Zaburzenia mowy – znajdź lekarza i uzyskaj informacje

W przypadku zaburzeń mowy, zwanych również wadami wymowy, zaburzona jest struktura mowy oraz zdolność mówienia. W przeciwieństwie do zaburzeń mowy, nie ma to wpływu na motoryczne wytwarzanie dźwięków. Niemniej jednak zaburzenia mowy i zaburzenia wymowy mogą występować jednocześnie. Poniżej dowiesz się, który lekarz zajmuje się zaburzeniami mowy oraz na czym polega leczenie

Objawy zaburzeń mowy mogą być bardzo zróżnicowane. Obejmują one zarówno łagodne zaburzenia rozwoju mowy, jak i zaburzenia języka pisanego oraz głuchoniemotę.

Jak powstają zaburzenia mowy?

W zależności od formy zaburzenia mowy mają różne przyczyny. Zaburzenia rozwoju mowy często wynikają z zaburzeń słuchu. Na przykład długotrwałe zapalenia ucha środkowego lub trwałe zaburzenia słuchu między drugim a trzecim rokiem życia mogą utrudniać rozwój mowy. Ponieważ osoby dotknięte tym problemem nie odbierają mowy słuchowo, nie uczą się języka.

Na rozwój mowy wpływają również czynniki genetyczne, psychiczne i społeczne. Do utraty mowy dochodzi często w przypadku różnych form demencji.

Również inne schorzenia, takie jak padaczka, mogą wiązać się z zaburzeniami mowy. Zaburzenia języka pisanego, takie jak dysleksja lub dysgrafia, wynikają w przeważającej części z braku nauki czytania i pisania. Mogą one jednak wynikać również z uszkodzeń mózgu po urazie czaszkowo-mózgowym lub udarze. To samo dotyczy zaburzeń rozumienia mowy i afazji.

Najczęstszą przyczyną afazji są urazowe uszkodzenia mózgu lub guzy mózgu. Również opóźnienia w rozwoju umysłowym i fizycznym mogą prowadzić do opóźnienia rozwoju mowy lub braku mowy. Do opóźnień rozwojowych zaliczają się upośledzenie umysłowe, urazy porodowe lub wczesne uszkodzenia psychiczne.

Jak objawia się zaburzenie mowy?

Istnieją różne rodzaje zaburzeń mowy:

• Afazja
• Dysfazja
• Dysleksja
• Dysgrafia
• Głuchota słowna, brak percepcji akustycznej
• Dysgramatyzm

W zależności od stopnia nasilenia afazja dotyczy formy językowej, znaczenia słów, słownictwa, budowania zdań lub dźwięków mowy. Zaburzenia te występują pojedynczo lub łącznie. 

Lekką postać afazji eksperci nazywają również dysfazją. Osoby z afazją nie potrafią prawidłowo wyrażać swoich myśli i uczuć. Często nie zdają sobie sprawy, że słowa, które wybierają, nie odpowiadają ich myślom. Nie rozumieją w pełni znaczenia tego, co słyszą lub czytają.

Natomiast dysleksja oznacza niezdolność do czytania lub rozumienia tego, co się przeczytało. Nie ma to wpływu ani na słuch, ani na wzrok. Osoby z dysleksją nie potrafią czytać lub czytają bardzo wolno. Nie są w stanie płynnie czytać na głos. Często gubią się w tekście lub zamieniają litery.

Nieumiejętność pisania słów i tekstów to dysgrafia. Osoby dotknięte tym zaburzeniem mają trudności z pisaniem, mimo że są do tego zdolne pod względem intelektualnym i motorycznym. Osoba cierpiąca na dysgramatyzm nie jest w stanie tworzyć poprawnych gramatycznie zdań odpowiednich dla swojego wieku.

