Skóra składa się z naskórka (epidermis), skóry właściwej (dermis, zwanej również corium) oraz tkanki podskórnej (subcutis).
Naskórek
Naskórek to najwyższa, zrogowaciała warstwa nabłonka płaskiego. Składa się z wielu warstw. Na powierzchni kończy się warstwą rogową (tzw. stratum corneum). Warstwa rogowa zapobiega przedostawaniu się drobnoustrojów chorobotwórczych, takich jak bakterie, wirusy i grzyby. Jest ona szczególnie gruba w miejscach narażonych na duże obciążenia mechaniczne, takich jak podeszwy stóp, pięty lub dłonie, dlatego w tych obszarach mówi się również o zrogowaceniach.
Pod warstwą rogową znajduje się warstwa komórkowa. W niej nieustannie powstają nowe komórki (regeneracja). Komórki te przemieszczają się na zewnątrz, na powierzchnię, gdzie stopniowo ulegają zrogowaceniu, aż zostaną złuszczone w postaci łusek rogowych.
W głębszych warstwach komórkowych naskórka znajdują się komórki wytwarzające pigment – tzw. melanocyty. To one, dzięki wytwarzanej przez siebie melaninie, czarno-brązowemu pigmentowi, determinują typ skóry. W naskórku znajdują się ponadto komórki Langerhansa. Odgrywają one istotną rolę w reakcji immunologicznej skóry.
Skóra właściwa
Skóra właściwa składa się z sieci wytrzymałych włókien kolagenowych i elastycznych. W górnych warstwach znajdują się tzw. brodawki, które sięgają do naskórka i w ten sposób łączą naskórek ze skórą właściwą.
W skórze właściwej znajduje się większość narządów zmysłów skóry. Należą do nich między innymi ciałka Meissnera, odpowiedzialne za zmysł dotyku i wrażliwość na dotyk, a także wolne zakończenia nerwowe odpowiedzialne za odczuwanie bólu. Podczas gdy naskórek nie posiada naczyń krwionośnych, skóra właściwa zawiera wiele drobnych naczyń włosowatych, które biorą udział w szczególności w regulacji bilansu cieplnego.
Tkanka podskórna
Tkanka podskórna składa się z luźnej tkanki łącznej bogatej w tkankę tłuszczową (tkanka tłuszczowa podskórna). Jej budowa jest bardzo zróżnicowana w zależności od osoby i regionu ciała i służy przede wszystkim jako magazyn tłuszczu. Tkanka podskórna łączy również skórę z powięzią ciała (powłoką tkanki łącznej) pokrywającą mięśnie.
Włosy na skórze
Włosy są wytrzymałymi na rozciąganie, a jednocześnie elastycznymi włóknami rogowymi. Znajdują się one w kieszonce naskórkowej, za pomocą której zagłębiają się w tkankę podskórną. W dolnej części łodygi włosa znajduje się zgrubienie (cebula włosa), które osadzone jest na brodawce włosowej z tkanki łącznej (strefa wzrostu).
Ponadto w tym miejscu znajdują się melanocyty, które wytwarzają pigment i odkładają go we włosie. Po bokach łodygi włosa znajdują się gruczoły włosowe i łojowe. Wydzielają one oleistą wydzielinę, która nadaje włosom gładkość oraz chroni owłosienie i skórę przed zarazkami (bakteriami).
Inne gruczoły skóry
Oprócz gruczołów łojowych skóra posiada gruczoły potowe i zapachowe. Gruczoły potowe, składające się z wiązki gruczołowej, znajdują się w strefie przejściowej między skórą właściwą a podskórną. Posiadają one długi przewód wydalniczy, który prowadzi aż do powierzchni skóry.
Gruczoły potowe wraz z potem tworzą kwaśną wydzielinę, która hamuje rozwój bakterii na powierzchni skóry (= kwaśna powłoka ochronna). Pot składa się głównie z soli. Jednak wraz z potem wydalane są również produkty przemiany materii, takie jak mocznik, kwas moczowy, amoniak i metabolizowane leki.
