Najważniejsze anatomiczne obszary oka, w których mogą powstawać nowotwory złośliwe, to:
- powieki,
- powierzchnia oka, np. spojówka,
- siatkówka oraz
- naczyniówka.
Poniżej przedstawiamy najgroźniejsze nowotwory oka (guzy oka):
- Rak podstawnokomórkowy powieki (guz powieki)
- Rak spojówki
- Retinoblastoma
- Czerniaki naczyniówki, tęczówki, spojówki
Większość nowotworów powieki ma charakter łagodny. Potwierdza to najnowsza analiza ponad 5000 guzów powieki przeprowadzona przez Uniwersytecką Klinikę Okulistyczną w Lozannie. Tym ważniejsze jest jednak rozpoznanie nowotworu złośliwego. Nowotwory złośliwe można bowiem skutecznie leczyć, gdy nie są jeszcze zbyt duże.
Pod jednym względem rak podstawnokomórkowy jest zupełnie nietypowy dla nowotworu złośliwego: bardzo rzadko daje przerzuty. Jeśli jednak nie zostanie wykryty lub leczony na czas, może rozprzestrzeniać się na otaczające tkanki – nawet na kości. Może to wymagać rozległej operacji plastycznej.
Częstość występowania nowotworów powiek
Rak podstawnokomórkowy jest zdecydowanie najczęstszym nowotworem złośliwym powiek, stanowiąc około 90 procent wszystkich przypadków. Występuje coraz częściej: liczne badania epidemiologiczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby zachorowań w niektórych krajach. Za ważny czynnik ryzyka uważa się ekspozycję na światło słoneczne.
Światło słoneczne jest uważane za główny czynnik ryzyka powstawania raka podstawnokomórkowego.
Ten nowotwór oka wygląda jak wypukły guzek. Często ma on w środku kraterowate, czasami krwawiące i pokryte strupem zagłębienie. Rak podstawnokomórkowy występuje w ponad 40 procentach przypadków na powiece dolnej. W 12 procentach pojawia się na powiece górnej, a w pozostałych przypadkach w wewnętrznym i zewnętrznym kąciku oka.
Rak podstawnokomórkowy – który, nawiasem mówiąc, jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry – dotyka głównie osoby starsze powyżej 60. roku życia. Szczególnie narażone są osoby o jasnym typie skóry.
Leczenie nowotworów powiek
Najczęściej stosowaną formą terapii tego rodzaju nowotworów oka jest chirurgiczne wycięcie. W chirurgii kontrolowanej mikroskopowo (chirurgia Mohsa) specjalista bada próbki tkanki pod mikroskopem. W bardzo rzadkich przypadkach złożonych wyników wstępnych odbywa się to, gdy pacjent nadal leży na stole operacyjnym. Jeśli brzegi nacięć nie są wolne od komórek nowotworowych, zabieg jest rozszerzany, aż brzegi nacięć będą wolne od nowotworu.
W grupie 385 pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym po ponad 12 latach obserwacji 92 procent uniknęło nawrotu choroby. W rzadkich przypadkach raka podstawnokomórkowego leczy się również za pomocą krioterapii, czyli miejscowego stosowania zimna. Leczenie to może być stosowane na przykład u starszych pacjentów, u których rozległa operacja wydaje się zbyt niebezpieczna. Ogólnie rokowanie w przypadku tego nowotworu oka jest dobre.
Rak spojówki
Promieniowanie słoneczne jest również ważnym czynnikiem ryzyka raka spojówki. Może on rozpocząć się w sposób niepozorny jako białawy guzek na spojówce, do którego mogą prowadzić dość widoczne naczynia krwionośne. Niebezpieczeństwo związane z rakiem spojówki polega na tym, że nie ma on typowego obrazu klinicznego i we wczesnych stadiach wygląda mało groźnie. Nie powoduje też prawie żadnych subiektywnych dolegliwości. Leczenie tego rodzaju nowotworu oka polega na chirurgicznym usunięciu. W zależności od rozległości zmiany może być konieczne dodatkowe napromieniowanie lub miejscowe leczenie cytostatykiem mitomycyną C.
Retinoblastoma, który powstaje z patologicznie zmienionych, niedojrzałych komórek siatkówki, jest najczęstszym nowotworem oka u dzieci.
