Brodawki narządów płciowych (Condylomata acuminata): informacje, objawy i leczenie

Brodawki narządów płciowych to łagodne zmiany skórne, które często pozostają niezauważone. Obok opryszczki narządów płciowych i chlamydii brodawki narządów płciowych należą do najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową (STD: sexually transmitted diseases). Szacuje się, że dotykają one od 1 do 2 procent populacji aktywnej seksualnie, podczas gdy wiele innych osób jest nosicielami wirusa HPV bez zauważalnych objawów. Niemniej jednak wirus ten może zarażać inne osoby, ponieważ często przenoszony jest podczas stosunku płciowego, co może prowadzić do powstania brodawek narządów płciowych (kondylomów, Condylomata Acuminata).

Definicja: Czym są brodawki narządów płciowych?

Brodawki łonowe – zwane również brodawkami narządów płciowych lub, w żargonie medycznym, Condylomata accuminata, w skrócie kłykciny – to choroba wirusowa występująca w okolicy narządów płciowych i odbytu. Są to łagodne narośla skórne w postaci guzków wielkości główki szpilki, o barwie czerwonawczej lub brązowawczej.

Mogą one występować zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet w okolicy intymnej.

U mężczyzn brodawki powstają najczęściej

• na trzonie prącia i/lub na napletku, a także
• w kanale odbytu,
• cewce moczowej lub ujściu cewki moczowej, a także
• w odbytnicy.

U kobiet pojawiają się one zazwyczaj

• na wargach sromowych,
• przy wejściu do pochwy,
• w okolicy odbytu, w odbytnicy lub
• na szyjce macicy.

Przyczyny powstawania brodawek narządów płciowych

Brodawki narządów płciowych są zazwyczaj wywoływane przez tzw. wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV). Wirusy te przedostają się do organizmu głównie podczas stosunku płciowego bez zabezpieczenia.

Kobiety w ciąży zakażone wirusem mogą ponadto przenosić patogen na noworodka podczas porodu.

Czynniki wywołujące

Ogółem istnieje około 90 typów wirusów brodawczaka ludzkiego, z których około 50 może wywoływać brodawki narządów płciowych.

Najczęstszymi czynnikami wywołującymi brodawki są jednak wirusy brodawczaka ludzkiego typu 6 i typu 11. W około 90 procentach przypadków można je wykryć jako przyczynę brodawek narządów płciowych.

W rzadkich przypadkach wykrywa się również wirusy brodawczaka ludzkiego typu 16 i 18. U mężczyzn zwiększają one ryzyko wystąpienia niektórych nowotworów w okolicy narządów płciowych (np. raka prącia). U kobiet są one również uważane za główny czynnik ryzyka rozwoju raka szyjki macicy.

Jak powstają brodawki?

Najmniejsze uszkodzenia skóry lub błony śluzowej powstają głównie podczas stosunku płciowego, bez wiedzy osób dotkniętych chorobą. Uszkodzenia te ułatwiają wirusom HPV wniknięcie w skórę.

Po zakażeniu wirusy brodawczaka ludzkiego najpierw osadzają się w górnych warstwach skóry i błony śluzowej prącia, odbytu lub odbytnicy. Nie powodują one jednak od razu brodawek narządów płciowych. Dopiero gdy pojawią się pewne czynniki sprzyjające, dochodzi do namnażania się wirusów. W konsekwencji rozrastają się również brodawki narządów płciowych.

Do czynników sprzyjających powstawaniu brodawek narządów płciowych należą w szczególności

• osłabiona odporność oraz
• istniejące stany zapalne.

Pierwsze brodawki pojawiają się najwcześniej dwa do czterech tygodni po zakażeniu. Czasami mija nawet kilka miesięcy.

Osłabiona odporność

W przypadku osłabionego układu odpornościowego organizmu ryzyko rozwoju brodawek narządów płciowych po zakażeniu jest większe. W tym przypadku wirusy HP mogą się szybciej namnażać.

Dlatego szczególnie podatne na brodawki narządów płciowych są osoby z obniżoną odpornością lub cierpiące na choroby przewlekłe. Należą do nich na przykład

• pacjenci z AIDS,
• cukrzycy oraz
• pacjenci, którzy otrzymali przeszczep organu i w związku z tym muszą przyjmować leki hamujące układ odpornościowy – tzw. immunosupresanty.

