Śledziona jest ważnym narządem ludzkiego organizmu i znajduje się w lewej górnej części brzucha, poniżej przepony. Jako największy narząd limfatyczny śledziona odgrywa kluczową rolę w układzie limfatycznym i immunologicznym. W anatomii rozróżnia się miąższ czerwony i miąższ biały, które pełnią różne funkcje. Podczas gdy miąższ czerwony zajmuje się głównie rozkładem starych erytrocytów, miąższ biały bierze udział w obronie immunologicznej.
Śledziona jest silnie ukrwiona i ściśle połączona ze strukturami naczyniowymi, takimi jak tętnica śledziowa. Choroby, takie jak powiększenie śledziony lub pęknięcie śledziony, mogą upośledzać jej funkcjonowanie. Ogólnie rzecz biorąc, śledziona jest ważnym organem funkcjonalnym odpowiedzialnym za filtrowanie krwi i obronę przed infekcjami.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Śledziona jest narządem limfatycznym położonym w lewej górnej części brzucha, pełniącym ważną funkcję w układzie odpornościowym. Składa się z miąższu białego i miąższu czerwonego, które pełnią różne zadania. Śledziona filtruje krew, rozkłada erytrocyty i magazynuje komórki krwi. Schorzenia takie jak powiększenie śledziony lub pęknięcie śledziony mogą mieć znaczenie kliniczne.
Przegląd artykułów
Definicja i budowa śledziony
Śledziona to niewielki organ w kształcie fasoli, który pełni ważne funkcje w ludzkim układzie odpornościowym. Jest ona również częścią układu limfatycznego.
Wymiary śledziony: Średnio ma ona od dziesięciu do jedenastu centymetrów długości, od sześciu do siedmiu centymetrów szerokości i cztery centymetry grubości. Śledziona waży około 150 do 200 gramów, ma miękką strukturę i barwę od czerwonawą do niebiesko-fioletową.
Położenie śledziony: Narząd ten znajduje się w lewej górnej części brzucha, poniżej przepony, na wysokości dziesiątego żebra. W przeciwieństwie do wielu innych narządów, śledziony zazwyczaj nie można wyczuć z zewnątrz.
Wygląd i budowa śledziony © bilderzwerg | AdobeStock
Śledziona otoczona jest torebką z tkanki łącznej (tunica fibrosa). Chroni ona miękkie wnętrze przed urazami. Dodatkową ochronę mechaniczną zapewnia łuk żebrowy.
Ponadto śledziona jest wyposażona w więzadła z tkanki łącznej. Łączą one śledzionę z sąsiednimi narządami,
W tkance śledziony wyróżnia się
- czerwoną miazgę śledzionową (łac. pulpa = mięso) oraz
- białą miazgę śledzionową
.
Czerwona miazga składa się z naczyń krwionośnych i komórek układu odpornościowego i stanowi około 80 procent śledziony. Biała miazga jest osadzona w czerwonej i składa się z maleńkich białych guzków śledzionowych. Zawierają one pęcherzyki limfatyczne (łac.: folliculus = osłonka, tuleja).
Funkcje śledziony
Szpik, jako filtr układu krwionośnego, pełni istotną funkcję w obronie immunologicznej organizmu. Czerwona miazga szpiku usuwa zużyte erytrocyty (czerwone krwinki) i trombocyty (płytki krwi).
Biała miazga śledziony umożliwia dojrzewanie limfocytów (składników komórkowych) w obrębie leukocytów (białych krwinek). Ponadto odpowiada za ich magazynowanie. Limfocyty odgrywają istotną rolę w złożonych procesach obrony organizmu przed chorobami. Ponadto wytwarzane są tzw. immunoglobuliny, które w przypadku infekcji są uwalniane do krwi. Kolejną funkcją śledziony jest magazynowanie krwi. Jest ona uwalniana w razie potrzeby, na przykład w przypadku krwawienia.
Przed urodzeniem oraz – w mniejszym stopniu – w pierwszych sześciu latach życia śledziona odgrywa również kluczową rolę w tworzeniu czerwonych krwinek. Następnie produkcja ta zostaje wstrzymana, ponieważ w dalszym przebiegu życia za tworzenie krwi odpowiada szpik kostny.
Jednak w przypadku chorób dotykających szpik kostny śledziona jest w stanie ponownie wytwarzać krew nawet w podeszłym wieku.
