
- uderzenia
.
Film pokazuje budowę ludzkiego szkieletu od małego palca u nogi aż po czaszkę:
Kość nie zawsze musi ulec całkowitemu złamaniu – może być również tylko pęknięta. Ponadto występują również
- stłuczenia, w których kości i tkanki miękkie są wprawdzie uszkodzone przez działanie sił zewnętrznych, ale nie są złamane.
- W przypadku stłuczeń dochodzi do ściśnięcia struktur kostnych, co nie powoduje jednak przemieszczenia kości.
- Mikropęknięcia powstają w wyniku najmniejszych pęknięć w strukturze kości, które często są niewidoczne lub ledwo widoczne.
W tym przypadku należy rozróżnić miejsce i rodzaj złamania kości. Zasadniczo złamać się może każda kość w ciele, od czaszki po palce u stóp. Najczęściej dotknięte są kończyny, czyli ręce i nogi
Z medycznego punktu widzenia można ponadto wyróżnić następujące rodzaje złamań:
- złamania otwarte i zamknięte
- złamanie poprzeczne
- złamanie zmęczeniowe
- złamanie ukośne
- złamanie kompresyjne
- Złamanie z oderwaniem oraz
- Złamanie zgięciowe
- Złamanie świeżego kości
W przypadku złamań otwartych kość jest odsłonięta i widoczna z zewnątrz z powodu znacznego uszkodzenia tkanek miękkich. Złamania otwarte wiążą się z bardzo wysokim ryzykiem infekcji.
Złamania poprzeczne charakteryzują się niemal poziomym przebiegiem linii złamania. Te rodzaje złamań są często stabilne i charakteryzują się niewielkim przemieszczeniem lub jego brakiem. Występują one często w obszarze długich kości rurkowych (np. kości udowej).
Złamanie zmęczeniowe jest szczególną formą złamania, ponieważ nie powstaje w wyniku ostrego urazu, lecz ma charakter przewlekły i wynika z długotrwałego obciążenia naciskowego. Typowym przykładem jest tzw. „złamanie marszowe”, w którym po długim marszu lub biegu (maratonie) dochodzi do złamania jednej lub kilku kości stopy. Również złamanie skośne najczęściej obserwuje się w obrębie kończyn i wynika ono z urazu skręcającego. Dlatego często nazywane jest złamaniem skrętnym (skręt = skręcenie).
Cechą charakterystyczną złamania kompresyjnego jest to, że powstaje ono w wyniku ściśnięcia kości. Zazwyczaj obserwuje się je w okolicy kręgosłupa. Złamania odrywane dotyczą przede wszystkim przyczepów mięśni do kości; ze względu na wyprostowaną postawę człowieka i szczególne obciążenie nóg występują one częściej w okolicy kończyn dolnych. Przykładami są zerwanie ścięgna Achillesa przy kości piętowej lub ścięgna rzepki przy rzepce.
Złamania zgięciowe dotyczą kości długich (zwanych również kościami rurkowymi), ponieważ w tym miejscu może wystąpić efekt dźwigni. Należy wspomnieć o złamaniach ramienia i przedramienia, ale także kości udowej i piszczeli. U dzieci w wieku do 8 lat może wystąpić szczególna forma złamań zgięciowych. Nazywa się ją również złamaniem zielonego drewna lub złamaniem typu toddler (od angielskiego słowa toddler – małe dziecko). Kości dziecięce są jeszcze stosunkowo giętkie, mają jednak twardą i elastyczną okostną. W wyniku zgięcia dochodzi do złamania kości, podczas gdy okostna pozostaje nienaruszona. Można to porównać do młodej gałęzi (świeżego drewna), którą próbuje się złamać poprzez zgięcie. Często dochodzi wtedy do złamania gałęzi, ale jej powłoka pozostaje nienaruszona przez długi czas.
Złamania kości u dzieci, zwłaszcza w najmłodszym wieku, powinny być leczone przez pediatrów lub chirurgów dziecięcych. Zazwyczaj goją się one bez komplikacji i szybko.
