Innowacje chirurgiczne w walce z rakiem jelita grubego: rewolucja w chirurgii jamy brzusznej – wywiad z ekspertem, prof. Mirowem

Profesor dr Lutz Mirow, wybitny chirurg jamy brzusznej, przeprowadza operacje w całej jamie brzusznej, wykazując się niezwykłą biegłością. Jego kompetencje obejmują nie tylko przewód pokarmowy, ale także schorzenia przełyku i odbytnicy, zwłaszcza nowotwory.

Znany ze swojej pionierskiej pracy w zakresie zabiegów wspomaganych robotami, uczynił renomowaną Klinikę w Chemnitz czołowym ośrodkiem chirurgii jamy brzusznej. Odkąd prof. dr Lutz Mirow przejął w kwietniu 2018 r. Klinikę Chirurgii Ogólnej i Wnętrznej w Chemnitz, rozszerzył renomę kliniki i ustanowił uznane na arenie międzynarodowej standardy procedur operacyjnych.

Klinika wyróżnia się nie tylko najnowocześniejszym wyposażeniem i zaawansowaną technologią medyczną, ale także zaangażowaniem prof. dr. Mirowa w innowacyjne podejścia. Pod jego kierownictwem przeprowadzono pierwsze w Niemczech operacje z wykorzystaniem systemu Versius, co stanowiło kamień milowy w chirurgii. Klinika jest nie tylko doskonale wyposażona, ale także znana ze współpracy interdyscyplinarnej i wysokiego poziomu wiedzy personelu medycznego.

Prof. dr Mirow posiada rozległą wiedzę na temat różnych schorzeń, od żołądka po trzustkę. Uważany jest za eksperta w dziedzinie chirurgii onkologicznej i zapewnia doskonałą opiekę w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego, stosując innowacyjne koncepcje terapii multimodalnej. Jego zaangażowanie i wyjątkowa wiedza specjalistyczna w zakresie technik operacji minimalnie inwazyjnych, a także stosowanie chirurgii wspomaganej komputerowo sprawiają, że prof. dr Lutz Mirow i jego zespół są poszukiwanymi specjalistami.

Redakcja Leading Medicine Guide miała okazję porozmawiać z prof. dr. Mirowem, skupiając się na niezbędnej profilaktyce oraz operacjach wspomaganych robotami u pacjentów z rakiem jelita grubego.

Leczenie nowotworów trzewnych, czyli nowotworów w jamie brzusznej, wymaga precyzji i kompetencji na najwyższym poziomie. We współczesnej medycynie zabiegi chirurgiczne odgrywają kluczową rolę w terapii tych nowotworów, które mogą występować w różnych narządach jamy brzusznej. Dzięki innowacyjnym technikom i kompleksowemu podejściu do leczenia nowotworów chirurgia nowotworów trzewnych staje się istotnym elementem opieki onkologicznej. Umożliwia ona celowe usunięcie lub leczenie nowotworów w celu osiągnięcia jak najlepszych wyników dla pacjentów.

Objawy raka jelita grubego mogą być różne, ale do najczęstszych należą zmiany w wypróżnianiu, takie jak biegunka lub zaparcia, krwawe stolce, bóle brzucha lub skurcze, utrata wagi bez wyraźnego powodu, a także uporczywe zmęczenie. 

„Rak jelita grubego zasadniczo można uniknąć dzięki profilaktyce! Wczesne wykrycie raka jelita grubego ma kluczowe znaczenie. Gdy tylko pojawią się objawy, nie należy czekać, aż ustąpią, ale jak najszybciej zgłosić się do odpowiedniego lekarza i wykonać kolonoskopię. Również młodzi ludzie powinni poddać się badaniu jelita grubego w przypadku wystąpienia wyżej wymienionych objawów, ponieważ obecnie odnotowujemy również wiele przypadków raka jelita grubego u młodych osób. Kolonoskopia pozwala na wczesne wykrycie stanów przedrakowych, takich jak polipy, które można usunąć, zanim przekształcą się w nowotwór. Znacznie zmniejsza to również ryzyko późniejszego rozwoju nowotworu. Wczesne wykrycie umożliwia ponadto skuteczniejsze leczenie, ponieważ rak jest diagnozowany we wczesnym stadium, kiedy jest jeszcze uleczalny” – ostrzega prof. dr Mirow na początku naszej rozmowy i dodaje: 

„Okres, w którym rozwija się rak jelita grubego, jest bardzo zróżnicowany w zależności od osoby. Jeśli występuje obciążenie rodzinne, badania przesiewowe powinny być wykonywane częściej i regularniej. Jeśli stan przedrakowy raka jelita grubego rozwija się przez kilka lat, to już po trzech lub czterech latach może być za późno na skuteczną terapię. Wiele zaawansowanych przypadków raka odbytnicy można wtedy leczyć tylko z bardzo dużym wysiłkiem i jest to bardzo trudne”.

