Prognozowanie i zapobieganie przedwczesnym porodom: złożony temat

Porody przedwczesne to zjawisko medyczne, które na całym świecie stanowi duże wyzwanie dla opieki zdrowotnej. Występują one, gdy dzieci rodzą się przed 37. tygodniem ciąży i mogą wiązać się z wieloma zagrożeniami dla zdrowia noworodków. Zrozumienie, przewidywanie i zapobieganie przedwczesnym porodom ma ogromne znaczenie dla ochrony zdrowia matki i dziecka. 

Przewidywanie przedwczesnych porodów ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia wczesnej interwencji i zminimalizowania ryzyka dla matki i dziecka. 

„Szereg czynników prognostycznych i wczesnych objawów ostrzegawczych może pomóc pracownikom służby zdrowia w wczesnym rozpoznaniu przedwczesnego porodu. Należą do nich nieregularne lub bolesne skurcze przed 37. tygodniem ciąży, krwawienia z pochwy, przedwczesne pęknięcie błon płodowych oraz ciąża bliźniacza, trojaczkowa lub wielokrotna. Kobiety, które już doświadczyły porodu przedwczesnego, są narażone na zwiększone ryzyko ponownego porodu przedwczesnego. Czasami nawet zwykły ból pleców lub twardniejący brzuch mogą być sygnałem ostrzegawczym” – tak rozpoczyna naszą rozmowę prof. dr Berger. Anomalie macicy, infekcje narządów płciowych lub dróg moczowych, powikłania ciąży, takie jak stan przedrzucawkowy lub cukrzyca ciążowa, a także palenie tytoniu, spożywanie alkoholu i zażywanie narkotyków w czasie ciąży są zdecydowanymi czynnikami ryzyka. „Również czynniki psychospołeczne, takie jak wysoki poziom stresu i brak wsparcia społecznego, mogą mieć negatywny wpływ na przebieg ciąży. Kobiety pochodzące ze środowisk o trudnej sytuacji społecznej są również narażone na większe ryzyko porodu przedwczesnego. Ze względu na nadal występujące zachorowania na koronawirusa zalecamy również kobietom w ciąży szczepienie przeciwko Covid (a także przeciwko grypie)”, dodaje prof. dr Berger.

Skrócona szyjka macicy (cervix) może również wskazywać na zwiększone ryzyko przedwczesnego porodu. 

„Szyjka macicy odgrywa kluczową rolę w ciąży, ponieważ chroni nienarodzone dziecko przed infekcjami. Zazwyczaj szyjka macicy pozostaje długa i zamknięta w trakcie ciąży. Oznacza to, że jeśli szyjka macicy skróci się zbyt wcześnie, poniżej 25 mm przed 24. tygodniem, może to zwiększyć ryzyko przedwczesnego porodu, ponieważ istnieje niebezpieczeństwo, że szyjka macicy otworzy się zbyt wcześnie i zaczną się skurcze, zanim dziecko będzie wystarczająco rozwinięte. Dlatego ważne jest regularne mierzenie długości szyjki macicy. Odbywa się to za pomocą specjalnej procedury ultrasonograficznej, tzw. ultrasonografii przezpochwowej, która jest metodą nieinwazyjną polegającą na wprowadzeniu do pochwy aparatu ultrasonograficznego z głowicą dopochwową w celu uzyskania obrazu szyjki macicy i płodu” wyjaśnia prof. dr Berger, podkreślając ważną rolę szyjki macicy.

Hormony ciałka żółtego, zwane również progesteronem, odgrywają ważną rolę w kontekście długości szyjki macicy. „Progesteron to hormon wytwarzany w jajnikach kobiet, który pomaga rozluźnić mięśnie macicy oraz utrzymać szyjkę macicy w stanie stabilnym i zamkniętym. Jest to ważne dla zapobiegania przedwczesnym skurczom i ewentualnemu przedwczesnemu porodowi. Jeśli wystąpi zaburzenie równowagi w metabolizmie progesteronu, może to prowadzić do skrócenia szyjki macicy, ponieważ mięśnie macicy kurczą się w sposób niekontrolowany i skracają szyjkę macicy. W takich przypadkach można rozważyć terapię hormonalną progesteronem w celu ustabilizowania szyjki macicy i zmniejszenia ryzyka przedwczesnego porodu” – wyjaśnia prof. dr Berger.

W niektórych sytuacjach można rozważyć zszycie szyjki macicy, zabieg zwany cerclażem szyjki macicy, aby zminimalizować ryzyko przedwczesnego porodu. 

„Zabieg ten wykonuje się zazwyczaj wtedy, gdy u kobiety w ciąży występuje niewydolność szyjki macicy, w wyniku której szyjka macicy przedwcześnie się otwiera lub skraca, co stanowi potencjalny czynnik ryzyka przedwczesnego porodu. Zabieg ten może być stosowany u kobiet, które miały wcześniejsze porody przedwczesne lub u których zdiagnozowano skrócenie szyjki macicy. Zabieg ten może pomóc w przedwczesnym zamknięciu lub ustabilizowaniu szyjki macicy, aby zapobiec przedwczesnym skurczom i przedwczesnemu porodowi. Zazwyczaj zszycie szyjki macicy wykonuje się od 14. tygodnia ciąży, a nici lub materiały szewne nie są usuwane po operacji. „Zszycie może pomóc w utrzymaniu zamkniętej szyjki macicy w czasie ciąży i zminimalizować ryzyko przedwczesnego porodu” – dodaje prof. dr Berger.

