Ból ma kluczowe znaczenie dla życia. Jako sygnał ostrzegawczy organizmu chroni nas przed urazami lub sygnalizuje choroby. Co jednak się dzieje, gdy ból nie ustępuje, mimo że przyczyna już dawno została wyleczona? Miliony ludzi cierpią z powodu przewlekłego bólu, który stał się samonapędzający. Właśnie w tym miejscu zaczyna się nowoczesna terapia bólu – z holistycznymi koncepcjami, które wykraczają daleko poza zwykłą tabletkę przeciwbólową.
Wszystkie szczegóły dotyczące metod, schematu stopniowego WHO oraz wyspecjalizowanych ośrodków można znaleźć w naszym obszernym artykule specjalistycznym: Terapia bólu
Od objawu do samodzielnej choroby
W medycynie rozróżnia się ściśle ból ostry i przewlekły. Ból ostry ma jasną funkcję i przyczynę, na przykład po operacji lub wypadku. Ustępuje on, gdy tylko następuje wyleczenie. Jeśli jednak stan bólowy utrzymuje się dłużej niż trzy do sześciu miesięcy, traci on swoją funkcję ostrzegawczą. Staje się przewlekły. Komórki nerwowe uczą się przekazywać bodźce bólowe coraz szybciej i intensywniej – powstaje tak zwana „pamięć bólu”. Osoby dotknięte tym problemem często odczuwają ból już przy najmniejszych bodźcach lub nawet bez wyraźnej przyczyny fizycznej. Najpóźniej w tym momencie ból nie jest już objawem towarzyszącym, ale samodzielną chorobą, która wymaga specjalistycznego leczenia.
Schemat stopniowy WHO: podstawy farmakologiczne
Ważnym filarem terapii bólu jest leczenie farmakologiczne. Aby uniknąć niekontrolowanego stosowania leków, lekarze na całym świecie kierują się schematem stopniowym Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Model ten gwarantuje, że pacjenci otrzymują tyle, ile jest konieczne, ale jak najmniej:
-
Etap 1 (leki nieopioidowe): stosowanie znanych substancji czynnych, takich jak ibuprofen, paracetamol lub metamizol w przypadku bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego.
-
Poziom 2 (słabe opioidy): Jeśli poziom 1 nie wystarcza, dodaje się słabe opioidy (np. tramadol), często w połączeniu z lekami z poziomu 1.
-
Poziom 3 (silne opioidy): W przypadku silnego bólu stosuje się bardzo skuteczne opioidy (np. morfinę, oksykodon).
Ważne jest tutaj regularne przyjmowanie leków według ustalonego harmonogramu („by the clock”), aby zapobiec pojawieniu się szczytów bólu, zamiast interweniować dopiero w przypadku silnego bólu.
Złoty standard: multimodalna terapia bólu
Same leki często nie wystarczają u pacjentów z bólem przewlekłym, ponieważ ból ma również konsekwencje psychiczne i społeczne (lęk, depresja, wycofanie się z życia społecznego). Dlatego obecnie uznanym złotym standardem jest tzw. „terapia wielomodalna bólu”. W ramach tej terapii specjaliści z różnych dziedzin współpracują ze sobą:
-
Lekarze (anestezjolodzy, neurolodzy, ortopedzi): nadzorują terapię fizyczną i farmakologiczną.
-
Psychologowie / psychoterapeuci: pomagają w radzeniu sobie ze stresem związanym z bólem, lękami i nastrojami depresyjnymi (trening radzenia sobie z bólem).
-
Fizjoterapeuci: pracują nad mobilizacją, ponieważ ból często prowadzi do przyjmowania pozycji ochronnej, a tym samym do jeszcze większego bólu.
To holistyczne podejście traktuje człowieka zgodnie z modelem biopsychospołecznym. Celem często nie jest całkowite wyeliminowanie bólu – co w przypadku przebiegu przewlekłego bywa nierealne – ale odzyskanie jakości życia i zdolności do pracy pomimo bólu.
Metody interwencyjne: ukierunkowana pomoc
Oprócz tabletek i rozmów współczesna medycyna bólu oferuje również minimalnie inwazyjne procedury techniczne. Należą do nich na przykład infiltracje (ukierunkowane wstrzyknięcia środków znieczulających do korzeni nerwowych), elektryczna stymulacja nerwów (TENS) lub wszczepialne pompy przeciwbólowe, które dostarczają substancje czynne bezpośrednio do rdzenia kręgowego. Zabiegi te są szczególnie odpowiednie dla pacjentów, u których leki doustne powodują zbyt silne skutki uboczne lub nie działają wystarczająco skutecznie.
Wniosek: nie znosić, tylko działać
W dzisiejszych czasach nikt nie musi niepotrzebnie cierpieć. Kto zauważy, że ból utrzymuje się dłużej niż oczekiwano lub coraz bardziej dominuje w codziennym życiu, nie powinien zwlekać z wizytą u specjalisty od leczenia bólu lub w poradni bólu. Im wcześniej uda się przerwać „cykl bólu”, tym większe są szanse na „wymazanie” pamięci bólowej i powrót do aktywnego życia.