W ostatnich latach nastąpił znaczny postęp w zakresie nowoczesnych metod badań przesiewowych służących wczesnemu wykrywaniu raka jelita grubego.

Kolonoskopia, jedna z najbardziej niezawodnych metod, umożliwia bezpośrednią obserwację jelita grubego i usunięcie polipów, zanim zdążą one przekształcić się w nowotwór. Alternatywną metodą jest kolonoskopia tomograficzna lub wirtualna kolonoskopia, która wykorzystuje tomografię komputerową do tworzenia trójwymiarowych obrazów jelita i umożliwia uzyskanie szczegółowego obrazu bez konieczności wprowadzania endoskopu. „Oczywiście kolonoskopia stanowi pewną granicę – jest to nieprzyjemne, ponieważ dotyczy okolic intymnych. Jednak kolonoskopia jest kluczowa, aby uniknąć poważnych chorób. Badania krwi z biomarkerami lub specyficznymi białkami mogą wskazywać na obecność raka. Można to zrobić, ale niestety wyniki te są tak często fałszywie ujemne lub dodatnie, że nie można na nich polegać. Również badanie tomografii komputerowej nie daje 100% pewności. Oznacza to, że pacjent musi przełamać swoje opory, aby zapobiec ewentualnemu nowotworowi złośliwemu. Szczególny apel kieruję do mężczyzn, ponieważ są oni bardziej powściągliwi i rzadziej korzystają z badań profilaktycznych niż kobiety, które prawdopodobnie są przyzwyczajone do badań kontrolnych, również ze względu na regularne badania ginekologiczne” – wyjaśnia prof. dr Mirow.

Zdrowy tryb życia może w znacznym stopniu przyczynić się do zminimalizowania ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. 

Odżywianie odgrywa istotną rolę: dieta bogata w błonnik, owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe może zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego. Należy ograniczyć spożycie czerwonego mięsa i przetworzonej żywności, takiej jak wędliny i boczek, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko zachorowania na raka. Ponadto duże znaczenie ma regularna aktywność fizyczna. Ruch i sport nie tylko pomagają kontrolować wagę, ale mają również pozytywny wpływ na zdrowie jelit i mogą zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego. 

„Już przy BMI (wskaźniku masy ciała) wynoszącym 35 istnieje u człowieka większe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego i oczywiście na inne nowotwory. Dlatego bardzo ważne jest utrzymanie zdrowej masy ciała i unikanie nadwagi. Ponadto zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu i rzucenie palenia. Oba te czynniki zwiększają ryzyko. O jelitach można dbać poprzez odpowiednią dietę. Należy również zawsze pamiętać o tym, skąd pochodzi nasze ciało, ponieważ nasi przodkowie nie zawsze i wszędzie mieli dostęp do pożywienia, dlatego nie ma nic złego w sporadycznym poście. Bardziej niebezpieczne jest przeciążanie organizmu. Osoby otyłe są chore, a pacjenci ci bez pomocy zazwyczaj nie są w stanie wyrwać się z tego błędnego koła. Niestety mamy wysoki odsetek osób otyłych, którym w redukcji wagi pomaga już tylko operacja. Niestety, tutaj w Niemczech instytucje finansujące leczenie są w tej kwestii zbyt powściągliwe. A przecież drastyczna utrata wagi może zdecydowanie przyczynić się do tego, że w razie wątpliwości można odstawić leki, takie jak na przykład leki na ciśnienie krwi, które są zresztą bardzo drogie, lub uniknąć cukrzycy czy problemów ze stawami” – wyjaśnia prof. dr Mirow.

Immunoterapia w przypadku raka jelita grubego to innowacyjna metoda leczenia, która wykorzystuje własny układ odpornościowy organizmu do atakowania i niszczenia komórek nowotworowych.

