Często zaczyna się od niespecyficznego bólu w nadgarstku, który nasila się przy obciążeniu i wydaje się ustępować w spoczynku. Jednak za tymi dolegliwościami może kryć się poważna choroba kości nadgarstka: malacja kości księżycowatej. Choroba ta, nazwana na cześć austriackiego radiologa Roberta Kienböcka, polega na powolnym obumieraniu kości księżycowatej, która jest jedną z głównych kości w nadgarstku. Jeśli krążenie krwi w tej małej kości jest zaburzone, traci ona stabilność i może się z czasem rozpaść. To, co zaczyna się od niewielkiego ograniczenia ruchomości, bez leczenia może doprowadzić do bolesnej artrozy i sztywności nadgarstka. Choroba dotyka szczególnie osoby wykonujące ciężką pracę rękami. Wyjaśniamy, jak przebiega diagnostyka, jakie są etapy choroby i jakie są możliwości leczenia.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: M92.2, M93
Krótki przegląd:
Pod pojęciem martwicy kości księżycowatej rozumie się aseptyczną martwicę kości księżycowatej (os lunatum), znaną również jako martwica kości księżycowatej lub choroba Kienböcka. Przyczyną jest zaburzenie krążenia, które prowadzi do obumarcia i rozpadu beleczek kostnych. Za czynniki ryzyka uważa się nawracające mikrourazy nadgarstka, na przykład spowodowane pracą z młotem pneumatycznym, a także warianty anatomiczne, takie jak skrócona kość łokciowa (wariant ulna minus). Objawy sięgają od bólu w okolicy nadgarstka aż po utratę siły i ograniczenie ruchomości. Wczesną diagnostykę przeprowadza się za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI), ponieważ zdjęcie rentgenowskie często wykazuje zmiany dopiero w późniejszych stadiach. Przebieg choroby dzieli się na cztery stadia według klasyfikacji Lichtmana. Leczenie jest ściśle dostosowane do tych stadiów i obejmuje zarówno zachowawcze unieruchomienie, jak i zabiegi operacyjne, takie jak denerwacja, korekcje kostne lub usunięcie pierwszego rzędu kości nadgarstka (proksymalna karpektomia), w celu zachowania funkcji dłoni.
Przegląd artykułów
Definicja: Czym jest martwica kości księżycowatej?
Ludzkie nadgarstki to złożona struktura składająca się z ośmiu kości nadgarstka, kości promieniowej (radius) i łokciowej (ulna). W środkowej części pierwszego rzędu kości nadgarstka znajduje się kość księżycowata (os lunatum). Lunatummalacja to choroba, w której kość księżycowata obumiera z powodu niedostatecznego ukrwienia. Mówi się wówczas o martwicy lub, bardziej konkretnie, o martwicy kości księżycowej. Bez dopływu krwi tkanka kostna staje się krucha. Dochodzi do rozpadu beleczek kostnych wewnątrz kości.
Dokładne przyczyny powstawania malacji kości księżycowatej są często wieloczynnikowe. Historycznie choroba ta była często postrzegana jako choroba zawodowa pracowników budowlanych obsługujących młoty pneumatyczne, ponieważ silne wibracje mogą prowadzić do uszkodzeń. Obecnie wiadomo, że rolę odgrywają również uwarunkowania anatomiczne. Skrócona kość łokciowa w stosunku do kości promieniowej zwiększa nacisk na kość księżycowatą, co może sprzyjać malacji kości księżycowatej. Przyczyną mogą być również nawracające mikrourazy nadgarstka u sportowców.
W miarę postępu choroby Kienböcka kość ulega złamaniu pod wpływem obciążenia. Zmienia to całą biomechanikę śródręcza. Skutkiem tego są przewlekłe bóle nadgarstka, odczuwalna utrata siły w dotkniętej chorobą dłoni, a w końcu artroza, czyli zużycie powierzchni stawowych.
