Kamienie pęcherzowe mogą powstawać zarówno bezpośrednio w pęcherzu moczowym, jak i w nerkach. Stamtąd przedostają się one przez moczowody do pęcherza i dlatego nazywane są również kamieniami pęcherzowymi wtórnymi.
Przyczyną powstawania kamieni pęcherzowych są określone sole obecne w moczu. Zwykle są one rozpuszczone w moczu i wydalane. Jeśli jednak stężenie soli jest zbyt wysokie, krystalizują się one, tworząc małe ziarenka, tzw. kamienie. Na nich mogą tworzyć się kolejne warstwy skrystalizowanej soli. W ten sposób kamienie rosną i mogą osiągnąć rozmiar, który powoduje dolegliwości.
Kamienie pęcherzowe powstają z krystalizujących się soli w moczu © losonsky | AdobeStock
Kamienie pęcherzowe rozróżnia się na podstawie ich składu chemicznego. Klasyfikacja kamieni pęcherzowych jest ważna dla ustalenia przyczyny, diagnostyki i leczenia. Kamienie składają się z różnych soli:
- kamienie szczawianowo-wapniowe (około 75 procent wszystkich kamieni moczowych)
- Kamienie struwitowe z fosforanu magnezowo-amonowego (około 10 procent)
- Kamienie moczanowe z kwasu moczowego (około 5 procent)
- Kamienie fosforanowo-wapniowe (około 5 procent)
- Kamienie cystynowe (rzadko)
- Kamienie ksantynowe (rzadko)
W wielu przypadkach organizm samodzielnie wydala kamienie pęcherza. Wówczas są one nieszkodliwe i nie powodują dolegliwości.
Może się jednak zdarzyć, że kamienie zablokują ujście do cewki moczowej, utrudniając w ten sposób przepływ moczu. Ponadto mogą one urosnąć do takich rozmiarów, że nie będą już mogły zostać wydalone wraz z moczem.
W obu przypadkach mogą wystąpić następujące objawy:
- stakkatomikcja (wielokrotnie przerywany przepływ moczu),
- częsta potrzeba oddania moczu przy niewielkich ilościach moczu,
- uczucie obecności ciała obcego,
- ból pod koniec oddawania moczu (u mężczyzn czasami sięgający aż do czubka penisa),
- bóle brzucha,
- skurcze pęcherza,
- krew w moczu,
- podrażnienie błony śluzowej i związane z tym zapalenie pęcherza moczowego,
- zatrzymanie moczu (niemożność oddania moczu).
Możliwe przyczyny powstawania kamieni pęcherza są różnorodne. Często na powstawanie kamieni moczowych wpływa kilka czynników jednocześnie. Do czynników, które mają wpływ na powstawanie kamieni pęcherza, należą:
- zaburzenia odpływu spowodowane chorobą (na przykład w przypadku przerostu prostaty),
- infekcja dróg moczowych,
- nieodpowiednia dieta bogata w tłuszcze zwierzęce i białka oraz produkty zawierające kwas szczawiowy (np. orzechy, rabarbar i kawa),
- niewystarczające spożycie płynów,
- jednostronna dieta bogata w mięso i produkty mleczne,
- zwiększone spożycie witaminy D3,
- niedobór witamin B6 i A,
- ciała obce w pęcherzu (np. cewnik pęcherzowy lub szwy pooperacyjne),
- osteoporoza i związane z nią zwiększone uwalnianie wapnia do krwi,
- nadmiar magnezu.
W przypadku podejrzenia kamieni pęcherza moczowego należy zgłosić się do specjalisty chorób układu moczowego, czyli urologa.
Najpierw przeprowadzi on wywiad. Zapyta o dolegliwości i historię chorób. Następnie przeprowadzi badanie fizykalne. Osłucha brzuch stetoskopem i ostrożnie go zbada. Ponadto krew i mocz pacjenta zostaną zbadane w laboratorium.
Można również zastosować badania obrazowe, takie jak prześwietlenie rentgenowskie lub badanie ultrasonograficzne. Jednak w tych badaniach na zdjęciu widoczne są tylko kamienie pęcherzowe zawierające wapń, pozostałe rodzaje są nieprzezroczyste dla promieni rentgenowskich.
Inną możliwością jest tomografia komputerowa, zwana również TK. Dzięki niej lekarz może rozpoznać wszystkie rodzaje kamieni pęcherzowych.
Również cystoskopia (badanie pęcherza) może dostarczyć informacji na temat ewentualnej obecności kamieni pęcherzowych. Polega ona na wprowadzeniu do pęcherza urządzenia w kształcie pręta wyposażonego w kamerę. Zaletą tej metody jest to, że lekarz może w ten sposób wykryć również inne możliwe przyczyny zablokowania przepływu moczu.
Leczenie kamieni pęcherza zależy od ich wielkości i położenia. W niektórych przypadkach konieczne jest ich celowe usunięcie, w innych mogą one zostać wypłukane samodzielnie.
Niektóre leki oraz zwiększenie ilości wypijanych płynów sprzyjają wypłukiwaniu kamieni. W celu złagodzenia ewentualnego bólu podczas wydalania kamieni pęcherzowych stosuje się środki przeciwbólowe.
Czasami możliwe jest leczenie kamieni za pomocą tzw. chemolizy. Polega to na rozpuszczeniu lub zmniejszeniu kamieni pęcherza moczowego w wyniku reakcji chemicznej, dzięki czemu można je wypłukać.
W niektórych przypadkach konieczne jest chirurgiczne usunięcie kamieni. Mniejsze kamienie chirurg usuwa bezpośrednio podczas cystoskopii lub rozdrabnia za pomocą kleszczy.
Operacja otwarta jest obecnie rzadkością. Może być jednak konieczna, na przykład gdy lekarz nie może dostać się do pęcherza podczas cystoskopii, ponieważ jest on zablokowany przez kamień.
Obecnie do leczenia kamieni często stosuje się pozaustrojową litotrypsję falą uderzeniową (ESWL). Polega ona na rozbiciu kamieni pęcherzowych za pomocą fal ciśnieniowych na mniejsze fragmenty, które następnie mogą zostać wydalone wraz z moczem.