Immunoterapie są innowacyjną opcją leczenia raka jelita grubego. Ich celem jest wzmocnienie własnego układu odpornościowego organizmu, aby mógł on lepiej rozpoznawać i atakować komórki nowotworowe. Obiecującą formą immunoterapii są inhibitory punktów kontrolnych, które znoszą określone mechanizmy hamujące układ odpornościowy, wzmacniając w ten sposób odpowiedź immunologiczną przeciwko nowotworowi. „Immunoterapia jest stosowana zawsze dopiero wtedy, gdy rak jelita grubego nie jest już uleczalny chirurgicznie. Obecnie wprowadzamy wiele leków, osiągając zadziwiające sukcesy. Jest to obecnie bardzo ważny temat. Najlepsze rokowania są zawsze wtedy, gdy nowotwór nie dał przerzutów i można go całkowicie usunąć operacyjnie. Jeśli jednak nowotwór dał przerzuty do węzłów chłonnych, stosuje się terapię uzupełniającą w postaci immunoterapii. Coraz bardziej dążymy do terapii dostosowanej do potrzeb pacjenta i nie traktujemy istniejących wytycznych jako priorytetowych” – tak prof. dr Mirow opisuje dodatkowe metody leczenia.

Terapia spersonalizowana w onkologii opiera się również na testach genetycznych, mających na celu identyfikację konkretnych mutacji genetycznych, które odgrywają rolę w rozwoju i progresji raka jelita grubego. Dzięki analizie genetycznej guza lekarze mogą lepiej dostosować leczenie do indywidualnych cech genetycznych i właściwości molekularnych guza. Umożliwia to bardziej ukierunkowaną i spersonalizowaną terapię, dostosowaną do potrzeb konkretnego pacjenta, która może być potencjalnie skuteczniejsza i lepiej tolerowana. Ogólnie rzecz biorąc, te postępy w terapii spersonalizowanej i immunoterapii otwierają nowe perspektywy w leczeniu pacjentów z rakiem jelita grubego, zwłaszcza tych z zaawansowanymi lub przerzutowymi postaciami choroby.

W przypadku raka jelita grubego dostępne są różne opcje operacyjne, w tym techniki minimalnie inwazyjne, których celem jest zmniejszenie obciążenia dla pacjenta. 

„O ile to możliwe, w naszej klinice w Chemnitz raka jelita grubego operujemy metodą minimalnie inwazyjną, czyli tzw. techniką laparoskopową. Technika otwarta jest stosowana tylko wtedy, gdy guz rozprzestrzenia się na inne narządy. Do metod operacyjnych o minimalnej inwazyjności należą chirurgia laparoskopowa i chirurgia wspomagana robotem. Jednym z tych systemów jest system robotyczny Versius Surgical, z którym pracujemy jako pierwsza klinika w Niemczech. System ten umożliwia jeszcze bardziej precyzyjne ruchy narzędzi poprzez małe nacięcia w jamie brzusznej, dzięki czemu chirurg ma lepszą widoczność i może wykonywać bardziej precyzyjne manipulacje podczas zabiegu. Chirurg steruje narzędziami za pomocą konsoli i otrzymuje trójwymiarowy obraz pola operacyjnego, co poprawia dokładność i efektywność zabiegu. Dzięki chirurgii wspomaganej robotami można wykonywać bardziej złożone zabiegi, a pacjenci często odczuwają korzyści w postaci szybszego powrotu do zdrowia i skróconego pobytu w szpitalu w porównaniu z metodami tradycyjnymi”, wyjaśnia prof. dr Mirow i dodaje: 

„Asysta robota przynosi chirurgowi wiele korzyści. Obecnie dostępne są nowe narzędzia – na przykład dzięki metodom barwienia możemy zobrazować ukrwienie tkanek. W przyszłości widzę tu rozwój, który będzie ściśle powiązany ze sztuczną inteligencją (AI), dzięki czemu operacje będą mogły być na przykład lepiej dokumentowane, a także pojawi się rodzaj systemu ostrzegawczego, który będzie towarzyszył operacji i sygnalizował, gdy instrumenty zbliżają się do wrażliwych obszarów narządów i tkanek. Cała robotyka jest fascynująca – jesteśmy tutaj centrum szkoleniowym i szkolimy kolegów w zakresie systemu robotycznego Versius Surgical Robotic System, a ja osobiście regularnie podróżuję po Europie, aby prowadzić szkolenia, na przykład w Polsce i na Słowacji”.

---

System Versius to innowacyjny system chirurgii wspomaganej robotami, stosowany w operacjach minimalnie inwazyjnych. Składa się z ramienia robota z wieloma przegubami, które umożliwia chirurgowi precyzyjne sterowanie narzędziami. Ramię robota może się swobodnie poruszać i obsługiwać różne narzędzia chirurgiczne, co pozwala na bardziej precyzyjne i mniej inwazyjne operacje.

---

Opieka pooperacyjna i rehabilitacja po leczeniu raka jelita grubego mają kluczowe znaczenie dla poprawy samopoczucia pacjenta i zminimalizowania ryzyka nawrotu choroby. 