Cechy szczególne: śledziony dodatkowe
U około 15 procent ludzi występuje osobliwość anatomiczna, tzw. śledziony dodatkowe. Powstają one w wyniku rozproszenia komórek w okresie embrionalnym. Najczęściej śledziony dodatkowe są wykrywane przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego jamy brzusznej.
Ich budowa odpowiada budowie śledziony. Śledziony dodatkowe składają się zatem również z miąższu białego i czerwonego. Jeśli śledziony dodatkowe znajdują się w pobliżu samej śledziony, są dobrze widoczne. Zazwyczaj mają one wielkość od około jednego do czterech centymetrów. Natomiast śledziony dodatkowe położone z dala od śledziony są często na stałe pomijane.
W większości przypadków takie znalezisko jest ignorowane i nie wymaga leczenia. Śledziony dodatkowe nie stanowią zagrożenia. Jednak u niektórych pacjentów z wcześniejszymi chorobami onkologicznymi lub hematologicznymi często udają guzy lub przerzuty. W takim przypadku konieczne jest dalsze badanie i leczenie. Jeśli podczas usunięcia śledziony wykryje się śledziony dodatkowe, należy je w każdym przypadku również usunąć.
Choroby śledziony
Choroby śledziony spowodowane urazami wewnętrznymi
Często choroba objawia się specyficznym bólem śledziony. Zazwyczaj osoby dotknięte tą dolegliwością nie potrafią zinterpretować tego bólu, ponieważ pojawia się on w różnych miejscach. Dlatego też najczęściej nie kojarzy się go ze śledzioną.
Bóle, które można zlokalizować na przykład poniżej lewego łuku żebrowego, wskazują na powiększoną śledzionę. Obrzęk wynika z infekcji wirusowej lub bakteryjnej. W przypadku splenomegalii (powiększenia śledziony) układ odpornościowy pracuje intensywniej, aby zwalczyć patogeny. Ta aktywność powoduje obrzęk śledziony. Zasadniczo leczy się przyczynę choroby. Często jako środek terapeutyczny stosuje się leki.
Inną przyczyną powiększenia jest guz śledziony lub choroba metaboliczna. W przypadku znacznego zaburzenia ukrwienia możliwe jest wystąpienie zawału śledziony. Powoduje to niedrożność naczynia w bezpośrednim sąsiedztwie śledziony, najczęściej w tętnicy śledzionowej lub tętnicy głównej.
Jeśli zawał śledziony występuje tylko częściowo, chorobę można wyleczyć. W przypadku całkowitego zawału często pozostaje tylko usunięcie śledziony (splenektomia).
W przypadku upośledzonej funkcji śledziony pomocna jest zbilansowana i mało obciążająca dieta. Obejmuje ona w miarę możliwości naturalne produkty spożywcze oraz odpowiednią podaż witamin i minerałów.
Choroby śledziony spowodowane urazami zewnętrznymi
Ból śledziony może również wystąpić w wyniku urazów zewnętrznych, na przykład spowodowanych wypadkiem. Jeśli ból odczuwalny jest w okolicy lewego ramienia lub po lewej stronie szyi, często jako przyczynę stwierdza się pęknięcie śledziony.
Również zewnętrzne działanie siły w postaci uderzenia w jamę brzuszną lub kopnięcia może spowodować pęknięcie śledziony. Do czynników wywołujących należą również złamania żeber.
O ile to możliwe, po wypadku zawsze próbuje się zachować śledzionę. Ponieważ narząd ten ma bardzo miękką tkankę, jest dobrze ukrwiony w całości. W przypadku pęknięcia może szybko dojść do znacznego krwawienia.
Problem stanowi opóźnione krwawienie do jamy brzusznej, które w zależności od rodzaju urazu może wystąpić dopiero kilka dni później. Im skuteczniejsza jest kontrola krwawienia po wypadku, tym większe jest prawdopodobieństwo zastosowania terapii pozwalającej na zachowanie śledziony.
Korzystny wpływ na przebieg leczenia ma również
- młody wiek oraz
- korzystne warunki anatomiczne (na przykład brak znacznej nadwagi).
Życie po utracie śledziony
Śledziona ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Po utracie śledziony organizm jest w stanie przejąć niektóre jej funkcje.
Pomagają w tym
- narządy układu limfatycznego,
- wątroba oraz
- szpik kostny.
Mimo że osoby dotknięte tą sytuacją prowadzą w dużej mierze normalne życie, ryzyko chorób zakaźnych jest znacznie zwiększone. Szczepienia ochronne są niezbędne dla osób bez śledziony.
