Staw kolanowy – anatomia i schorzenia stawu, a także więzadeł krzyżowych, łąkotki i chrząstki stawowej

Staw kolanowy umożliwia zginanie i prostowanie nogi, a także, w pozycji zgiętej, umiarkowane skręcanie do wewnątrz i na zewnątrz (rotacja wewnętrzna i zewnętrzna). Ruchy te są prowadzone i stabilizowane przez łąkotki, więzadła, ścięgna i mięśnie. W zagłębieniu kolanowym, z tyłu stawu kolanowego, przebiegają ważne naczynia krwionośne i nerwy.

U zdrowego człowieka kości stawu kolanowego są pokryte na powierzchniach styku warstwą białawawej chrząstki o grubości kilku milimetrów. Ten chrząstka stawowa umożliwia płynny i bezbolesny ruch stawu kolanowego. Składa się z żywych komórek chrzęstnych (chondrocytów), które są osadzone w tkance macierzowej.

W wyniku naturalnych procesów starzenia się oraz nieprawidłowego obciążenia, a także niedożywienia chrząstki spowodowanego brakiem ruchu, chrząstka może stać się sucha i krucha. W ten sposób wzrasta ryzyko urazów, a zużycie staje się bardziej widoczne. Wówczas jako metodę leczenia rozważa się chirurgię chrząstki.

Pomiędzy zakończoną zaokrągleniem kością udową (kłykciami kości udowej) a niemal prostą głową kości piszczelowej (płaskowiem piszczelowym) powstaje szczelina stawowa, w której znajdują się dwa łąkotki(liczba mnoga od łąkotka):

• menisk wewnętrzny (meniskus medial) oraz
• menisk zewnętrzny (meniskus lateral).

Te półksiężycowate krążki chrzęstne potrafią dostosowywać się do ruchów, rozkładając w ten sposób ciężar lub nacisk i działając jak amortyzatory oraz łożyska ślizgowe. Ponadto wspomagają one więzadła w stabilizacji stawu kolanowego.

Ponieważ łąkotka przyśrodkowa jest ściśle zrośnięta z więzadłem przyśrodkowym i torebką stawową, a tym samym ma mniejszą ruchomość niż łąkotka boczna, jest bardziej podatna na urazy (zerwanie łąkotki). 

Więzadła kolana odgrywają ważną rolę. Bez nich kość udowa i piszczelowa nie byłyby ze sobą połączone. Stabilizacja stawu kolanowego w kierunku do przodu i do tyłu odbywa się za pomocą dwóch więzadeł krzyżowych (przedniego i tylnego więzadła krzyżowego).

Wewnętrzne i zewnętrzne więzadło boczne umożliwiają boczne ograniczenie ruchu stawu kolanowego i torebki stawowej. Więzadło rzepki uzupełnia ścięgno rzepki. Ścięgno rzepki jest najważniejszym ścięgnem stawu kolanowego. W nim osadzona jest rzepka (patella).

Staw kolanowy otoczony jest mocną torebką stawową. Torebka ta wytwarza płyn, który odżywia chrząstkę stawową i zmniejsza tarcie między powierzchniami chrzęstnymi.

Staw kolanowy jest narażony przede wszystkim na zmiany artrotyczne (artroza kolana lub gonartroza – zużycie stawu kolanowego) oraz urazy więzadeł (zwłaszcza zerwanie więzadła krzyżowego). Artroza kolana może być między innymi następstwem wad postawy nóg (np. koślawości lub szpotawości), nieprawidłowego obciążenia lub urazów.

Uszkodzenia chrząstki kolanowej nie muszą prowadzić do artrozy kolana, ponieważ dostępnych jest wiele opcji leczenia uszkodzeń chrząstki kolanowej. W przypadku artrozy kolana sztuczny staw kolanowy (proteza kolana) może znacznie poprawić jakość życia.

Urazy sportowe często dotyczą kolana. Oprócz zerwania więzadła krzyżowego (zerwanie więzadła krzyżowego) możliwe są również zerwania więzadeł bocznych, urazy łąkotek oraz odłamanie fragmentu chrząstki kostnej.

Inne schorzenia i urazy w okolicy kolana to artrofibroza, złamanie rzepki (złamanie rzepki) oraz torbiel Bakera. Znajdź specjalistę od urazów sportowych.

Staw kolanowy jest największym stawem w ludzkim ciele i odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu stabilności i ruchu. W anatomii stawu kolanowego staw ten jawi się jako złożony staw zawiasowy między kością udową a piszczelową. 

Kłykcie kości udowej pozostają w ścisłym kontakcie z powierzchniami stawowymi kości piszczelowej, podczas gdy torebka stawowa otacza i chroni staw. Budowa i funkcjonowanie stawu kolanowego są dodatkowo wspierane przez ważne naczynia krwionośne i nerwy, a także struktury stabilizujące. Z klinicznego punktu widzenia duże znaczenie mają urazy stawu kolanowego oraz choroby tego stawu, takie jak artroza stawu kolanowego.

Uszkodzenie może znacznie ograniczyć ruchomość i w dłuższej perspektywie wpłynąć na cały układ ruchowy. Ogólnie rzecz biorąc, anatomia człowieka i anatomia ogólna pokazują, że staw kolanowy jest największym, a jednocześnie jednym z najbardziej wrażliwych stawów w organizmie.