Ponadto gruczoły potowe odgrywają istotną rolę w regulacji temperatury. W skórze pach, a także w okolicy włosów na głowie i w okolicy łonowej znajdują się gruczoły zapachowe. Występują one w postaci większych skupisk i w okresie dojrzewania wydzielają alkaliczną wydzielinę.
Receptory skórne
W skórze znajdują się różne receptory odpowiedzialne za odczuwanie bodźców:
- bodźce mechaniczne (mechanoreceptory)
- temperatura (termoreceptory)
- ból (nocyceptory)
Bodźce odbierane przez mechanoreceptory, termoreceptory i nocyceptory są przekształcane w tzw. potencjały czynnościowe i przekazywane do włókien nerwowych. Bodźce z danego fragmentu skóry trafiają zawsze do przypisanego im segmentu rdzenia kręgowego. Znajdź specjalistę, który pomoże Ci w Twojej sprawie.
Mechanoreceptory
Za pośrednictwem mechanoreceptorów przekazywana jest większość wrażeń powierzchniowych, takich jak dotyk, ucisk, łaskotanie i wibracje. Mechanoreceptory znajdują się w różnych warstwach skóry i mają różną budowę. Do mechanoreceptorów należą:
- Płytki czuciowe Merkla w najgłębszej warstwie naskórka: są one odpowiedzialne za odczuwanie ucisku i przy niewielkim nacisku przekazują impulsy do mózgu.
- Ciała Meissnera w niewielkich wypukłościach (brodawkach) skóry właściwej: występują one zwłaszcza w opuszkach palców i jako narządy zmysłu dotyku są również odpowiedzialne za odczuwanie nacisku.
- Ciałka Vatera-Pacini w tkance podskórnej: te stosunkowo duże mechanoreceptory przekazują odczucia wibracji.
- Sploty nerwowe (dendryty) wokół cebulek włosów rejestrują dotyk.
- Wolne zakończenia nerwowe w skórze właściwej (częściowo sięgające do naskórka): rejestrują one w szczególności silne, ostre bodźce.
Termoreceptory
Termoreceptory występują jako wolne zakończenia nerwowe w skórze i wewnątrz ciała. Ich gęstość jest znacznie mniejsza w porównaniu z mechanoreceptorami. Wyróżnia się receptory zimna i ciepła. Przyczyniają się one do wykrywania i regulacji temperatury ciała.
Nocyceptory (receptory bólowe)
Nocyceptory, jako wolne zakończenia nerwowe, są odpowiedzialne za odczuwanie bólu. Skóra przekazuje przede wszystkim ból powierzchniowy. Ogólnie rzecz biorąc, wszystkie czynniki środowiskowe, które prowadzą do uszkodzenia tkanek, mogą wywołać bodziec bólowy. Należą do nich przede wszystkim bodźce mechaniczne (m.in. rany cięte), ale także wysokie temperatury (niszczenie białek organizmu od 45 °C) oraz substancje chemiczne (m.in. kwasy).
Jako powierzchnia wymiany i ochrony między organizmem a środowiskiem, skóra pełni szereg funkcji. Należą do nich:
Funkcja sensoryczna: Skóra odbiera bodźce termiczne i mechaniczne oraz ból za pośrednictwem szeregu receptorów.
Funkcja ochronna: Skóra zapewnia bierną ochronę organizmu przed potencjalnie szkodliwymi czynnikami środowiskowymi. Należą do nich w szczególności ciepło, zimno, uderzenia, ucisk, tarcie i promieniowanie. Ponadto aktywnie chroni organizm poprzez udział w odporności immunologicznej.
Organ magazynujący: Skóra magazynuje tkankę tłuszczową, stanowiąc tym samym ważny magazyn energii.
Równowaga cieplna: Skóra zapewnia równowagę cieplną poprzez zwężanie lub rozszerzanie naczyń krwionośnych. W ten sposób bierze udział w regulacji temperatury ciała i krążenia. Przy wysokiej temperaturze zewnętrznej drobne naczynia rozszerzają się, a skóra, do której dopływa więcej krwi, ogrzewa się.
W ten sposób ciepło jest oddawane do chłodniejszego powietrza zewnętrznego. Natomiast w niższych temperaturach drobne naczynia zwężają się. Do powietrza zewnętrznego oddawane jest mniej ciepła, a utrata ciepła jest mniejsza.