Zazwyczaj opieka pooperacyjna obejmuje regularne badania lekarskie w celu upewnienia się, że pacjent dobrze się goi i nie ma oznak ponownego wzrostu guza lub przerzutów. Badania te mogą obejmować różne techniki obrazowania, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI), badanie ultrasonograficzne lub badania krwi, mające na celu monitorowanie stanu zdrowia pacjenta. Ponadto można wykonać badania endoskopowe, takie jak kolonoskopia, aby upewnić się, że rak jelita grubego nie powrócił. „Opieka pooperacyjna jest kluczem do sukcesu i może prowadzić do długotrwałego przeżycia, ponieważ pozwala zapobiegać nawrotom. Przekazujemy pacjentom ustrukturyzowany program opieki pooperacyjnej, z którego wynika, kiedy należy wykonać poszczególne badania kontrolne. Współpracujemy również z wieloma onkologami w regionie, którzy zajmują się następnie dalszym leczeniem” – mówi prof. dr Mirow.

Rehabilitacja koncentruje się na poprawie zdrowia fizycznego i psychicznego pacjenta po leczeniu. Często obejmuje to porady żywieniowe, aktywność fizyczną i wsparcie psychologiczne, aby wspomóc powrót do zdrowia i radzić sobie z ewentualnymi skutkami ubocznymi leczenia. Specjalistyczne programy mogą pomóc w poprawie kondycji fizycznej i siły pacjenta, zwłaszcza po operacji lub chemioterapii. „W przypadku raka jelita grubego specyfiką jest to, że chemioterapia jest często stosowana przed operacją, a nie po niej. Zależy to jednak zawsze od konkretnego przypadku i jest omawiane podczas przedterapeutycznej dyskusji nad przypadkiem w ramach konsylium onkologicznego, aby opracować indywidualną koncepcję leczenia dla pacjenta. Dobrze opracowana terapia przed- i pooperacyjna ma kluczowe znaczenie dla powrotu pacjenta do zdrowia” – wyjaśnia prof. dr Mirow. 

Wywiad rodzinny i predyspozycje genetyczne odgrywają ważną rolę w określaniu indywidualnego ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. 

Osoby z rodzinnymi przypadkami raka jelita grubego lub określonymi chorobami genetycznymi, takimi jak zespół Lyncha lub rodzinna polipowatość gruczolakowata, są bardziej narażone na zachorowanie na raka jelita grubego. Profesor dr Mirow zaleca w przypadku historii rodzinnej: „Ryzyko wzrasta dziesięciokrotnie, jeśli występuje historia rodzinna. Dlatego regularna kontrola jest szczególnie ważna dla osób z historią raka jelita grubego w rodzinie lub predyspozycjami genetycznymi. Badania przesiewowe, takie jak kolonoskopie, powinny być rozpoczynane wcześniej i wykonywane częściej, aby zminimalizować ryzyko zachorowania na raka. Może to się różnić w zależności od indywidualnego ryzyka i wieku pacjenta i powinno być omówione z lekarzem lub specjalistą gastroenterologiem. Bardzo młodym pacjentom zalecamy również badania genetyczne i konsultacje”.

Kompleksowa opieka w Klinice w Chemnitz!

„Bardzo ważne jest, aby ludzie zrozumieli, że profilaktyka jest podstawą zapobiegania rakowi jelita grubego. W razie potrzeby ludzie muszą również zmienić swój styl życia. Myśl profilaktyczna musi w każdym przypadku zyskać jeszcze większą popularność. Ponieważ niezbędna terapia jest ostatecznie konsekwencją niepowodzenia profilaktyki. Mamy tutaj tę zaletę, że pod jednym dachem mamy wszystkich specjalistów, dzięki czemu w razie wątpliwości pacjent może być w prosty sposób przekazywany od jednego kolegi do drugiego. Oczywiście pozostajemy również w kontakcie z partnerami z zewnątrz, którzy częściowo uczestniczą również w naszych konferencjach, a także współpracują z nami okoliczne szpitale. Jesteśmy tu dla ludzi! Jeśli dodatkowo zrozumie się, że nie ma znaczenia, przez które drzwi pacjent wejdzie jako pierwszy, to znaczy, że zrozumiało się medycynę. Niezależnie od tego, czy najpierw trafi do onkologa, czy do gastroenterologa, musi nastąpić wspólna rozmowa w ramach konsylium onkologicznego, aby wspólnie opracować najlepszą terapię dla pacjenta” – wyjaśnia z naciskiem prof. dr Mirow, i na tym kończymy naszą rozmowę.

Serdecznie dziękujemy, prof. dr Mirow, za ten ważny apel skierowany do wszystkich ludzi oraz za interesujący przegląd możliwości leczenia raka jelita grubego, a także opcji skutecznej profilaktyki!