Przedstawienie różnych rodzajów złamań kości © bilderzwerg / Fotolia
W zależności od lokalizacji złamania w organizmie, uraz ma różny stopień ciężkości. Za jego leczenie mogą być odpowiedzialne różne specjalistyczne dziedziny medycyny. Kość udowa jest uważana za bardzo mocną i stabilną, więc do jej złamania potrzeba dużej siły. W przypadku małych kości – takich jak palce u stóp – złamania mogą wystąpić nawet przy stosunkowo niewielkich urazach.
Złamać się może również nadgarstek (złamanie kości łódeczkowatej lub dystalnej części kości promieniowej) lub stopa (złamanie stopy lub stawu skokowego).
Najczęstszym urazem ramienia i obręczy barkowej jest złamanie głowy kości ramiennej. Jest to złamanie głowy kości ramiennej, które zazwyczaj obserwuje się w przypadku upadku na wyciągniętą rękę – w sensie złamania kompresyjnego. Ponieważ głowa kości ramiennej jest bardzo twardą i stabilną kością, szczególnie u osób starszych należy również rozważyć tzw. złamanie „patologiczne”. Rozumie się przez to złamanie kości wcześniej uszkodzonej, np. przez sam nowotwór kości lub przerzuty innego nowotworu.
Złamanie szczęki jest niezwykle bolesne i ze względu na budowę twarzy stanowi przypadek dla chirurgii szczękowo-twarzowej (chirurgii MKG). Złamanie rzepki (tzw. złamanie pateli) jest często następstwem wypadku lub upadku. Złamanie kręgu może być niebezpieczne ze względu na jego bliskość do rdzenia kręgowego – wówczas pacjentem zajmują się chirurdzy kręgosłupa.
W przypadku złamania kości mogą wystąpić różne objawy. Jeśli w miejscu urazu znajduje się „wgłębienie” lub widoczne jest przemieszczenie, można założyć, że kość uległa uszkodzeniu.
W przypadku złamania otwartego kość wystaje ze skóry. Złamanie często wiąże się z silnym bólem, któremu towarzyszy znaczny obrzęk. Obrzęk ten jest tym silniejszy, im więcej struktur w miejscu urazu uległo uszkodzeniu oprócz kości.
Na przykład w przypadku urazu torebki stawowej ból może być również silny i towarzyszyć mu obrzęk. Jeśli uszkodzona jest tylko torebka stawowa, ból może być nawet silniejszy niż w przypadku samego złamania kości.
Dlatego koniecznie należy zgłosić się do specjalisty – zazwyczaj ortopedy lub chirurga urazowego – w celu zbadania urazu. Często tylko w ten sposób można rozpoznać lub wykluczyć złamanie kości.
Zanim będzie można rozpocząć leczenie złamania kości, należy najpierw postawić pewną diagnozę. Oprócz badań klinicznych odbywa się to zazwyczaj również za pomocą zdjęcia rentgenowskiego lub tomografii komputerowej (CT). W zależności od rodzaju złamania należy podjąć różne działania. Istnieją dwa podejścia terapeutyczne: zachowawcze i operacyjne.
W przypadku złamań stabilnych i bez przemieszczenia najczęściej stosuje się leczenie zachowawcze, które koncentruje się na stabilizacji i oszczędzaniu kończyny. Leczenie farmakologiczne oraz „pierwsza pomoc” w postaci schładzania mogą złagodzić obrzęki i ból. Stabilizacja złamania często odbywa się za pomocą szyny lub gipsu. W przypadku złamań przemieszczonych (= zwichniętych) konieczne jest operacyjne ustawienie miejsca złamania, zanim będzie można założyć gips w celu stabilizacji. Często wymaga to znieczulenia.
W przypadku złamań przemieszczonych, których nie da się ustabilizować po ustawieniu końców kości, miejsce złamania powinno zostać unieruchomione za pomocą śrub, drutów lub płytek metalowych. W chirurgii nazywa się to osteosyntezą.