Aby uzyskać więcej informacji na temat chorób układu kostnego, odwiedź naszą sekcję poświęconą ortopedii i chirurgii urazowej.
Malażja kości księżycowatej to niedokrwienie kości księżycowatej, jednej z kości nadgarstka @ Ihor /AdobeStock
Diagnostyka
Wczesna diagnoza często stanowi wyzwanie. Pacjenci skarżą się na rozlane dolegliwości w dłoni i bóle w okolicy nadgarstka, które nasilają się przy obciążeniu. Widoczny może być obrzęk po stronie prostownicy nadgarstka.
Specjalista ortopeda rozpoczyna diagnostykę zazwyczaj od badania klinicznego i wykonania konwencjonalnego zdjęcia rentgenowskiego. Jednak w wczesnym stadium malacji kości księżycowatej zdjęcie rentgenowskie często nie wykazuje żadnych zmian. Dopiero gdy pojawia się większa gęstość kości (stwardnienie), choroba staje się widoczna na zdjęciu rentgenowskim.
Aby pewnie i wcześnie rozpoznać malazję kości księżycowatej, złotym standardem jest rezonans magnetyczny (MRI). Dzięki środkowi kontrastowemu można wykazać brak ukrwienia kości księżycowatej, jeszcze zanim kość ulegnie rozpadowi. Rezonans magnetyczny pokazuje również zakres martwicy i pomaga wykluczyć inne przyczyny bólu. W niektórych przypadkach konieczne może być również wykonanie tomografii komputerowej (TK) w celu oceny drobnej struktury beleczek kostnych i wykluczenia złamania kości księżycowatej.
Więcej informacji na temat metod obrazowania można znaleźć w sekcji Radiologia.
Etapy i klasyfikacja
Przebieg malacji kości księżycowatej dzieli się na kilka stadiów. Najpopularniejszym podziałem na stadia jest klasyfikacja według Lichtmana. Stadia te mają decydujący wpływ na terapię, dlatego dokładna klasyfikacja jest kluczowa. Fakt, że malacja kości księżycowatej przebiega w postaci nawrotów, sprawia, że podział ten jest tym ważniejszy.
Stopień I W stopniu I zdjęcie rentgenowskie jest jeszcze prawidłowe. Pacjent odczuwa ból, ale struktura kości nadgarstka wydaje się nienaruszona. Diagnozę malacji kości księżycowatej można postawić tylko za pomocą rezonansu magnetycznego, który pokazuje obrzęk w kości. Leczenie polega zazwyczaj na unieruchomieniu przez cztery do sześciu tygodni i fizjoterapii.
Stopień II W stopniu II zdjęcie rentgenowskie wykazuje większą gęstość kości (stwardnienie). Kość księżycowata zachowuje jednak swój kształt. Kość nie uległa jeszcze zapadnięciu. W tym przypadku często można jeszcze przeprowadzić operację z zachowaniem stawu, na przykład poprzez skrócenie kości promieniowej lub wydłużenie kości łokciowej, aby zmniejszyć nacisk na kość księżycowatą.
Stopień III Stopień III oznacza początek rozpadu. Kość ulega zapadnięciu.
-
Stadium IIIA: Rozpoczął się całkowity rozpad kości księżycowatej, ale pozostałe kości nadgarstka są nadal na swoim miejscu.
-
Stadium IIIB: Dodatkowo dochodzi do niestabilności kości nadgarstka (zapadnięcie się kości nadgarstka). Kość księżycowata ulega dalszemu rozpadowi, a położenie pozostałych kości ulega przesunięciu. Od stadium III pacjenci cierpią na znaczne ograniczenie ruchomości.
Stadium IV W stadium IV oprócz rozpadu kości księżycowatej występuje również artroza sąsiednich stawów. Zniszczenie kości księżycowatej rozprzestrzeniło się na cały nadgarstek. W tym zaawansowanym stadium często jedyną pomocą jest operacja ratunkowa.