Występuje on w około jednym przypadku na 10 000 do 20 000 urodzeń i praktycznie zawsze objawia się przed ukończeniem 3. roku życia. U ponad jednej trzeciej dzieci nowotwór ten występuje obustronnie: nowotwór atakuje obydwa oczy. Przyczyną jest predyspozycja genetyczna lub mutacja podczas embrionalnego rozwoju siatkówki. Jeśli w rodzinie występowały przypadki retinoblastomy, pary planujące dziecko powinny skorzystać z poradnictwa genetycznego. Po urodzeniu dziecko powinno zostać wcześnie zbadane przez okulistę.
Autor: http://visualsonline.cancer.gov/details.cfm?imageid=2418, domena publiczna, link
Objawy retinoblastomy
Ponieważ dziecko jest zbyt małe, aby wyrazić dolegliwości, często zauważają to tylko rodzice: odruch źrenicy po oświetleniu oka (na przykład podczas robienia zdjęcia z lampą błyskową) nie jest czerwony, lecz biały. Retinoblastoma ma jasny kolor. Zazwyczaj rozrasta się do wnętrza oka, do ciała szklistego, po tym jak guz oddzieli się od siatkówki.
Możliwy jest również wzrost poza oko, w kierunku nerwu wzrokowego, a tym samym w kierunku mózgu. Kolejną wskazówką wskazującą na retinoblastom może być zez. W tym przypadku jest to odchylenie dotkniętego chorobą i praktycznie niewidzącego oka.
Leczenie retinoblastomy
Jeszcze do niedawna standardową metodą leczenia retinoblastomy była enukleacja, czyli usunięcie gałki ocznej. Postępy w chemioterapii i radioterapii umożliwiają w większości przypadków przeżycie i zachowanie oka. Nawet jeśli jest ono w większości przypadków poważnie upośledzone wzrokowo lub ślepe.
Jeśli guz oka nie jest zbyt duży, można przyszyć z zewnątrz nad guzem na skórze twardej płytkę napromieniowaną. Ta „płytka” pozostaje tam przez kilka miesięcy, niszcząc komórki nowotworowe i powodując kurczenie się retinoblastomy. W wyspecjalizowanych ośrodkach można również zastosować radioterapię protonową (z zewnątrz).
Leki chemioterapeutyczne można podać do guza oka przez tętnicę prowadzącą do oka („chemochirurgia”). Po udanej terapii dzieci muszą być regularnie badane przez kolejne lata. Dzięki temu można w porę wykryć ewentualny nawrót choroby.
Ogólnie rzecz biorąc, rokowanie w przypadku tego rodzaju nowotworu oka jest obecnie znacznie lepsze niż jeszcze kilka lat temu: badanie opublikowane pod koniec 2012 roku w Singapurze wykazało 5-letni wskaźnik przeżywalności w przypadku jednostronnego retinoblastomy wynoszący 97 procent.
Czerniaki powstają z komórek zawierających barwnik, czyli melanocytów. Występują one w różnych warstwach oka. Czerniak naczyniówki, warstwy naczyń krwionośnych znajdującej się pod siatkówką, jest najczęstszym nowotworem złośliwym wnętrza oka. Występuje on u około jednej osoby na 2500.
Objawy, diagnostyka i leczenie czerniaka naczyniówki
Niestety, nowotwór ten prawie nie powoduje subiektywnych dolegliwości. Dlatego chory zauważa coś dopiero wtedy, gdy guz oka jest już dość duży i wpływa na widzenie. Okulista podczas oftalmoskopii, czyli badania dna oka przy rozszerzonej źrenicy, widzi ciemne, głębokie wybrzuszenie. Odrywa się ono od siatkówki i wrasta w ciało szkliste.
Czerniak naczyniówki stanowi śmiertelne zagrożenie: od 30 do 50 procent chorych umiera z powodu przerzutów do wątroby lub płuc. Należy odróżnić go od nieszkodliwych zmian w dnie oka z pigmentacją za pomocą badania ultrasonograficznego i angiografii fluorescencyjnej.
Podobnie jak w przypadku retinoblastomy, radioterapia często pozwala uniknąć usunięcia gałki ocznej. W przypadku tego rodzaju nowotworu oka często możliwe jest również chirurgiczne usunięcie (resekcja).
Objawy, diagnostyka i leczenie czerniaka tęczówki
Jeśli czerniak pojawia się w tęczówce, zazwyczaj jest dobrze i wcześnie wykrywany. Również w tej lokalizacji osoba dotknięta chorobą subiektywnie niewiele odczuwa. Spojrzenie w lustro może doprowadzić do wykrycia zmiany. Chirurg okulista zazwyczaj może dobrze wyciąć ten nowotwór oka.
