Związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) to choroba oczu, która może prowadzić do poważnego upośledzenia wzroku. Komórki zmysłowe plamki żółtej w środkowej części oka, odpowiedzialne za widzenie barw, tracą swoją funkcję. To właśnie ten obszar oka odpowiada za ostrość widzenia.
W przypadku zwyrodnienia plamki żółtej obszar ten jest poważnie upośledzony. Zewnętrzna krawędź pola widzenia pozostaje zazwyczaj nienaruszona.
Pole widzenia w przypadku zwyrodnienia plamki żółtej
Choroba dotyka głównie osoby powyżej sześćdziesiątego roku życia. Związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej jest najczęstszą przyczyną poważnych zaburzeń widzenia w podeszłym wieku. Może również prowadzić do ślepoty.
Przyczyną tego jest pogorszenie funkcji warstwy barwnikowej.
Związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej to przewlekła choroba siatkówki, w której uszkodzeniu ulega przede wszystkim nabłonek barwnikowy w okolicy plamki żółtej. Występuje najczęściej w starszym wieku i może prowadzić do postępującej utraty wzroku. Często choroba dotyka obu oczu, przy czym jej przebieg może być różny. W zależności od postaci AMD we współczesnej okulistyce stosuje się różne metody leczenia, na przykład wstrzyknięcia leków do oka. Dodatkowo rozważa się zbilansowaną dietę zawierającą witaminy, luteinę i zeaksantynę oraz ich regularne przyjmowanie.
Główne objawy to:
- Poważne upośledzenie widzenia
- Rozmyty środek pola widzenia lub
- Zniekształcona lub ciemna plama
Osoby dotknięte chorobą często dostrzegają pierwsze oznaki zwyrodnienia plamki żółtej podczas czytania. Choroba występuje w postaci suchej i wilgotnej.
Przyczyną zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem są złogi pod siatkówką. Te białawy lub żółtawy nagromadzenia nazywane są druzami. Są one wczesnym objawem zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem.
W miarę postępu choroby warstwa pod siatkówką (warstwa pigmentowa) ulega ścieńczeniu. Dotyczy to również warstwy następnej (warstwy naczyniowej). Później dochodzi do obumierania komórek wzrokowych, co znacznie upośledza wzrok.
Sucha zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (sucha AMD) jest najczęstszą odmianą: dotyczy ona około ośmiu na dziesięć przypadków. Przez długi czas zaburzenia widzenia nie są wyraźnie odczuwalne. Osoby dotknięte chorobą zauważają jednak, że ostrość widzenia jest ograniczona.
Sucha zwyrodnienie plamki żółtej może zatrzymać się tymczasowo lub na dłuższy czas. Jeśli jednak osoby dotknięte chorobą dostrzegają ciemną plamę, oznacza to, że centralne pole widzenia jest dotknięte zwyrodnieniem plamki żółtej.
Suchą zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem można podzielić na trzy fazy:
- Wczesne stadium: W przypadku zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem lekarz stwierdza obecność licznych małych lub nielicznych druz średniej wielkości. Czasami osoby dotknięte chorobą zauważają niewyraźne widzenie.
- Faza środkowa: W tej fazie okulista stwierdza na dnie oka liczne powiększone druzki. Warstwa pigmentowa staje się cieńsza w wyniku zwyrodnienia plamki żółtej. Widzenie jest ograniczone.
- Zaawansowane stadium: W zaawansowanym stadium przeważają liczne i większe druzki. Warstwa pigmentowa i siatkówka ulegają ścieńczeniu, a tkanka bliznowata ulega rozrostowi. Zdolność widzenia osób dotkniętych chorobą jest już znacznie ograniczona.
Wariant wilgotny jest rzadką postacią zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (wilgotne AMD). Wynika on z suchego zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem. Zaburzenia widzenia występują w dziesięciu do piętnastu procentach wszystkich przypadków.
Ma szybki przebieg, a utrata widzenia centralnego następuje wcześniej niż w przypadku postaci suchej. Cechą charakterystyczną jest to, że osoby dotknięte chorobą widzą nie proste linie, lecz zakrzywione. W zaawansowanym stadium AMD centralne pole widzenia przedstawia się jako ciemna plama.
W wyniku choroby pod siatkówką tworzą się obrzęki. Ponieważ błona jest pęknięta, naczynia krwionośne z naczyniówki (choroidea) wrastają w siatkówkę.