Inną główną przyczyną przedwczesnych porodów są infekcje bakteryjne okolicy pochwy, znane również jako bakteryjne zapalenie pochwy. 

„Infekcje te umożliwiają bakteriom przedostanie się do macicy i mogą wywołać przedwczesne skurcze lub przedwczesne pęknięcie błon płodowych” – wyjaśnia prof. dr Berger, opisując ryzyko. Prognozowanie przedwczesnych porodów zawsze wymaga indywidualnej oceny, ponieważ ryzyko różni się w zależności od ciąży. Ścisła współpraca między kobietami w ciąży a ich lekarzami jest zatem kluczowa dla oceny ryzyka i podjęcia odpowiednich działań.

Porody przedwczesne dzieli się na różne etapy w zależności od tego, w której fazie ciąży występują. Podział ten pomaga określić niezbędne środki podtrzymujące życie. 

Późne porody przedwczesne (poród w 34. do 36. tygodniu ciąży): Ten etap jest czasami określany jako „późny poród przedwczesny”. Dzieci urodzone na tym etapie zazwyczaj osiągnęły już kilka ważnych etapów rozwoju. Mają większe szanse na przeżycie i rzadko wymagają intensywnej opieki medycznej. Działania podtrzymujące życie mogą polegać przede wszystkim na utrzymaniu drożności dróg oddechowych dziecka i wspieraniu funkcji organizmu.

Umiarkowane przedwczesne porody (poród w 30. do 34. tygodniu ciąży): W przypadku przedwczesnych porodów na tym etapie dzieci są jeszcze mniej rozwinięte. Zazwyczaj wymagają one intensywniejszego wsparcia, w tym pomocy w oddychaniu, monitorowania i opieki medycznej. Celem jest wspieranie pracy najważniejszych narządów i radzenie sobie z ewentualnymi powikłaniami.

Skrajnie wczesne porody przedwczesne (poród przed 30. tygodniem ciąży): Na tym etapie dzieci są szczególnie niedojrzałe i bardzo podatne na powikłania zdrowotne. Środki podtrzymujące życie są niezwykle złożone i mogą obejmować podawanie leków wspomagających rozwój płuc, ciągłą wentylację, żywienie dożylne oraz specjalistyczną opiekę na oddziałach neonatologicznych. „W przypadku skrajnie wczesnego porodu przedwczesnego ryzyko, że dziecko odniesie trwałe uszkodzenia, jest bardzo wysokie. Trzeba sobie wyobrazić, że wcześniak w 22. tygodniu ciąży jest teoretycznie zdolny do życia poza macicą. Jednak zdarza się to tylko w 0,1% wszystkich porodów i jest zatem bardzo rzadkie” – komentuje prof. dr Berger.

Wcześniak przebywający w inkubatorze spędza pierwsze tygodnie lub miesiące życia w specjalnej komorze, która jest monitorowana i kontrolowana medycznie. Inkubatory te tworzą środowisko, które zaspokaja potrzeby wcześniaków i chroni je przed czynnikami zewnętrznymi.

Inkubatory, czyli inkubatory dla wcześniaków, istnieją od lat 60. XX wieku. W inkubatorze temperatura, wilgotność powietrza i stężenie tlenu są precyzyjnie regulowane, aby wspomóc zdolność adaptacyjną niedojrzałego organizmu. Wcześniaki są umieszczane na specjalnych materacach lub poduszkach, aby zapobiec odleżynom i podrażnieniom skóry. Otrzymują pożywienie i płyny poprzez infuzje lub specjalne sondy. „Zachęcamy rodziców, aby jak najczęściej przebywali przy swoich wcześniakach. Głaszcząc i trzymając swoje dzieci w inkubatorze, mogą nawiązać z nimi bliską więź, nawet jeśli dziecko jest bardzo małe. Również dla dziecka bezpośredni kontakt, zwłaszcza z matką, jest bardzo ważny – dlatego opracowaliśmy koncepcję „kangurooing”. Polega ona na tym, że wcześniaki, ubrane jedynie w pieluchę, są kładzione na nagim ciele matki lub ojca na jedną lub kilka godzin. Ponadto w klinice Marienhaus udostępniamy rodzicom kamery cyfrowe, dzięki czemu mogą oni obserwować swoje dziecko w inkubatorze za pośrednictwem aplikacji z domu” – wyjaśnia prof. dr Berger, opisując dalsze działania, i dodaje: „Jesteśmy centrum perinatalnym poziomu 1. Oznacza to, że specjalizujemy się w opiece nad ciążami wysokiego ryzyka i porodami wysokiego ryzyka oraz jesteśmy w stanie zapewnić kompleksową opiekę zarówno matce, jak i noworodkowi, jeśli podczas ciąży lub porodu pojawią się szczególne problemy medyczne lub powikłania”.

---

---