Inne czynniki sprzyjające powstawaniu brodawek łonowych

Inne czynniki ryzyka rozwoju brodawek łonowych to spożywanie

• alkoholu,
• papierosów oraz
• narkotyków.

Również niezdrowy tryb życia, charakteryzujący się małą aktywnością fizyczną, niezdrową dietą i niedoborem snu, stanowi czynnik ryzyka.

Ponadto osoby, które oprócz zakażenia HPV cierpią jednocześnie na inne choroby przenoszone drogą płciową, takie jak HIV, opryszczka narządów płciowych lub infekcje grzybicze w okolicy narządów płciowych, są bardziej podatne na brodawki narządów płciowych.

Wirusy HPV wywołujące brodawki narządów płciowych należą do patogenów przenoszonych drogą płciową © syahrir | AdobeStock

Bezobjawowe zakażenie HPV

Po zakażeniu wirusem brodawek narządów płciowych nie musi koniecznie dojść do pojawienia się brodawek. Ludzie mogą być nosicielami wirusów HPV, nie zauważając tego. W takim przypadku mówi się o bezobjawowej infekcji. Osoby zakażone mogą jednak nieświadomie przenosić wirusy HPV na inne osoby.

Szacuje się, że taka bezobjawowa infekcja występuje u około 10–15 procent wszystkich osób zakażonych wirusami HPV.

Czynniki ryzyka wystąpienia brodawek narządów płciowych

Brodawki narządów płciowych są niezwykle zakaźne, ponieważ wirusy HPV, które je wywołują, bardzo łatwo się przenoszą. Wystarczy jednorazowy bezpośredni kontakt skóry z zmienionymi chorobowo obszarami skóry osoby zakażonej, aby zarazić się wirusem HPV.

W szczególności stosunki płciowe bez zabezpieczenia z często zmieniającymi się partnerami seksualnymi należą do głównych czynników ryzyka zakażenia wirusem HPV.

Przenoszenie wirusa brodawek narządów płciowych podczas stosunku

W większości przypadków zakażenie następuje poprzez kontakt lub zakażenie smarowe podczas stosunku płciowego lub oralnego. Dochodzi wtedy do bezpośredniego kontaktu skóry z obszarami w okolicy narządów płciowych dotkniętymi brodawkami narządów płciowych.

Prezerwatywa może skutecznie zapobiegać przenoszeniu wirusa, jeśli brodawki łonowe znajdują się bezpośrednio na penisie lub pochwie. Jeśli jednak brodawki łonowe występują również w innych miejscach okolicy intymnej, prezerwatywy nie zapewniają wystarczającej ochrony przed zakażeniem HPV.

W niektórych
przypadkach stosowanie prezerwatywy może zapewnić skuteczną ochronę © Victoria М | AdobeStock

Ryzyko zakażenia wirusami HPV wzrasta również wraz z liczbą partnerów seksualnych.

• Częste kontakty seksualne z różnymi partnerami oraz
• częste kontakty seksualne bez zabezpieczenia

należą zatem również do czynników ryzyka zakażenia wirusem HPV. Ponadto ryzyko zakażenia wirusem HPV wzrasta również, gdy pierwsze kontakty seksualne mają miejsce już w młodym wieku.

Inne drogi zakażenia wirusami brodawczaka

Wirusy HPV mogą być również przenoszone poprzez bliski kontakt fizyczny i skórny podczas wspólnej kąpieli lub pieszczot.

W rzadkich przypadkach możliwe jest przeniesienie wirusa poprzez wspólne przedmioty, takie jak ręczniki kąpielowe lub ręczniki do rąk.

Objawy brodawek narządów płciowych

Brodawki łonowe to guzki wielkości główki szpilki o czerwono-brązowym lub białawym zabarwieniu. Często początkowo są one przeoczane.

Zazwyczaj pojawiają się w większej liczbie i są ściśle przylegające do siebie. Nieleczone mogą przekształcić się w brodawki przypominające kalafior – tzw. ogrody brodawek.

Zazwyczaj brodawki łonowe nie powodują żadnych dolegliwości ani bólu lub są one niewielkie. W rzadkich przypadkach towarzyszą im

• małymi, krwawiącymi pęknięciami (szczelinami) skóry wokół brodawek,
• swędzeniem oraz
• pieczeniem

.