Naczynia te nazywane są również neowaskularyzacją naczyniówkową. Za wzrost nowych naczyń w siatkówce odpowiada czynnik VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor). Naczynia te nie są jednak stabilne i w wyniku pękania powodują krwawienia, które uszkadzają plamkę żółtą.
Okulista rozpoznaje nowo powstałe naczynia i krwawienia w plamce żółtej, które są objawami zwyrodnienia plamki żółtej.
Podstawą diagnozy okulistycznej jest wywiad, podczas którego okulista i pacjent ustalają historię choroby. Ogólnie rzecz biorąc, osoby powyżej 60. roku życia powinny poddać się odpowiednim badaniom profilaktycznym. Okulista dysponuje różnymi metodami badawczymi pozwalającymi na rozpoznanie choroby.
W celu określenia ostrości wzroku okulista korzysta z tablic do badania wzroku. Pacjent odczytuje z nich cyfry i litery o różnej wielkości.
Foropter to specjalne urządzenie, przez które pacjent patrzy podczas odczytywania. W ten sposób można określić ostrość widzenia z daleka i z bliska, a także dobrać odpowiednie soczewki korekcyjne.
Aby wykryć objawy zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem, okulista ocenia stan oka. Wykorzystuje do tego lampę szczelinową. W ten sposób bada struktury oka: od powiek, przez rogówkę, aż po soczewkę.
Do badania siatkówki dostępnych jest kilka metod:
Okulista bada siatkówkę za pomocą badania dna oka. Dzięki temu badaniu lekarz może wykryć zmiany w oku, w tym w plamce żółtej.
Schemat oka z tęczówką, rogówką (Cornea), soczewką (Lens), siatkówką (Retina) i jej naczyniami krwionośnymi, plamką żółtą
- Optyczna tomografia koherencyjna (OCT)
Tomografia optyczna koherencyjna (OCT) jest najważniejszą metodą w diagnostyce AMD. Za jej pomocą okulista określa grubość siatkówki.
W przypadku postaci suchej choroby siatkówka staje się cieńsza, a w postaci wysiękowej – grubsza. Badanie jest bezbolesne, pacjenci zajmują miejsce przed urządzeniem i patrzą na świecącą kropkę.
W tym celu lekarz podaje pacjentowi krople rozszerzające źrenice. Lekarz ogląda siatkówkę, aby wykryć zmiany spowodowane zwyrodnieniem plamki żółtej związanym z wiekiem. Zmiany te to na przykład cysty lub płyn w siatkówce.
- Angiografia fluorescencyjna
Kolejną metodą badania dna oka jest angiografia fluorescencyjna. Pacjentowi podaje się barwnik do żyły ramiennej.
Już po 20 sekundach naczynia krwionośne w okolicy dna oka ulegają zabarwieniu. W ten sposób można dostrzec nieszczelne lub chore naczynia, jak w przypadku wysiękowej zwyrodnienia plamki żółtej.
Okulista wykonuje zdjęcia naczyń krwionośnych i siatkówki. Pacjent otrzymuje krople do oczu, które rozszerzają źrenicę. Jego zdolność widzenia może być ograniczona nawet przez 12 godzin.
- Wczesne wykrywanie: test siatki Amslera
Aby wykryć zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, warto zrobić test siatki Amslera, który można wykonać również w domu. Ten rysunek w formie siatki jest dostępny również w Internecie.
Test siatki Amslera
Jak wykonać test siatki Amslera:
- Oczy bada się pojedynczo. Dlatego należy zasłonić po kolei każde oko.
- Teraz trzymaj siatkę w odległości około trzydziestu do czterdziestu centymetrów.
- Skup wzrok jednym okiem na ciemnym punkcie w środku.
- Następnie należy zwrócić uwagę na przebieg linii. Powinny one być proste.
- Jeśli linie są rozmyte, zniekształcone lub przerywane albo brakuje niektórych z nich, istnieje podejrzenie zwyrodnienia plamki żółtej.
Wyniki testu różnią się w zależności od tego, czy mamy do czynienia z postacią suchą, czy wilgotną.
Tak może wyglądać siatka Amslera w przypadku zwyrodnienia plamki żółtej
W przypadku suchej postaci zwyrodnienia plamki żółtej terapia polega na zmianie stylu życia, ponieważ brakuje konkretnych skutecznych metod leczenia.
Do ważnych środków należą:
- Zdrowa dieta z dużą ilością witamin
- Regularna aktywność fizyczna
- Suplementy diety wspomagające dostarczanie witamin.
