Pterygium, skrzydełko i pinguecula – objawy i leczenie w okulistyce

W okulistyce pterygium conjunctivae to przerost tkanki spojówki. Choroba ta znana jest również jako skrzydełko na oku. Przerost ten ma własne ukrwienie dzięki własnym naczyniom krwionośnym.

W zaawansowanym stadium rozrost może rozprzestrzeniać się na rogówkę. Pterygium conjunctivae występuje głównie po stronie oka przy nosie. Stamtąd rozrasta się w kierunku środka rogówki.

Jego trójkątny kształt przypomina skrzydłową fałdę i jest lekko przezroczysty. Choroba ta dotyka nieco częściej mężczyzn niż kobiety. Schorzenie to jest na ogół łagodne i uleczalne.

Pterygium spojówkowe powoduje dolegliwości, takie jak

• uczucie ciała obcego w oku,
• zaczerwienienie lub
• swędzenie.

Czasami objawy w ogóle nie występują.

Jeśli pterygium spojówki rozprzestrzeniło się na rogówkę, dochodzi do pogorszenia wzroku lub ostrości widzenia.

Zniekształcenia rogówki mogą powodować astygmatyzm. Prowadzi to do niewyraźnego i zniekształconego widzenia. Korekcja okularowa jest wprawdzie możliwa, ale soczewki muszą być stale dostosowywane do postępującego procesu, dopóki choroba nie zostanie wyleczona.

Ponadto pterygium spojówkowe może wpływać na ruchomość gałki ocznej. W rezultacie osoba dotknięta tą chorobą może widzieć podwójnie.

Pterygium spojówkowe może towarzyszyć poważnym innym chorobom oczu, w szczególności

• z zaćmą, znaną również jako katarakta, a także
• zwyrodnieniem plamki żółtej oraz
• rakiem skóry powieki.

Przyczyną tych chorób współistniejących nie jest jednak pterygium spojówkowe. Za czynnik wywołujący uważa się tutaj również zbyt intensywne działanie promieni słonecznych.

Częstym czynnikiem wywołującym pterygium są urazy oczu, po których powstają blizny. Możliwe są również infekcje oczu, na przykład wirusem Herpes simplex, a także stan po innych zmianach skórnych.

Za główną przyczynę uważa się jednak zbyt intensywne działanie promieni słonecznych na oko. Wykazano, że nawet 90% profesjonalnych surferów rozwija później pterygium spojówkowe. Ich oczy są szczególnie narażone na promieniowanie UV i ponadto nie są przed nim chronione. Mówi się już o tak zwanym „oku surfera”.

Również ludność australijska jest dotknięta tą chorobą częściej niż przeciętnie. Ze względu na bliskość dziury ozonowej w Australii można wykazać zwiększone szkodliwe skutki promieniowania słonecznego dla oczu. Naukowcy przypuszczają, że silne działanie promieniowania UV aktywuje komórki tkanki łącznej do rozrostu.

W większości przypadków strona oka zwrócona w stronę nosa jest dotknięta pterygium spojówki. Promienie UV padają głównie z zewnętrznej strony oka. Tam są skupiane przez wypukłą rogówkę niczym przez soczewkę. W ten sposób uszkadzają tkankę spojówkową po przeciwnej stronie oka.

W większości przypadków okulista wystarczy rzut oka na objawy, aby postawić diagnozę. Aby potwierdzić diagnozę, sprawdza zasięg błoniastego rozrostu. Następnie przeprowadza badanie wzroku.

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby. Jeśli nie ma objawów i wzrok jest zachowany, wystarczy na razie poczekać i tylko kontrolować rozrost.

W przypadku łagodniejszych dolegliwości wskazane jest leczenie kroplami do oczu. W razie potrzeby pomocne są również leki przeciwzapalne.

Jeśli nie następuje poprawa lub wzrok jest upośledzony, zaleca się operację. Najczęściej jest ona wykonywana ambulatoryjnie. Powikłania występują rzadko. Wskazaniem do operacji jest również upośledzenie estetyczne.

Okulista ma do dyspozycji kilka metod operacyjnych. Jednym z celów jest również zminimalizowanie ryzyka ponownego wystąpienia – nawrotu. Pooperacyjny nawrót błony skrzydłowej rzadko jest spowodowany promieniowaniem UV, a wynika z reakcji na zabieg chirurgiczny.

Po operacji oka pacjent musi przez pewien czas stosować krople do oczu z kortyzonem, aby zapewnić prawidłowy przebieg gojenia.

Ze względu na główne ryzyko związane z nadmiernym nasłonecznieniem, dobrym sposobem zapobiegania jest po prostu unikanie promieniowania UV. Nie oznacza to jednak, że musisz rezygnować z przebywania na świeżym powietrzu, bo samo w sobie ma wiele zalet zdrowotnych. Przebywanie w cieniu, a zwłaszcza noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV, to idealne środki zapobiegające pterygium spojówkowego.

W tym celu należy wybrać okulary przeciwsłoneczne z szerokimi zausznikami, chroniącymi przed promieniowaniem słonecznym padającym z boku: to właśnie promieniowanie padające na oko z boku sprzyja rozwojowi pterygium spojówkowego.

W przypadku suchych oczu zalecanym środkiem zapobiegawczym są również preparaty zastępujące łzy.

Pterygium to łagodny rozrost tkanki na spojówce oka, który często rozwija się w kierunku nosowym, w stronę środka rogówki i osi optycznej, i może wpływać na ostrość widzenia. W porównaniu z pingueculą i pterygium, w przypadku pterygium obserwuje się trójkątny rozrost spojówki, który może się dalej rozwijać. Powstawaniu pterygium sprzyjają różne czynniki ryzyka, takie jak promieniowanie UV, suchy klimat, podrażnienia, a także potencjalnie uwarunkowania genetyczne i uszkodzenie komórek macierzystych rąbka.

Dokładna przyczyna nie zawsze jest jednoznaczna, jednak na zmiany w spojówce i wzrost pterygium można pozytywnie wpływać oraz spowalniać je poprzez noszenie okularów przeciwsłonecznych i stosowanie sztucznych łez. Szczególnie ważną rolę odgrywają tutaj suche oczy i czynniki zewnętrzne. Jeśli zdiagnozowano pterygium i powoduje ono dolegliwości lub zaczyna wpływać na rogówkę, dostępne są różne metody leczenia pterygium.

Leczenie skrzydlika obejmuje zarówno środki zachowawcze, jak i chirurgiczne usunięcie. Podczas zabiegu chirurgicznego skrzydełek jest usuwany, a często wykonuje się przeszczep spojówki z użyciem przeszczepu, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu. W celu zminimalizowania ryzyka ponownego wzrostu można zastosować mitomycynę. Usunięcie chirurgiczne lub zabieg zaleca się zwłaszcza wtedy, gdy dochodzi do pogorszenia wzroku lub pojawiają się problemy funkcjonalne.

Ogólnie rzecz biorąc, skrzydłak jest zmianą łagodną, ale poważną, którą można dobrze kontrolować dzięki wczesnej diagnozie oraz odpowiedniemu ustaleniu przyczyn i zastosowaniu odpowiedniego leczenia. Nawet jeśli pterygium zostanie usunięte chirurgicznie, ryzyko nawrotu pozostaje. Środki takie jak noszenie okularów przeciwsłonecznych pomagają zapobiegać postępowi pterygium i chronią spojówkę oka.