Wspólne używanie ręcznika po kąpieli może prowadzić do przeniesienia wirusa HPV © Zoran Zeremski | AdobeStock

Gdzie najczęściej występują brodawki narządów płciowych?

U mężczyzn brodawki narządów płciowych występują głównie

• na trzonie prącia (51 %),
• w okolicy odbytu (34%),
• na żołędzi (10%) oraz
• na napletku (8 %)

. Jednak u mężczyzn mogą one również występować w cewce moczowej (10%), mosznie i odbytnicy.

U kobiet brodawki łonowe pojawiają się najczęściej

• na wargach sromowych (66%),
• na pochwie i wejściu do pochwy (37 %),
• w okolicy odbytu (23 %),
• na szyjce macicy (8%) oraz
• w cewce moczowej lub przy ujściu cewki moczowej (4 %).

Diagnoza brodawek narządów płciowych

Najpierw odbywa się rozmowa z pacjentem, podczas której lekarz pyta o dolegliwości. Następnie bada zewnętrzne narządy płciowe i odbyt.

W większości przypadków brodawki narządów płciowych można rozpoznać już na podstawie ich charakterystycznego wyglądu. Jednak w początkowym stadium brodawki narządów płciowych są czasami ledwo widoczne lub trudno je dostrzec gołym okiem. W takim przypadku lekarz przeciera podejrzane miejsca na skórze rozcieńczonym, trzyprocentowym kwasem octowym, aby uwidocznić je jako białe plamy.

W przypadku mężczyzn wskazane jest wykonanie badania odbytnicy (rektoskopii) lub cewki moczowej (meatoskopii). Dzięki temu lekarz może wykryć brodawki narządów płciowych, które mogły rozprzestrzenić się niezauważalnie w odbytnicy i cewce moczowej.

U kobiet ginekolog dodatkowo bada szyjkę macicy. Odbywa się to za pomocą specjalnego mikroskopu, tzw. kolposkopu. Pozwala on na powiększenie powierzchni skóry szyjki macicy od 10 do 30 razy.

W celu leczenia konieczne jest potwierdzenie diagnozy i jednoznaczne określenie czynnika wywołującego chorobę. W tym celu lekarz pobiera niewielką próbkę tkanki w znieczuleniu miejscowym. Następnie jest ona badana metodami biologii molekularnej.

Leczenie brodawek narządów płciowych

Leczenie brodawek narządów płciowych może odbywać się zarówno w ramach samoleczenia pod nadzorem lekarza, jak i w ramach terapii medycznej. Leczenie jest wówczas prowadzone przez urologa lub ginekologa.

Wybór metody leczenia zależy zazwyczaj od

• wielkości i lokalizacji brodawek, a także
• od odporności pacjenta

.

Leczenie przyczynowe i objawowe

Zasadniczo do wyboru są dwie różne metody terapeutyczne:

Leczenie przyczynowe (kauzalne) ma na celu zwalczanie samego wirusa wywołującego chorobę. Leczenie objawowe koncentruje się natomiast na usuwaniu brodawek. W tym celu można zastosować metody chemioterapeutyczne lub chirurgiczne.

Samoleczenie

W ramach samoleczenia pacjent musi przez kilka tygodni nakładać na brodawki narządów płciowych specjalne roztwory i kremy. Zawierają one zazwyczaj substancje czynne

• imiquimod,
• interferon lub
• podofilotoksynę.

Imiquimod i interferon stymulują układ odpornościowy, dzięki czemu komórki odpornościowe organizmu intensywniej atakują i zwalczają wirusy.

Podofilotoksyna, w ramach terapii objawowej, hamuje wzrost komórek zainfekowanych wirusem, powodując w ten sposób ich obumieranie.

Leczenie medyczne

Jeśli samodzielne leczenie nie jest możliwe, lekarz przeprowadza leczenie ambulatoryjne. Powodem mogą być na przykład brodawki łonowe, które rosną wewnątrz ciała i dlatego nie można ich smarować kremem.

Do metod leczenia, które mogą być stosowane wyłącznie w ramach terapii medycznej, należą między innymi

• nakładanie kwasu trichlorooctowego,
• zamrażanie ciekłym azotem,
• chirurgiczne usunięcie oraz
• usunięcie za pomocą elektroterapii lub terapii laserowej.

