Fibromialgia (FMS): objawy, diagnostyka i leczenie zespołu fibromialgii

Fibromialgia to przewlekła choroba, której towarzyszy rozległy ból mięśni i tkanek miękkich. Wiele osób dotkniętych tą chorobą cierpi na dolegliwości przez lata, zanim zostanie postawiona właściwa diagnoza.

Charakterystyczne są bóle w różnych częściach ciała, którym często towarzyszy zmęczenie, wyczerpanie, zaburzenia snu oraz problemy z koncentracją.

Choroba ta jest również nazywana zespołem fibromialgii, FMS lub zespołem fibromialgii i w szerszym znaczeniu zaliczana jest do chorób reumatycznych. Nie jest
to jednak klasyczne reumatyzm, lecz odrębny obraz kliniczny o szczególnych wymaganiach diagnostycznych i terapeutycznych.

Chociaż fibromialgia jest znana od wielu lat, mechanizmy tej choroby do dziś nie są w pełni wyjaśnione. Objawy mogą znacznie obniżyć jakość życia i znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie osób dotkniętych tą chorobą. Tym ważniejsze jest wczesne zbadanie, pewna diagnoza i terapia dostosowana do indywidualnych potrzeb.

Tutaj dowiesz się więcej o fibromialgii i znajdziesz wybranych specjalistów w tej dziedzinie, którzy mogą Ci pomóc.

Czym jest fibromialgia? Definicja tej przewlekłej choroby

Termin „fibromialgia” oznacza dosłownie „ból włókien mięśniowych”.

Zespół fibromialgii (FMS) to złożona, niezapalna choroba bólowa, która dotyka przede wszystkim mięśni, ścięgien i struktur przylegających do stawów. Choroba ta należy do grupy schorzeń reumatologicznych, jednak znacznie różni się od chorób reumatologicznych o charakterze zapalnym, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów.

Typowe dla tej choroby są uporczywe bóle w wielu obszarach ciała. W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń, dolegliwości te zazwyczaj nie wynikają ze zmian strukturalnych ani stanów zapalnych. Z tego powodu uważa się, że istotną rolę odgrywają przede wszystkim zmiany w odczuwaniu bólu oraz w centralnym przetwarzaniu bólu.

W zachodnich krajach uprzemysłowionych choroba dotyka około 3–4% populacji. Fibromialgia występuje szczególnie często u kobiet w wieku od 40 do 60 lat. Zasadniczo jednak na fibromialgię mogą zachorować osoby w każdym wieku.

Nasilenie dolegliwości jest bardzo zróżnicowane u poszczególnych osób – podczas gdy niektórzy odczuwają jedynie niewielkie ograniczenia, inni cierpią z powodu silnego bólu i znacznego upośledzenia codziennego funkcjonowania.

Przyczyny i czynniki ryzyka: przyczyny diagnozy fibromialgii

Powstawanie fibromialgii jest do dziś przedmiotem intensywnych badań. Dokładne przyczyny nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy zakłada się, że nie ma jednej przyczyny, ale że współdziałają różne czynniki biologiczne, psychiczne i społeczne.

Wydaje się, że w powstawaniu fibromialgii rolę odgrywa między innymi predyspozycja rodzinna. Ponieważ choroba ta występuje częściej w niektórych rodzinach, rozważa się wpływ czynników genetycznych. Ponadto istnieją przesłanki wskazujące, że niektóre schorzenia mogą sprzyjać rozwojowi fibromialgii.

Należą do nich w szczególności choroby autoimmunologiczne, inne choroby reumatyczne, nowotwory oraz różne infekcje. Jako potencjalne czynniki wywołujące rozważa się również urazy, operacje lub duże obciążenia fizyczne. Do czynników dodatkowo sprzyjających fibromialgii należą: palenie tytoniu, nadwaga, brak ruchu i długotrwały stres.

Kolejny ważny aspekt dotyczy układu nerwowego. Wielu ekspertów zakłada, że u osób dotkniętych tą chorobą sygnały bólowe są przetwarzane inaczej niż u osób zdrowych. Już niewielkie bodźce mogą być przez to odczuwane jako znacznie bardziej bolesne. Ta zmieniona percepcja bólu jest obecnie uważana za kluczowy element choroby.

Niektórzy specjaliści rozróżniają ponadto fibromialgię pierwotną od wtórnej, która może występować w związku z innymi schorzeniami.

Objawy fibromialgii: dolegliwości w całym ciele

Objawy fibromialgii mogą być bardzo zróżnicowane i często dotyczą całego organizmu. Do najważniejszych dolegliwości należą: uporczywe bóle mięśni, ścięgien i stawów.

