Stawy są otoczone torebką stawową. Zapewnia ona stawowi ochronę, wytrzymałość i stabilność. Torebki stawowe mogą składać się zarówno z cienkich, jak i grubych włókien. Częściowo są one wzmocnione więzadłami.
.jpg "Anatomie der vier Hauptgelenke_KI generiert")
Wewnętrzna ścianka torebki stawowej jest wyłożona tzw. błoną maziową. Wydziela ona mazi stawową (w języku fachowym nazywaną synovią) do szczeliny stawowej. Mazi stawowej przypomina wyglądem i konsystencją surowe białko jajka. Jest gęsta, gdy staw jest w spoczynku, a staje się rzadka, gdy staw się porusza.
W zdrowym stawie zazwyczaj znajduje się wystarczająca ilość mazi stawowej, aby pokryć powierzchnie stawowe wewnątrz jamy stawowej cienką warstwą. Zapewnia to swobodny ruch kości względem siebie i chroni staw przed zbyt dużym tarciem. Natomiast w przypadku chorego stawu ilość mazi stawowej może wzrosnąć do tego stopnia, że dochodzi do widocznego obrzęku.
Powierzchnie stawowe kości pokryte są chrząstką stawową. Chrząstka stawowa odgrywa ważną rolę w zmniejszaniu tarcia między kośćmi. Chrząstka stawowa jest odżywiana przez mazi stawowej, ponieważ sama nie jest połączona z układem krwionośnym.
Ponadto w niektórych stawach znajdują się wypełnione płynem woreczki, tzw. kaletki lub „bursae”, a także struktury chrzęstne przypominające poduszki, zwane dyskami międzystawowymi lub „meniskami”. Mieszki maziowe służą głównie jako poduszki, które zmniejszają tarcie między kośćmi a innymi strukturami, np. ścięgnami lub mięśniami. W stawie kolanowym i niektórych innych stawach „meniski” dzielą jamę stawową na oddzielne przestrzenie. Przyczyniają się one do stabilności stawu i służą jako amortyzatory między kośćmi.
Stawy można poruszać w różnych kierunkach. Sposób poruszania stawami zależy od ich kształtu i budowy. Istnieją np. stawy jednoosiowe, które można poruszać tylko w jednym kierunku, oraz stawy wieloosiowe, takie jak staw biodrowy, które można poruszać w wielu kierunkach.
Stawy poruszają się poprzez napinanie lub rozluźnianie mięśni. Mięśnie szkieletowe biegną od jednej kości do drugiej, obejmując w ten sposób stawy. Z reguły mięsień przebiega przez co najmniej jeden staw i jest przymocowany do kości tworzących ten staw. Kiedy mięśnie się kurczą lub rozluźniają, poruszają kościami względem siebie, co pozwala na zginanie lub prostowanie stawów.
Mięśnie kończą się pasmami z twardej tkanki łącznej, czyli ścięgnami, za pomocą których są przymocowane do kości. Dzięki ścięgnom ruch jest przenoszony z mięśnia na kość. Niektóre ścięgna, zwłaszcza w stawach rąk i kostek, są otoczone tak zwanymi pochewkami ścięgnistymi, które w swojej budowie przypominają kaletki maziowe, a ich wewnętrzna powierzchnia pokryta jest warstwą mazi stawowej. Powłoki ścięgniste zmniejszają tarcie podczas przesuwania się ścięgien w przód i w tył.
W naszym kraju około 20 milionów osób cierpi na bóle stawów. Bóle te są szczególnie często wynikiem zmian zwyrodnieniowych, takich jak artroza, zapalenia stawów i choroby reumatyczne.
Badania stawów i chorób stawów – jak zachować ruchomość, aby zapobiegać chorobom
Artroskopia umożliwia endoskopową diagnostykę wizualną, w tym pobieranie próbek i zabiegi terapeutyczne w stawach. W większości przypadków artroskopia jest wskazana nie tylko ze względów diagnostycznych, ale przede wszystkim terapeutycznych.
Zasadniczo wszystkie stawy kończyn są dostępne dla techniki artroskopowej, jednak ze względów anatomicznych nie wszystkie nadają się w równym stopniu do tej procedury. Czasami gruba powłoka tkanek miękkich utrudnia manipulację instrumentami (staw biodrowy), a czasami napięte więzadła lub wąskie przedziały utrudniają przegląd (staw skokowy, nadgarstek, staw łokciowy). Obecnie za domenę artroskopii uważa się stawy kolanowe i barkowe.
W znieczuleniu ogólnym lub regionalnym dany staw jest rozprężany płynem. Poprzez precyzyjne nacięcie wprowadza się artroskop, a poprzez drugie nacięcie – instrumentarium do manipulacji i pobrania materiału do badania. Obraz odbierany przez kamerę wideo jest przekazywany na monitor i może być odpowiednio udokumentowany.
Badanie ultrasonograficzne stawów ma szczególne znaczenie we wczesnej diagnostyce i monitorowaniu przebiegu wrodzonej dysplazji stawu biodrowego w pierwszym roku życia. Ponieważ jest ono bezpieczne, można je bez obaw stosować również w profilaktyce i badaniach przesiewowych.
Diagnostykę ultrasonograficzną stosuje się również w przypadku innych stawów, w szczególności barku, oraz w diagnostyce różnicowej różnych zmian tkanek miękkich. Jej szczególną zaletą jest to, że podczas badania można poruszać stawami i mięśniami, uzyskując w ten sposób wgląd w ich funkcjonowanie.