Funkcja wydalnicza: Poprzez wydzielanie różnych substancji gruczołowych, takich jak sebum i pot, przez skórę wydalane są woda, sól i produkty przemiany materii. Jednocześnie bierze ona udział w regulacji gospodarki wodno-solnej.
W przypadku problemów, takich jak alergie, warto zgłosić się do profesjonalnego poradni lub specjalisty.
Choroby skóry (dermatosis) są leczone przez specjalistę dermatologa. Do najczęstszych chorób należą:
- Grzybica stóp
- Trądzik
- Zaburzenia pigmentacji, takie jak piegi, plamy starcze lub bielactwo
- nadmierna potliwość (nadpotliwość)
- łagodne nowotwory skóry, takie jak torbiele tłuszczowe (ateromy), rogowacenie łojotokowe (brodawki starcze), znamiona płomienne lub pieprzyki
- alergiczny wyprysk kontaktowy (nadwrażliwość skóry na metale, konserwanty, substancje zapachowe i barwniki lub lateks)
- Neurodermia (przeważnie nawracająca, przewlekła choroba zapalna skóry z towarzyszącym swędzeniem i zaczerwienieniem)
- łuszczyca
- Brodawki (zakażenie skóry wirusami brodawczaka ludzkiego)
- Infekcje opryszczkowe (opryszczka wargowa, ospa wietrzna, półpasiec, opryszczka palców)
Atopowe zapalenie skóry © Gina Sanders / Fotolia
Skóra jest największym organem człowieka i pełni kluczowe funkcje w organizmie. Budowa i działanie skóry pokazują, że jest ona największym organem ciała i składa się z trzech warstw, które razem zapewniają jej ochronę.
Anatomia skóry, obejmująca naskórek, skórę właściwą i tkankę podskórną oraz warstwę brodawkowatą, ilustruje złożoną budowę skóry, w której naczynia krwionośne i limfatyczne oraz komórki nerwowe pełnią ważne funkcje. Skóra chroni organizm przed czynnikami zewnętrznymi, podczas gdy gruczoły potowe i łojowe oraz przydatki skóry stabilizują wartość pH i zapobiegają wysuszaniu skóry.
Keratyna i komórki rogowe wzmacniają barierę, podczas gdy pigment i większa ilość melaniny wpływają na wygląd skóry oraz ochronę przed promieniowaniem UV. W zależności od obszaru ciała i rodzaju skóry, np. skóry wrażliwej lub suchej, skóra różnie reaguje na obciążenia i potencjalne uszkodzenia.
Ogólnie rzecz biorąc, okazuje się, że funkcją skóry jest ochrona skóry i ciała, a zatem zdrowa skóra ma decydujące znaczenie dla równowagi całego organizmu.
Jaka jest budowa i funkcja skóry
Budowa i funkcja skóry obejmują trzy warstwy: naskórek, skórę właściwą i tkankę podskórną. Naskórek tworzy warstwę rogową, podczas gdy skóra właściwa zawiera naczynia krwionośne, gruczoły łojowe i potowe. Tkanka podskórna składa się z tkanki tłuszczowej i zapewnia ochronę mechaniczną organizmu.
Jaką funkcję pełni skóra
Zadaniem skóry jest ochrona organizmu przed czynnikami środowiskowymi, promieniowaniem UV i patogenami. Dodatkowo reguluje temperaturę ciała poprzez pocenie się i pełni funkcję narządu zmysłów.
Dlaczego skóra jest największym organem
Skóra jest największym narządem ciała, ponieważ pokrywa całe ciało człowieka. Chroni organizm, magazynuje tkankę tłuszczową i reaguje na czynniki zewnętrzne.
Jakie są warstwy skóry
Skóra składa się z trzech warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Warstwy te pełnią różne zadania w budowie i funkcjonowaniu skóry.
W jaki sposób skóra chroni organizm
Skóra chroni organizm dzięki warstwie rogowej, łojowi oraz gruczołom potowym i łojowym. Zapobiega przedostawaniu się bakterii, ogranicza utratę wody i chroni przed szkodliwym promieniowaniem UV.