Wiele osób dotkniętych tą chorobą opisuje ból jako tępy, ciągnący lub palący. Często pojawia się on jednocześnie w kilku obszarach ciała i może rozprzestrzeniać się na całe ciało.

Typowymi objawami fibromialgii są zesztywniałe mięśnie, bóle mięśni, bolesne stawy oraz bóle w okolicy szyi, ramion lub pleców.

Dolegliwości te utrzymują się zazwyczaj przez długi czas i uznaje się je za przewlekłe, jeśli trwają dłużej niż 3 miesiące. Oprócz bólu występuje wiele innych objawów, a osoby dotknięte tą chorobą szczególnie często zgłaszają znaczne zmęczenie, brak regeneracji po śnie oraz wyczerpanie fizyczne i psychiczne.

Zaburzenia snu należą do najczęstszych objawów towarzyszących tej chorobie. Wielu pacjentów śpi wprawdzie wystarczająco długo, ale rano nie czuje się wypoczętych. Ponadto mogą wystąpić zaburzenia koncentracji, problemy z pamięcią i obniżona wydajność. Często obserwuje się również dolegliwości fizyczne, takie jak zespół jelita drażliwego, pęcherz drażliwy lub zwiększona wrażliwość na światło, dźwięki i zapachy.

Objawy fibromialgii mogą znacznie utrudniać codzienne życie. Wiele osób cierpiących na fibromialgię boryka się z przewlekłym bólem, który ogranicza ich życie zawodowe, społeczne i prywatne. Nasilenie objawów może się zmieniać w trakcie choroby.

© Andrey Popov / Fotolia

Diagnoza fibromialgii i wykluczenie innych chorób

Oprócz wywiadu osobistego (anamnezy) dla rozpoznania fibromialgii szczególne znaczenie ma badanie fizykalne. W punktach nacisku (punktach spustowych lub punktach wrażliwych) lekarz sprawdza, czy mięśnie i miejsca przyczepu ścięgien są bolesne (wrażliwość na ucisk). Te bolesne punkty nacisku znajdują się na

• szyi,
• plecach,
• ramionach,
• ramionach,
• nogach oraz
• biodra.

Zasada działania terapii punktów spustowych została przedstawiona na filmie:

Jeśli co najmniej 11 z 18 punktów bólowych reaguje bolesnie na ucisk i trwa to od ponad trzech miesięcy, można podejrzewać fibromialgię. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy wyniki badań laboratoryjnych są prawidłowe. W przypadku podejrzenia fibromialgii zazwyczaj nie wykonuje się badań obrazowych (takich jak RTG), co najwyżej w celu wykluczenia innych chorób.

Pierwszą osobą kontaktową dla pacjentów z objawami wskazującymi na fibromialgię jest lekarz rodzinny. Najpóźniej jednak, gdy istnieje podejrzenie, że

• wewnętrzne (np. zapalne choroby reumatyczne),
• ortopedyczna (np. zużycie stawów, artroza),
• neurologiczna (np. choroba mięśni) lub
• psychiczne

, osoba dotknięta chorobą powinna zgłosić się do specjalisty w celu dokładniejszego zbadania. Może to być na przykład reumatolog, neurolog, ortopeda lub internista.

Leczenie fibromialgii: terapia łagodząca przewlekły ból

Obecnie nie ma dostępnego leczenia przyczynowego fibromialgii. Nie oznacza to jednak, że osoby dotknięte tą chorobą są bezradne wobec dolegliwości.

Celem nowoczesnej terapii jest zmniejszenie bólu, poprawa sprawności fizycznej i utrzymanie jakości życia.

Warto wiedzieć, że fibromialgii nie da się wyleczyć. Mimo to u wielu pacjentów dolegliwości można znacznie złagodzić.

Głównym filarem leczenia jest regularna aktywność fizyczna. Szczególnie zalecane są treningi wytrzymałościowe, jazda na rowerze, pływanie lub spacery. Przydatne mogą być również umiarkowane treningi siłowe i ćwiczenia rozciągające.

Regularna aktywność fizyczna przyczynia się do poprawy wytrzymałości i długotrwałego zmniejszenia dolegliwości.

Jako uzupełnienie stosuje się techniki relaksacyjne, takie jak joga, tai-chi, qi-gong lub trening autogeniczny. Metody te pomagają wielu osobom dotkniętym tą chorobą lepiej radzić sobie z bólem i stresem.

