Zaburzenia somatopsychiczne to zaburzenia związane z radzeniem sobie z chorobą, które występują w przypadku następujących schorzeń:
nowotworów
, przeszczepów
, dializ oraz
przewlekłych chorób
somatycznych. Choroby przewlekłe, które je wywołują, mogą obejmować wiele schorzeń, takich jak:
- choroby naczyniowe (zawał serca, udar mózgu)
- cukrzyca
- przewlekłe choroby skóry lub
- choroby reumatyczne
Zaburzenie somatopsychiczne jest zazwyczaj kodowane zgodnie z diagnozami F oraz diagnozą somatyczną.
Diagnozy F to na przykład:
Choroby przewlekłe stawiają przed chorymi różnorodne wyzwania psychiczne i społeczne:
- Emocjonalne radzenie sobie z wewnętrznymi i zewnętrznymi zagrożeniami oraz związanymi z nimi uczuciami
- Niepewność co do roli społecznej i zadań (zmiana relacji z rodziną, przyjaciółmi i życiem zawodowym)
- Dostosowanie się do zaleceń medycznych, relacje z personelem medycznym, nowe otoczenie podczas hospitalizacji, skutki terapii
- Należy wypracować lub w miarę możliwości zachować integralność osobistą i dobre samopoczucie
- Należy wypracować nowy, zmieniony obraz siebie przy niepewnej przyszłości co do przebiegu choroby
Dzięki psychoterapii osoby dotknięte chorobą mogą radzić sobie z konsekwencjami choroby fizycznej i zmniejszyć objawy stresu @ Photographee.eu /AdobeStock
Psychiczne konsekwencje choroby przewlekłej mogą obejmować:
- urazę narcystyczną (lęk, wstyd, depresja): „Ja (moje ciało) nie jestem już nic wart”
- Strach przed utratą relacji (lęk, depresja, poczucie winy): „Tracę pracę, przyjaciół, partnera”
- Zaprzeczanie (stopień zaawansowania choroby): „Nie jest aż tak źle” – zależność od bliskich – „Potrafię sam – potrzebuję innych”
- Radzenie sobie z gniewem i rozczarowaniem: „Dlaczego ja” – „Muszę się opanować, bo inaczej zrażę do siebie innych”
U części pacjentów, oprócz ograniczeń wynikających z chorób fizycznych, pojawia się również proces żałoby. U kolejnej części pacjentów występują również zaburzenia psychiczne, w szczególności:
- zaburzenia depresyjne oraz
- zaburzenia lękowe (zaburzenia adaptacyjne, depresja reaktywna)
Lekarze muszą odróżnić objawy wynikające z choroby fizycznej od objawów depresji.
Mogą to być:
- utrata masy ciała
- bezsenność
- Brak chęci do działania oraz
- brak sił
Jeśli zaburzenia depresyjne są następstwem choroby organicznej lub leczenia, na pierwszy plan wysuwają się następujące działania:
- Leczenie przyczynowe
- Leczenie psychofarmakologiczne
- Rozmowy wspierające prowadzone przez lekarza
Jeśli depresja jest reakcją na chorobę (zaburzenie adaptacyjne), na pierwszym planie znajduje się psychoterapia medyczna, a nawet psychoterapia specjalistyczna.
Zaburzenia depresyjne, które występowały już przed chorobą, wymagają, w zależności od stopnia nasilenia:
- Psychoterapii medycznej
- Psychoterapię specjalistyczną
- Leczenie psychofarmakologiczne
W przypadku zaburzeń wieloprzyczynowych, np. gdy u pacjenta z HIV dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, pomocne może być leczenie farmakologiczne.
Pacjenci często nadużywają substancji uzależniających i leków, aby uciec od fizycznych i psychicznych skutków choroby (np. benzodiazepin).
W takich przypadkach zaleca się następujące działania:
- Terapia detoksykacyjna i odwykowa
- Psychoterapia specjalistyczna
Jako terapię można rozważyć wsparcie w radzeniu sobie z chorobą, np. poprzez:
- informacji i rozmowy z lekarzem
- grupy samopomocy
- opiekę społeczną
- terapię grupową z treningiem radzenia sobie
- Psychoterapie wspierające
Grupy wsparcia oferują istotną pomoc w przypadku zaburzeń somatopsychicznych @ Framestock /AdobeStock
Jako przykład zaburzenia somatopsychicznego można podać radzenie sobie z chorobą nowotworową. Zachorowanie na raka oznacza dla osób dotkniętych chorobą i ich bliskich zazwyczaj egzystencjalny kryzys życiowy.
Subiektywne przeżywanie choroby charakteryzuje się:
- groźbą śmierci
- niepewnością co do przebiegu choroby
- Utrata narządów, części ciała i funkcji
inwazyjnych metod leczenia, które z jednej strony pomagają i leczą, a z drugiej okaleczają, zatruwają, napromieniowują lub powodują oparzenia
Dzięki sukcesom w leczeniu nowotworów dominują następujące cele:
- Radzenie sobie z chorobą przez osoby dotknięte chorobą i ich bliskich
- Subiektywne dostosowanie się do rzeczywistości oraz
- aktywna konfrontacja z nią
- Współpraca z profesjonalnymi pomocnikami
W przypadku nowotworów złośliwych w prawie 50 procentach przypadków występują dodatkowo choroby psychosomatyczne, które objawiają się w następujący sposób:
Eksperci nie byli dotychczas w stanie wykazać istnienia „osobowości nowotworowej”. Wyżej wymienione czynniki osobowościowe mają znaczenie dla radzenia sobie z chorobą, gotowości do współpracy oraz profilaktyki wtórnej.
W przypadku leczenia psychoterapeutycznego obowiązują te same wytyczne, co w przypadku chorób przewlekłych.