Mocowanie śrubami i płytami złamania w nadgarstku © Whyona / Fotolia
W przypadku złamania otwartego konieczne jest szybkie działanie. Przez uszkodzoną skórę mogą przedostać się zarazki i bakterie. W najgorszym przypadku może dojść do dalszych chorób – na przykład do sepsy (zakażenia krwi). Dlatego rana często nie jest zamykana od razu, ale leczona specjalnymi opatrunkami (gąbkami i terapią podciśnieniową). Opatrunki te zazwyczaj trzeba zmieniać kilka razy i oceniać stan rany. Jeśli kość dobrze się zrosła, a rana nie wykazuje oznak infekcji, można ją zamknąć. Trwa to jednak kilka tygodni, a ruchomość pacjenta jest przez to znacznie ograniczona.
W przypadku dłuższego unieruchomienia po złamaniu mięśnie zazwyczaj ulegają zanikowi. Pacjent musi je później stopniowo odbudować poprzez ćwiczenia. Budowanie siły i trening koordynacji są również w centrum uwagi fizjoterapii, zwłaszcza w przypadku sportowców wyczynowych.
W zasadzie nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ponieważ czas gojenia zależy od różnych czynników. Na przykład złamanie obojczyka w przypadku leczenia zachowawczego może wyleczyć się w ciągu trzech do czterech tygodni. Natomiast wyleczenie złamania kości udowej może zająć kilka miesięcy.
Na czas gojenia ma również wpływ to, czy złamanie jest leczone zachowawczo, czy operacyjnie. W końcu w przypadku operacji trzeba uwzględnić gojenie się rany. Na koniec niezbędna jest współpraca pacjenta (przestrzeganie zaleceń).
Na czas gojenia mają wpływ następujące czynniki:
- leczenie zachowawcze lub operacyjne
- dotknięta część ciała
- towarzyszące urazy torebki stawowej, chrząstki, nerwów lub więzadeł
- odległość między końcami złamania
- unaczynienie miejsca złamania
- Dyscyplina i zachowanie pacjenta
Leki nie mają wpływu na czas gojenia, ale mogą być bardzo pomocne w leczeniu bólu. Stosuje się je zwłaszcza w pierwszym okresie po złamaniu.
Zdrowa dieta z odpowiednią ilością wapnia i witaminy D może zwiększyć odporność kości. Ma też duży wpływ na dostarczanie im niezbędnych składników budulcowych.
Czym jest złamanie?
Złamanie oznacza pęknięcie kości. Kość może być złamana całkowicie lub częściowo. W ortopedii i chirurgii urazowej rozróżnia się różne rodzaje złamań kości, w tym złamania skomplikowane, złamania otwarte lub złamania typu Grönholza u dzieci.
Jakie objawy występują w przypadku złamania kości?
Typowe objawy złamania to ból, obrzęk, przemieszczenie kości i ograniczona ruchomość. Mogą dodatkowo wystąpić niejednoznaczne objawy złamania, takie jak siniaki lub ból przy ucisku. W przypadku złamań skomplikowanych może dojść również do uszkodzenia tkanek miękkich, okostnej lub błony okostnej.
Jak diagnozuje się złamanie?
W celu zdiagnozowania złamania kości zazwyczaj wykonuje się zdjęcie rentgenowskie. W skomplikowanych przypadkach stosuje się dodatkowo tomografię komputerową (CT) lub inne metody. Pozwalają one na dokładną ocenę szczeliny złamania, fragmentów kości oraz położenia końców złamania.
Jak przebiega leczenie złamań kości?
Leczenie złamań kości zależy od lokalizacji i stabilności złamania. Wiele złamań można leczyć poprzez unieruchomienie, podczas gdy złamania skomplikowane często wymagają leczenia operacyjnego. Celem leczenia złamania jest prawidłowe ustawienie końców kości i przyspieszenie powrotu do zdrowia.
Jakie mogą być przyczyny złamania?
Najczęstszą przyczyną jest silne uderzenie lub oddziaływanie siły na kość, na przykład w wyniku upadku lub uderzenia. Istnieją jednak również złamania patologiczne, w których osłabiona kość pęka z powodu osteoporozy lub chorób tkanki kostnej. Złamania mogą powstać bezpośrednio lub pośrednio i często dotyczą takich części ciała jak kość piszczelowa lub staw skokowy.