W leczeniu postaci wysiękowej zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem dostępne są terapie, które spowalniają lub zatrzymują postęp choroby. Jak dotąd nie jest możliwe całkowite wyleczenie.
Skuteczną metodą hamowania neowaskulacji w przypadku wysiękowej postaci zwyrodnienia plamki żółtej jest tzw. terapia anty-VEGF. Tak zwane inhibitory VEGF ograniczają wzrost niestabilnych naczyń krwionośnych w siatkówce i uszczelniają patologiczne naczynia krwionośne. Ponieważ nie dochodzi już do nowych krwawień i gromadzenia się płynów, obrzęk może „wyschnąć”.
Dzięki tej terapii można spowolnić postęp zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem, a nawet poprawić ostrość wzroku.
Okulista wstrzykuje lek bezpośrednio do ciała szklistego. Dzięki temu preparat działa tam, gdzie powinien. Wcześniej lekarz wykonuje miejscowe znieczulenie oka, aby pacjent nie odczuwał bólu.
Początkowo wykonuje się trzy podania w odstępach miesięcznych. Następnie lekarz decyduje, jak kontynuować leczenie.
W ramach terapii fotodynamicznej (PDT) pacjent co trzy do czterech miesięcy otrzymuje zastrzyk z substancją czynną werteporfiną. Lek ten rozprzestrzenia się następnie w całym krwiobiegu.
Okulista naświetla nowo powstałe naczynia krwionośne na siatkówce cienką wiązką lasera. Trafia ona na naczynia krwionośne wypełnione werteporfiną.
W wyniku tego kontaktu powstaje toksyna, która prowadzi do zniszczenia patologicznych naczyń krwionośnych. Podczas leczenia substancja czynna musi być dawkowana w taki sposób, aby nie doprowadziła do uszkodzenia siatkówki. To, czy terapia fotodynamiczna jest odpowiednia dla danego pacjenta, zależy od rodzaju neowaskularyzacji.
- Chirurgiczne usunięcie neowaskularyzacji
Ten zabieg chirurgiczny jest wskazany u pacjentów z większymi krwawieniami pod siatkówką. Chirurg usuwa ciało szkliste oka, aby po nacięciu odessać krew z siatkówki.
W kolejnym etapie zastępuje on usunięte wcześniej ciało szkliste sztucznym, wykonanym z oleju silikonowego. Podczas zabiegu istnieje ryzyko dodatkowych krwawień w trakcie i po operacji. Dlatego lekarze dokładnie rozważają wcześniej, czy zastosować tę metodę.
Aby wcześnie wykryć zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, należy regularnie zgłaszać się na badania kontrolne do okulisty.
Ponieważ choroba na początku przebiega bez dolegliwości lub bólu, osoby dotknięte nią często jej nie zauważają.
Badania profilaktyczne w kierunku jaskry należy wykonywać regularnie od 40. roku życia.
Badania profilaktyczne w kierunku zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem należy wykonywać od 60. roku życia.
Należy również zrezygnować z palenia tytoniu. Palenie stanowi istotny czynnik ryzyka chorób naczyniowych, które mogą również wystąpić w obrębie oka.
Kolejnym istotnym elementem jest zdrowa dieta. Ważnym jej składnikiem powinny być owoce i zielone warzywa liściaste. Bardzo zalecana jest tzw. dieta śródziemnomorska. Jej podstawą są oleje roślinne, duża ilość ryb i niewielka ilość mięsa.
Pomoce wzrokowe powiększające obraz, takie jak okulary z lupą lub czytniki ekranowe, mogą pomóc w jak najlepszym wykorzystaniu istniejącego wzroku w codziennym życiu.
1. Czym jest związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej (AMD)?
Jest to choroba siatkówki, w której dochodzi do uszkodzenia centralnych komórek czuciowych i utraty ostrości widzenia.
2. Jakie są formy tej choroby?
Wyróżnia się dwie formy: suchą i mokrą, przy czym ta druga przebiega zazwyczaj szybciej.
3. Jaką rolę odgrywa nabłonek barwnikowy?
Nabłonek barwnikowy wspomaga odżywianie siatkówki – w przypadku jego uszkodzenia może dojść do zwyrodnienia i atrofii.
4. Czy chorobę tę można leczyć?
Całkowite wyleczenie nie jest możliwe, ale dzięki terapii farmakologicznej i ukierunkowanym działaniom często można spowolnić postęp choroby.