Rokowanie i szanse wyleczenia

Jak dotąd nie jest możliwe całkowite usunięcie wirusów brodawczaka ludzkiego, które są przyczyną choroby. Nie można zatem zagwarantować całkowitego wyleczenia. Dlatego nawet po pomyślnym zakończeniu leczenia brodawki łonowe mogą pojawiać się ponownie. Dzieje się tak zwłaszcza w przypadku występowania czynników sprzyjających, takich jak osłabiona odporność.

W ciągu sześciu miesięcy brodawki pojawiają się ponownie u około 20 do 70 procent pacjentów. Szczególnie w przypadku brodawek usuniętych chirurgicznie ryzyko nawrotu jest bardzo wysokie i wynosi około 75 procent.

Z tego powodu zaleca się regularne badania kontrolne po zakończeniu leczenia.

Zapobieganie brodawkom narządów płciowych

Brodawki narządów płciowych można skutecznie zapobiegać tylko wtedy, gdy nie dojdzie do zakażenia wirusami HP.

Różne zachowania i środki ostrożności – przede wszystkim stosowanie prezerwatyw podczas stosunku płciowego – mogą zmniejszyć ryzyko zakażenia.

• Używaj prezerwatyw!
• unikać bezpośredniego kontaktu skóry z dotkniętymi obszarami
• nie należy wspólnie korzystać z ręczników kąpielowych i ręczników do rąk
• Dbać o higienę intymną
• bielizna i odzież przepuszczająca powietrze (aby uniknąć wilgotnego i ciepłego środowiska w okolicy intymnej)
• Wzmacniaj układ odpornościowy poprzez zdrowy tryb życia
• skorzystaj ze szczepienia przeciwko HPV

Szczepienie przeciwko HPV może zapobiegać zakażeniom niektórymi typami wirusa © Sherry Young | AdobeStock

Szczepienie przeciwko HPV służy przede wszystkim zapobieganiu rakowi szyjki macicy. Chroni przed zakażeniem wirusami brodawczaka ludzkiego typu 6, 11, 16 i 18. W Niemczech jest zalecane dla dziewcząt w wieku od 12 do 17 lat. Należy ją wykonać przed pierwszym kontaktem seksualnym. Zazwyczaj podaje się trzy dawki szczepionki w odstępach od dwóch do czterech do sześciu miesięcy.

Ponieważ jednak również inne typy wirusa HPV mogą wywoływać brodawki narządów płciowych, szczepienie przeciwko HPV nie zapewnia całkowitej ochrony przed tymi zmianami.

Jeśli doszło już do zakażenia, partner powinien również poddać się leczeniu. W przeciwnym razie może dojść do ponownego przeniesienia wirusa przez partnera („efekt ping-ponga”).

Ikony tekstowe to krótkie ciągi znaków, które mogą opisywać emocje i wyróżniać tekst. Przeglądaj je w galerii.

Często zadawane pytania dotyczące brodawek narządów płciowych

Jak rozpoznać brodawki narządów płciowych?

Brodawki narządów płciowych pojawiają się zazwyczaj jako małe, koloru skóry lub czerwonawych guzków w okolicy narządów płciowych lub odbytu. Często pozostają one niezauważalne i nie powodują dolegliwości. W razie wątpliwości należy zawsze zasięgnąć porady lekarza.

Jak dochodzi do zakażenia wirusem HPV?

Wirus brodawek narządów płciowych przenosi się głównie poprzez bliski kontakt skóry, zwłaszcza podczas stosunku. Ponieważ wirus atakuje również obszary, których prezerwatywa nie pokrywa w całości, nie zapewnia to pełnej ochrony.

Czy brodawki narządów płciowych mogą ustąpić samoistnie?

U niektórych osób brodawki płciowe ustępują samoistnie, jednak zakażenie wirusem HPV utrzymuje się. Dlatego wskazane jest celowe leczenie, aby uniknąć nawrotów i dalszego rozprzestrzeniania się wirusa.

Jak można się chronić przed brodawkami narządów płciowych?

Najważniejsze środki ochronne to stosowanie prezerwatyw, silny układ odpornościowy oraz szczepienie przeciwko HPV, które chroni szczególnie przed typami HPV 6 i 11. Mimo to żadna metoda nie zapewnia całkowitego bezpieczeństwa.