© elnariz / Fotolia

Leki i inne opcje terapeutyczne w przypadku zespołu fibromialgii (FMS)

W przypadku bardziej nasilonych dolegliwości można dodatkowo zastosować leczenie farmakologiczne. Często stosowanymi substancjami czynnymi są niektóre leki przeciwdepresyjne oraz leki przeciwskurczowe.

Klasycznym przykładem jest amitryptylina, która może mieć pozytywny wpływ zwłaszcza na zaburzenia snu i ból. Jak każdy lek, również te preparaty mogą powodować działania niepożądane. Dlatego ich stosowanie zawsze odbywa się indywidualnie i pod kontrolą lekarza.

Klasyczne leki przeciwbólowe często wykazują jedynie ograniczoną skuteczność w przypadku FMS. Wynika to z faktu, że ból nie wynika ze stanu zapalnego, a raczej ze zmian w przetwarzaniu bólu.

Oprócz terapii fizycznych ważną rolę odgrywa psychoterapia. Szczególnie terapia poznawczo-behawioralna lub podejścia oparte na terapii poznawczej mogą pomóc w lepszym radzeniu sobie z bólem.

Ponadto wielu pacjentów czerpie korzyści z wymiany doświadczeń w grupach wsparcia.

Jeśli dolegliwości utrzymują się pomimo różnych działań, wskazana może być terapia multimodalna. Polega ona na połączeniu psychoterapii ukierunkowanej na ciało oraz leczenia farmakologicznego.

Przebieg przewlekłej choroby, jaką jest fibromialgia

Przebieg choroby jest indywidualny. Fibromialgia często pojawia się stopniowo i rozwija się przez miesiące lub lata. U niektórych pacjentów odnotowuje się, że fibromialgia pojawia się po szczególnych sytuacjach stresowych, infekcjach lub operacjach.

Choroba może utrzymywać się na stałe i ma zazwyczaj przebieg przewlekły. Nie oznacza to jednak koniecznie ciągłego pogorszenia stanu zdrowia. Wiele osób dotkniętych tą chorobą z czasem uczy się lepiej rozumieć swoje dolegliwości i aktywnie na nie wpływać.

Możliwym skutkiem fibromialgii mogą być ograniczenia w życiu zawodowym lub społecznym. Choroba nie skraca jednak oczekiwanej długości życia.

Specjaliści ds. fibromialgii – wykształcenie i kwalifikacje

Zespół fibromialgii to złożony obraz kliniczny. W diagnozowaniu i leczeniu często bierze udział kilku specjalistów.

Dobrym punktem kontaktowym w przypadku podejrzenia fibromialgii jest reumatolog. Reumatolodzy zajmują się diagnozowaniem i leczeniem chorób zaliczanych do grupy schorzeń reumatycznych. Oprócz zapalenia wielostawowego należy do nich również fibromialgia. Reumatologiem może być internista z dodatkową specjalizacją w reumatologii lub ortopeda z dodatkowym wykształceniem w reumatologii.

Szczególnie w leczeniu fibromialgii ważną rolę odgrywają terapeuci bólu. Przez długi czas w Niemczech nie istniało oficjalne wykształcenie na terapeutę bólu. Jednak od końca lat 90. lekarze mogą odbyć szkolenie, a następnie uzyskać dodatkową specjalizację „Specjalistyczna terapia bólu”. Terapeuci bólu są specjalnie przeszkoleni w zakresie wywiadu bólowego, analizy bólu oraz stosowania metod terapii bólu.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące fibromialgii

Czy fibromialgia jest chorobą reumatyczną?

Fibromialgia zaliczana jest do grupy chorób reumatologicznych. Jednak w przeciwieństwie do wielu innych chorób reumatycznych nie ma ona podłoża zapalnego.

Czy fibromialgię można wyleczyć?

Obecnie uważa się, że fibromialgii nie da się wyleczyć. Jednak dzięki odpowiedniej terapii objawy często można znacznie złagodzić.

Jakie objawy występują szczególnie często w przypadku fibromialgii?

Typowe objawy to bóle mięśni, zmęczenie, wyczerpanie, zaburzenia snu oraz bóle w wielu częściach ciała.

Jakie leczenie pomaga w przypadku fibromialgii?

Do najważniejszych środków należą ruch, trening wytrzymałościowy, techniki relaksacyjne, wsparcie psychoterapeutyczne oraz, w razie potrzeby, leki.

Czy fibromialgia może wpływać na jakość życia?

Tak, nieleczone dolegliwości mogą znacznie obniżyć jakość życia. Wczesna diagnoza i terapia dostosowana do indywidualnych potrzeb mogą pomóc w lepszym radzeniu sobie z codziennością.