Należy do nich przede wszystkim szczepionka przeciwko pneumokokom. Pneumokoki to bakterie, które mogą wywoływać różne choroby. Również objawy choroby, na przykład gorączka lub nietypowe zmęczenie, wymagają konsultacji lekarskiej. W tym przypadku lekarz prowadzący jest zawsze informowany o braku śledziony, aby ułatwić podjęcie właściwych działań terapeutycznych.
Zasadniczo życie bez śledziony wiąże się ze znacznym osłabieniem odporności na bakterie. W przypadku niedostatecznego rozpoznania infekcji, w nagłych przypadkach możliwym skutkiem może być niebezpieczna sepsa.
Wnioski
Podsumowując, widać, że śledziona, jako narząd limfatyczny, odgrywa kluczową rolę w organizmie człowieka i jest uważana za największy narząd limfatyczny w ciele. Śledziona jest największym narządem limfatycznym, a jednocześnie silnie ukrwionym, niezbędnym do obrony immunologicznej i filtrowania krwi. Z budowy i funkcji jasno wynika, że zarówno anatomia mikroskopowa, jak i makroskopowa mają decydujące znaczenie dla wydajności. Tkanka śledziony zawiera wyspecjalizowane komórki siateczkowe oraz limfocyty B i T, które rozpoznają i zwalczają patogeny.
Śledziona znajduje się w jamie brzusznej pod łukiem żebrowym, powyżej lewej nerki, chroniona przez torebkę z tkanki łącznej. W tym dobrze ukrwionym narządzie kontrolowane są erytrocyty i trombocyty, a w razie potrzeby ulegają one fagocytozie. Szczególnie ważna jest jego rola w układzie odpornościowym, ponieważ narządy limfatyczne wspólnie zapewniają skuteczną ochronę organizmu.
Choroby śledziony, takie jak jej powiększenie, mogą upośledzać jej funkcjonowanie, natomiast pęknięcie stanowi poważne zagrożenie. W niektórych przypadkach konieczne jest chirurgiczne usunięcie śledziony, co wiąże się z podwyższonym ryzykiem infekcji wywołanych przez pneumokoki, meningokoki lub Haemophilus influenzae. W przypadku braku śledziony układ odpornościowy musi częściowo kompensować te zadania.
Badanie śledziony ma zatem znaczenie kliniczne, ponieważ pozwala na wczesne wykrycie zmian. Ogólnie rzecz biorąc, śledziona pozostaje organem niezbędnym do życia i największym organem limfatycznym w organizmie człowieka, którego znaczenie jest często niedoceniane. Zdrowa śledziona ma decydujący wpływ na stabilność układu odpornościowego i trwale wspiera organizm w zwalczaniu patogenów.
FAQ
Gdzie w organizmie znajduje się śledziona?
Śledziona znajduje się w lewej górnej części brzucha, poniżej przepony i powyżej lewej nerki. Znajduje się za żebrami i u zdrowych osób zazwyczaj nie jest wyczuwalna. Jako narząd limfatyczny jest ściśle połączona z naczyniami, takimi jak tętnica śledziowa.
Jaką funkcję pełni śledziona?
Śledziona jest ważnym funkcjonalnie narządem i pełni zadania związane z obroną immunologiczną oraz rozkładem erytrocytów. W białej miazdze aktywowane są limfocyty, podczas gdy czerwona miazga może rozkładać stare czerwone krwinki. Ponadto śledziona magazynuje komórki krwi i wspomaga proces krwiotworzenia.
Co się dzieje po usunięciu śledziony?
Operacyjne usunięcie śledziony nazywa się splenektomią. Po usunięciu śledziony (asplenia) wzrasta ryzyko infekcji wywołanych przez bakterie, takie jak pneumokoki lub Haemophilus influenzae. Niemniej jednak organizm może częściowo zrekompensować wiele funkcji za pomocą innych narządów limfatycznych.
Jakie są choroby śledziony?
Do najczęstszych chorób śledziony należą powiększenie śledziony, zawał śledziony i pęknięcie śledziony. Powiększenie śledziony może wystąpić w przypadku infekcji lub marskości wątroby. W ciężkich przypadkach pęknięcie może prowadzić do niebezpiecznego krwawienia.
Jaka jest budowa śledziony?
Śledziona składa się z miąższu otoczonego torebką. Wewnątrz rozróżnia się miąższ czerwony i miąższ biały z pęcherzykami limfatycznymi i PALS. Struktury te są odpowiedzialne za odporność immunologiczną i rozkład komórek krwi.