Objawy, diagnostyka i leczenie czerniaka spojówki
Spójówka to ta warstwa oka, na której czerniaki są właściwie dobrze widoczne i łatwe do zidentyfikowania: jako ciemne guzki na tle białej twardówki. Jednak odróżnienie ich od innych form złogów pigmentowych w tej przezroczystej warstwie nie jest całkiem proste.
W przypadku melanozy spojówki komórki zawierające melaninę zabarwiają duże obszary spojówki na ciemnobrązowy kolor. U osób rasy kaukaskiej jest to uważane za potencjalną postać wstępną czerniaka. Natomiast u osób rasy afrykańskiej melanoza jest nieszkodliwa.
Również w przypadku czerniaka spojówki leczeniem z wyboru jest wczesne usunięcie. Niestety, czerniaki spojówki dają prędko przerzuty, najczęściej najpierw do węzłów chłonnych w okolicy głowy i szyi.
Termin „rak oka” obejmuje różne rodzaje nowotworów oka, w tym guzy łagodne i złośliwe, które mogą rozwinąć się jako nowotwór oka. Wczesna diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie, ponieważ objawy raka oka często pojawiają się dopiero w późnym stadium i należy je rozpoznać na wczesnym etapie. Do najważniejszych objawów raka oka należą zaburzenia widzenia lub widoczne zmiany, dlatego w przypadku podejrzenia raka oka należy bezwzględnie zgłosić się do okulisty.
Przyczyny raka oka są różnorodne, przy czym pewną rolę mogą odgrywać czynniki genetyczne i inne czynniki ryzyka. Ryzyko zachorowania na raka oka zwiększają pewne czynniki, nawet jeśli dokładne przyczyny nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione. Rak oka jest rzadką chorobą, jednak należy pamiętać, że może on wystąpić zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Szczególnie retinoblastoma i czerniak naczyniówki są znanymi przykładami różnych rodzajów raka oka.
W leczeniu raka oka decyzje podejmowane są indywidualnie, w zależności od rodzaju i lokalizacji guza. Leczenie retinoblastomy znacznie różni się od terapii czerniaka naczyniówki, przy czym w przypadku czerniaka naczyniówki najczęściej stosuje się podejście celowane, aby zatrzymać wzrost i zapobiec rozprzestrzenianiu się guza. W niektórych przypadkach konieczne jest usunięcie guza, a w zaawansowanych przypadkach może nawet dojść do usunięcia oka, aby zapobiec przerzutom.
Nowotwory w oku i wokół oka mogą przebiegać różnie w zależności od rodzaju. Objawy raka oka mogą się różnić w zależności od rodzaju, dlatego objawy raka oka należy zawsze oceniać indywidualnie. W zależności od rodzaju terapia jest ukierunkowana na nowotwór, aby umożliwić skuteczne leczenie.
Więcej informacji na temat raka oka pokazuje, że wczesna diagnostyka u okulisty ma kluczowe znaczenie, ponieważ wczesne wykrycie raka oka znacznie poprawia rokowania. Dotyczy to zwłaszcza rzadkich postaci raka oka, w których objawy pojawiają się dopiero w późnym stadium. Poważne traktowanie tych objawów ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania rozprzestrzenianiu się guza, zanim utworzy on przerzuty lub będzie mógł dalej rosnąć w oku.
Czym jest rak oka?
Rak oka to nowotwór, w którym guz tworzy się w oku. Istnieją różne rodzaje guzów oka, które mogą być łagodne lub złośliwe.
Jakie objawy występują w przypadku raka oka?
Objawy raka oka mogą się różnić w zależności od rodzaju nowotworu. Należą do nich zaburzenia widzenia, zmiany w źrenicy lub widoczne zmiany w oku.
Jakie są rodzaje raka oka?
Do najczęstszych rodzajów należą czerniak naczyniówki u dorosłych i siatkówczak u dzieci. Oba różnią się pod względem przyczyny, przebiegu i leczenia.
Jak leczy się raka oka?
Leczenie raka oka obejmuje, w zależności od guza, radioterapię, chemioterapię lub zabiegi chirurgiczne. Celem jest zatrzymanie wzrostu guza i zachowanie oka w miarę możliwości.
Jakie są rokowania w przypadku raka oka?
Rokowania zależą w dużej mierze od rodzaju guza i momentu postawienia diagnozy. Jeśli rak oka zostanie wykryty wcześnie, szanse na wyleczenie są znacznie większe.
