Choroba Parkinsona – dlaczego wczesna diagnoza może pozytywnie wpłynąć na przebieg choroby

Choroba Parkinsona to przewlekła, postępująca choroba układu nerwowego. Polega ona na stopniowym obumieraniu komórek nerwowych w określonym obszarze mózgu, które wytwarzają neuroprzekaźnik – dopaminę. Dopamina odpowiada za kontrolę ruchów. Gdy jej stężenie spada, koordynacja ruchów nie przebiega już płynnie.

Choroba rozwija się zazwyczaj powoli, na przestrzeni kilku lat. Pierwsze zmiany często pojawiają się na długo przed wystąpieniem typowych zaburzeń ruchowych. Dlatego choroba Parkinsona, zwłaszcza we wczesnych stadiach, nie zawsze jest od razu rozpoznawana. 

Objawy różnią się znacznie w zależności od osoby. Podczas gdy niektórzy pacjenci początkowo cierpią na drżenie, u innych zauważalne jest postępujące spowolnienie ruchowe.

Do typowych objawów należą:

• drżenie w spoczynku (drżenie spoczynkowe)
• spowolnienie ruchów (bradykineza)
• sztywność mięśni (rygor)
• zaburzenia równowagi
• mniejsze litery
• ograniczona mimika
• cichy głos
• niepewny chód

Oprócz zaburzeń ruchowych często występują tak zwane objawy pozamotoryczne. Należą do nich zaburzenia snu, zaparcia, zaburzenia węchu, depresja, stany lękowe lub problemy z koncentracją. 

Jak dotąd nie istnieje pojedyncze badanie, które pozwoliłoby jednoznacznie potwierdzić chorobę Parkinsona. Diagnoza opiera się na szczegółowej rozmowie neurologicznej, badaniu fizykalnym oraz ocenie typowych dolegliwości. W celu wykluczenia innych schorzeń można również zastosować metody obrazowania, takie jak rezonans magnetyczny (MRI). W szczególnych przypadkach stosuje się badania medycyny nuklearnej, takie jak skan transportera dopaminy (DaTSCAN), który pozwala uwidocznić zmiany w układzie dopaminergicznym. 

Podstawą terapii choroby Parkinsona jest leczenie farmakologiczne. Celem jest wyrównanie niedoboru dopaminy, a tym samym poprawa sprawności ruchowej. Najważniejszym lekiem jest lewodopa (L-Dopa). Jest ona przekształcana w mózgu w dopaminę i do dziś uważa się ją za najskuteczniejsze leczenie objawów ruchowych.

W zależności od stadium choroby można dodatkowo stosować:

• agonisty dopaminy
• Inhibitory MAO-B
• inhibitory COMT
• amantadyna
• inne leki dostosowane indywidualnie

W miarę postępu choroby skuteczność poszczególnych leków może ulegać wahaniom. Wielu pacjentów doświadcza tzw. faz „on-off”, w których naprzemiennie występują okresy dobrej sprawności ruchowej i okresy znacznych ograniczeń ruchowych. 

W ostatnich latach opracowano wiele innowacyjnych terapii. Stosuje się je przede wszystkim wtedy, gdy same leki nie są już w stanie wystarczająco kontrolować objawów.

Ważną rolę odgrywa głęboka stymulacja mózgu (DBM). Polega ona na umieszczeniu cienkich elektrod w określonych obszarach mózgu i podłączeniu ich do niewielkiego generatora impulsów umieszczonego pod skórą. Impulsy elektryczne mogą znacznie zmniejszyć zaburzenia ruchowe oraz obniżyć zapotrzebowanie na leki u odpowiednich pacjentów. Coraz większego znaczenia nabierają również terapie z użyciem pomp. Polegają one na ciągłym podawaniu lewodopy lub apomorfiny za pomocą pompy. Dzięki temu stężenie substancji czynnej pozostaje bardziej stabilne, co może zmniejszyć silne wahania sprawności ruchowej.

Ponadto na całym świecie prowadzone są intensywne badania nad nowymi metodami leczenia. Należą do nich terapie oparte na przeciwciałach skierowanych przeciwko patologicznym złogom białkowym, terapie genowe oraz zabiegi z wykorzystaniem komórek macierzystych. Wiele z tych metod znajduje się obecnie w fazie badań klinicznych i nie wchodzi jeszcze w skład standardowej opieki medycznej. 

Oprócz leków kluczową rolę odgrywa aktywność fizyczna. Regularna fizjoterapia pozwala zachować sprawność ruchową, równowagę i siłę mięśni. Dodatkowo ergoterapia i logopedia pomagają jak najdłużej zachować umiejętności codziennego funkcjonowania, a także mowę i zdolność połykania.

Odpowiednie są między innymi:

• regularne ćwiczenia chodzenia
• ćwiczenia siłowe i równoważne
• taniec
• pływanie
• jazda na rowerze
• tai chi lub joga

Badania pokazują, że aktywność fizyczna nie tylko poprawia sprawność ruchową, ale może również pozytywnie wpływać na nastrój, sen i ogólną jakość życia. 

Badania nad chorobą Parkinsona rozwijają się obecnie w szczególnie dynamiczny sposób. Celem przyszłych terapii jest nie tylko łagodzenie dolegliwości, ale także jak najwcześniejsze oddziaływanie na przebieg choroby i spowolnienie jej postępu. Do tego czasu wczesna diagnoza w połączeniu z indywidualnie dostosowanym leczeniem pozostaje najważniejszym elementem umożliwiającym jak najbardziej samodzielne życie z chorobą Parkinsona. 

Choroba Parkinsona należy do najczęstszych schorzeń neurologicznych i stanowi dla osób nią dotkniętych duże wyzwanie w codziennym życiu. Jednak dzięki nowoczesnym lekom, głębokiej stymulacji mózgu, innowacyjnym terapiom z użyciem pomp oraz kompleksowej rehabilitacji dostępnych jest dziś znacznie więcej możliwości leczenia niż jeszcze kilka lat temu. Indywidualnie dostosowana terapia może skutecznie złagodzić dolegliwości i utrzymać jakość życia w dłuższej perspektywie. Każdy, kto zauważy pierwsze objawy, takie jak drżenie, spowolnienie ruchowe lub zaburzenia równowagi, powinien jak najszybciej zgłosić się do neurologa w celu przeprowadzenia badań.