Osobom z dysgramatyzmem brakuje więc zrozumienia, że czasowniki są odmieniane w zależności od podmiotu. Zamiast np. „ty stoisz”, w zdaniach mówią „ty stoję”. Podobnie tworzą nieprawidłową liczbę mnogą słów lub umieszczają czasownik w niewłaściwym miejscu w zdaniu. Z „Chciałbym lody” robi się wtedy „Chciałbym lody”.

Głuchota słowna nie jest głuchotą w dosłownym tego słowa znaczeniu. Osoby dotknięte tym zaburzeniem słyszą dźwięki mowy i potrafią je rozróżniać, ale nie są w stanie ich zrozumieć. „Język wewnętrzny”, a tym samym zdolność do pisania lub czytania, nie jest w znacznym stopniu upośledzona.

Diagnoza zaburzeń mowy

Szczególnie w wieku dziecięcym trudno jest zdiagnozować zaburzenia mowy. Rozwój mowy jest różny u poszczególnych dzieci. Wiele nieprawidłowości wyrównuje się w pierwszych latach życia. 

Aby sprawdzić, czy rozwój mowy jest odpowiedni dla wieku dziecka, lekarze mają do dyspozycji różne testy i badania przesiewowe. Dotyczą one różnych obszarów językowych, takich jak słownictwo czy gramatyka. Do dokładnej analizy umiejętności językowych można również wykorzystać nagrania wideo.

 Testy mowy dla dzieci pomagają uchwycić różne aspekty rozwoju mowy @ ChasingMagic/peopleimages.com /AdobeStock

Jeśli poziom rozwoju budzi wątpliwości, zazwyczaj przeprowadza się badania słuchu, aby wykluczyć niedosłuch. Istnieją również różne testy służące do diagnozowania zaburzeń mowy u dorosłych. 

Na przykład w przypadku podejrzenia afazji stosuje się test afazji z Aachen (AAT). Pozwala on zdiagnozować różne formy zaburzeń mowy i ich stopień nasilenia.

Leczenie zaburzeń mowy

Niezależnie od przyczyn zaburzeń mowy, leczenie zazwyczaj polega na terapii logopedycznej. Prowadzą ją logopedzi lub specjalnie przeszkoleni terapeuci mowy.

Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci są leczone w formie zabawy. Dzieci objęte terapią otrzymują specjalne ćwiczenia, które zachęcają je do prawidłowego mówienia.

Zajęcia logopedyczne warto rozpocząć już w wieku 2 lat, bo wtedy pojawiają się pierwsze oznaki zaburzeń rozwoju mowy @ Africa Studio /AdobeStock

Leczenie nie powinno jednak odbywać się wyłącznie w gabinecie logopedycznym. W codziennym życiu osoby mające kontakt z dzieckiem muszą zwracać uwagę na to, czy dziecko mówi poprawnie. Powinny również aktywnie zachęcać je do mówienia. Wspólne śpiewanie lub czytanie również sprzyja rozwojowi mowy. Ponieważ rozwój mowy i motoryka są ze sobą ściśle powiązane, sensownym uzupełnieniem terapii może być terapia zajęciowa.

W przypadku dorosłych z zaburzeniami mowy na pierwszym planie stoi (re)aktywacja mowy. Logopedzi wykorzystują przy tym wyjątkową zdolność uczenia się mózgu. 

W ten sposób pacjent może odzyskać utracone umiejętności. Jeśli nie jest to możliwe, terapeuci ćwiczą inne werbalne i niewerbalne strategie komunikacji. Dzięki temu pacjent może wyrażać się nawet bez użycia mowy.

Rokowanie w przypadku zaburzeń mowy

Rokowanie zależy od rodzaju i przyczyny zaburzenia. Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci można skutecznie leczyć dzięki wczesnej terapii.

Natomiast zdolność językowa osób cierpiących na demencję w wielu przypadkach stale się pogarsza, pomimo wsparcia terapeutycznego. Zasadniczo wczesna diagnoza i odpowiednio szybka terapia logopedyczna znacznie poprawiają rokowania.