Rezonans magnetyczny stawów, zwany również tomografią rezonansu magnetycznego, nadaje się szczególnie do obrazowania struktur tkanek miękkich w stawach.
Tomografia rezonansu magnetycznego wykorzystuje silne pole magnetyczne, które aktywuje jądra atomowe tkanek ciała, a powstałe w ten sposób zjawiska elektryczne są przetwarzane na obraz (Magnetic Resonance Imaging, MRI). W przeciwieństwie do stosowania promieni rentgenowskich, zgodnie z aktualnym stanem wiedzy nie należy spodziewać się uszkodzeń spowodowanych polem magnetycznym.
Metoda ta dostarcza szczególnie cennych informacji na temat struktur tkanek miękkich (mózg i rdzeń kręgowy, guzy tkanek miękkich, urazy tkanek miękkich, nagromadzenie płynów w tkankach i jamach itp.). W odróżnieniu od tomografii komputerowej, która pozwala na uzyskanie obrazu tkanki w wysokiej rozdzielczości tylko w jednej płaszczyźnie, rezonans magnetyczny umożliwia komputerową rekonstrukcję i obrazowanie tkanki w różnych płaszczyznach.
Substancja kostna nie może być bezpośrednio odwzorowana na obrazie MRI, a jedynie tkanki niekostne zawierające wodę. W ten sposób kość jest widoczna na obrazie rezonansu magnetycznego jedynie pośrednio, jako puste miejsce, i pozostaje domeną tych technik obrazowania, które wykorzystują promieniowanie jonizujące.
Punkcje stawów, kaletki maziowej, pochewek ścięgien, ropni i kanału kręgowego służą do orientacji co do zawartości jam i obrzęków, a także do pobrania materiału do badania.
Na podstawie rodzaju wysięku można wyciągnąć wnioski co do jego przyczyny:
- przezroczysty wysięk surowiczy występuje w przypadku łagodnych stanów podrażnienia („wysięk podrażnieniowy”) przy artrozie, przy podrażnieniu mechanicznym, np. nieprawidłowym obciążeniu, po lekkich urazach
- obecność krwi wskazuje na uraz wewnętrzny
- obecność włókna wskazuje na pochodzenie zapalne
- charakter fibrynowo-ropny wskazuje na infekcję (empyema)
- domieszka tłuszczu wskazuje na urazy kości lub złamania
Badanie mazi stawowej pozwala również uzyskać ważne informacje, zwłaszcza w przypadku chorób reumatycznych. Wszystkie nakłucia stawów wymagają ścisłego przestrzegania zasad aseptyki!
Stawy są ruchomymi połączeniami między dwoma lub kilkoma kośćmi i umożliwiają ruchomość ludzkiego ciała. Prawdziwe stawy, zwane również diartrozami, posiadają szczelinę stawową, podczas gdy synartrozy są prawie nieruchome lub mogą nawet ulec skostnieniu, jak w przypadku kości czaszki. Struktury takie jak głowa stawowa i panewka stawowa, a także kształt powierzchni stawowych kości biorących udział w ruchu, zapewniają optymalne funkcjonowanie stawów. Torebka stawowa składa się z warstwy wewnętrznej, czyli błony maziowej, oraz warstwy zewnętrznej, przy czym mazi stawowej dostarcza chrząstce składników odżywczych i zapobiega tarciu. Zapobiega to ocieraniu się kości o siebie, a jednocześnie rozkłada nacisk, działając jak amortyzator.
Jednak wraz z wiekiem wzrasta ryzyko zużycia, ścierania i chorób stawów, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów lub inne schorzenia stawów. Czynniki takie jak nadwaga, nieprawidłowe obciążenie lub brak ruchu mogą dodatkowo sprzyjać tym procesom i prowadzić do bólu oraz ograniczenia ruchomości, szczególnie w obszarach silnie obciążonych, takich jak kolana i biodra, a także łokcie. Aby temu zapobiec, kluczowa jest regularna aktywność fizyczna, ponieważ wzmacnia ona mięśnie, pomaga stabilizować stawy i może poprawiać ruchomość niektórych stawów. Ruch zapewnia również smarowanie stawów i poprawia krążenie krwi w naczyniach krwionośnych.
Kto chce chronić swoje stawy, powinien dbać o zdrową wagę ciała, unikać nieprawidłowego obciążania i celowo wzmacniać mięśnie. Zdrowe stawy zachowują się przede wszystkim wtedy, gdy są regularnie używane, ale nie przeciążane. W ten sposób można zapobiegać chorobom zwyrodnieniowym stawów i długoterminowo zachować ich funkcjonowanie w ludzkim ciele.
Czym jest staw?
Staw to ruchome połączenie między dwiema lub kilkoma kośćmi. Umożliwia ruch i zapewnia elastyczność ciała.
Jak działają stawy?
Stawy działają dzięki współdziałaniu chrząstki, powierzchni stawowych i mazi stawowej. Struktury te zapobiegają ocieraniu się kości o siebie i umożliwiają płynny ruch.
Jakie są rodzaje stawów?
Istnieją stawy prawdziwe (diartrozy) i stawy fałszywe (synartrozy). Stawy prawdziwe są ruchome, podczas gdy stawy fałszywe są mało ruchome lub w ogóle nie są ruchome.
Jakie są częste choroby stawów?
Do najczęstszych schorzeń należą artroza, zapalenie stawów i stany zapalne stawów. Mogą one powodować ból i ograniczenia ruchowe.
Jak dbać o zdrowie stawów?
Zdrowie stawów można zachować poprzez regularną aktywność fizyczną, zbilansowaną dietę oraz unikanie nieprawidłowego obciążania stawów.