We wczesnym stadium malacji kości księżycowatej nie widać jej na zdjęciu rentgenowskim @ karelnoppe /AdobeStock
Leczenie poszczególnych stadiów jest bardzo zróżnicowane. Podczas gdy we wczesnym stadium często wystarczają metody zachowawcze lub niewielkie zabiegi mające na celu poprawę krążenia, od stadium III zazwyczaj konieczne są większe operacje. Należy do nich proksymalna karpektomia (usunięcie pierwszego rzędu kości nadgarstka, w tym kości księżycowatej, łódeczkowatej i trójkątnej), podczas której kość grochowata jest często zachowywana. Celem jest uniknięcie bolesnego zesztywnienia (artrodezy) całego nadgarstka. Możliwe jest również częściowe zesztywnienie kości nadgarstka. W stadium końcowym (stadium 4) jako ostateczność może być konieczna całkowita artrodeza lub proteza stawu nadgarstkowego w celu złagodzenia bólu.
Więcej informacji na temat zabiegów chirurgicznych dłoni można znaleźć w sekcji Chirurgia dłoni.
FAQ: 8 najważniejszych pytań dotyczących malacji kości księżycowatej
Czym jest malacja kości księżycowatej?
Malacja kości księżycowatej (choroba Kienböcka) to obumarcie kości księżycowatej w nadgarstku spowodowane zaburzeniami krążenia. Prowadzi to do rozpadu kości, bólu i ograniczenia ruchomości.
Jakie są przyczyny martwicy kości księżycowatej?
Dokładne przyczyny są często niejasne. Czynnikami ryzyka są warianty anatomiczne (ulna minus), zaburzenia krążenia oraz nawracające mikrourazy nadgarstka, na przykład spowodowane pracą z młotem pneumatycznym.
Jakie objawy wywołuje ta choroba?
Typowe są bóle nadgarstka zależne od obciążenia, występujące pośrodku grzbietu dłoni, obrzęki, utrata siły w dotkniętej chorobą dłoni oraz postępujące ograniczenie ruchomości.
Jak diagnozuje się malazję kości księżycowatej?
We wczesnym stadium konieczne jest wykonanie rezonansu magnetycznego z kontrastem, ponieważ zdjęcie rentgenowskie często nie wykazuje żadnych zmian. W późniejszych stadiach zdjęcie rentgenowskie pokazuje typowe zagęszczenie i rozpad kości księżycowatej.
Jakie są stopnie zaawansowania?
Klasyfikacja stopni zaawansowania według Lichtmana obejmuje cztery stopnie: stopień I (prześwietlenie w normie, wynik rezonansu magnetycznego dodatni), stopień II (zagęszczenie kości), stopień III (zapadnięcie się kości i niestabilność kości nadgarstka), stopień IV (dodatkowa artroza w nadgarstku).
Kiedy konieczna jest operacja?
Zabieg chirurgiczny wykonuje się zazwyczaj od stadium II lub III, gdy środki zachowawcze, takie jak unieruchomienie, już nie pomagają. Celem jest zmniejszenie nacisku na kość księżycowatą lub, w zaawansowanym stadium, złagodzenie bólu poprzez częściowe unieruchomienie lub usunięcie rzędu kości nadgarstka.
Czy malacja kości księżycowatej jest chorobą zawodową?
Tak, malacja kości księżycowatej może zostać uznana za chorobę zawodową (BK 2103), jeśli została spowodowana wieloletnią pracą z narzędziami generującymi wibracje, takimi jak młot pneumatyczny.
Czym jest resekcja bliższego rzędu kości nadgarstka?
Jest to zabieg chirurgiczny stosowany w zaawansowanych stadiach choroby, polegający na usunięciu pierwszego rzędu kości nadgarstka (kość księżycowata, łódeczkowata, trójkątna). Pozwala to zachować resztkową ruchomość i łagodzi ból, gdy rekonstrukcja nie jest już możliwa.
