Wyrostek robaczkowy znajduje się na początku jelita grubego wstępującego, przy ujściu jelita cienkiego. Kończy się on „ślepo” i wystaje w jamy brzusznej w kształcie woreczka. Na dolnym końcu jelita ślepego znajduje się robakowaty wyrostek o długości około 10 centymetrów, tzw. wyrostek robakowaty (Appendix vermiformis).
Schemat przedstawiający wyrostek robaczkowy i wyrostek robaczkowy © freshidea | AdobeStock
W potocznym języku zapalenie wyrostka robaczkowego oznacza zapalenie tego wyrostka.
Termin „zapalenie wyrostka ślepego” jest zatem nieprawidłowy, ponieważ choroba ta nie dotyczy samego wyrostka ślepego, ale jego wyrostka robaczkowego. Dlatego lekarze zazwyczaj mówią o zapaleniu wyrostka robaczkowego, a nie o zapaleniu wyrostka ślepego. Film pokazuje, jak powstaje zapalenie wyrostka ślepego:
Rodzaje zapalenia wyrostka robaczkowego (zapalenie wyrostka robaczkowego)
W przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego rozróżnia się
- ostrym i
- przewlekłym lub nawracającym zapaleniu wyrostka robaczkowego
, a z drugiej strony między
- zwykłym zapaleniem wyrostka robaczkowego (zapalenie wyrostka robaczkowego proste)
- a zapaleniem wyrostka robaczkowego z destrukcją tkanki (Appendizitis destructiva).
W przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego prostego nie dochodzi do zniszczenia tkanki. W przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego destrukcyjnego tkanka ulega stopniowemu rozpadowi.
Destrukcyjne zapalenie wyrostka robaczkowego wiąże się zatem z ryzykiem pęknięcia wyrostka. Wówczas zapalony wyrostek pęka, a bakterie oraz zawartość jelita mogą przedostać się do jamy brzusznej. W przypadku pęknięcia wyrostka konieczna jest zatem natychmiastowa operacja!
Zapalenie wyrostka robaczkowego występuje bardzo często. Jest to najczęstsza choroba jamy brzusznej. W krajach zachodnich co roku zapaleniem wyrostka robaczkowego choruje około 100 na 100 000 mieszkańców.
Ogólnie ryzyko zachorowania na zapalenie wyrostka robaczkowego w ciągu życia wynosi około 7 procent. Najczęściej chorują
- młodsze osoby w wieku od 10 do 30 lat, w tym zwłaszcza starsze dzieci i młodzież
- kobiety w ciąży.
Natomiast małe dzieci i osoby starsze rzadko zapadają na zapalenie wyrostka robaczkowego. Zasadniczo jednak zapalenie wyrostka robaczkowego może wystąpić w każdym wieku.
© Adam Gregor / Fotolia
Zapalenie wyrostka robaczkowego może mieć różne przyczyny. W większości przypadków jest to niedrożność wyrostka robaczkowego spowodowana
- kamieni kałowych,
- załamania wyrostka robaczkowego lub
- ciała obce, takie jak połknięte pestki owoców lub guzy
. Z powodu niedrożności w wyrostku robaczkowym gromadzą się wydzieliny z bakteriami, które podrażniają błonę śluzową, prowadząc w ten sposób do zapalenia wyrostka robaczkowego.
Inne możliwe przyczyny zapalenia wyrostka robaczkowego to choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, lub infekcje bakteryjne.
Objawy zapalenia wyrostka robaczkowego rozwijają się zazwyczaj szybko, w ciągu 12 do 24 godzin. Możliwy jest jednak również wolniejszy rozwój objawów.
Początkowo typowe są bóle w okolicy pępka i żołądka. W dalszym przebiegu bóle te przemieszczają się do prawej dolnej części brzucha. Ściana brzucha staje się tam zazwyczaj tak wrażliwa, że każdy nacisk, a nawet normalne chodzenie nasila bóle brzucha.
Inne typowe objawy zapalenia wyrostka robaczkowego to
- brak apetytu,
- nudności i wymioty,
- biegunka,
- zaparcia,
- podwyższona temperatura, a nawet gorączka,
- przyspieszony puls oraz
- nocne poty.
Te klasyczne objawy nie zawsze jednak występują. Zwłaszcza
- małe dzieci,
- kobiety w ciąży oraz
- osoby starsze
często wykazują nietypowy obraz kliniczny z innymi lub słabiej nasilonymi dolegliwościami.
Kobiety w ciąży często skarżą się na bóle w prawej górnej lub środkowej części brzucha, ponieważ u nich wyrostek robaczkowy ulega przemieszczeniu w wyniku ciąży.
Osoby starsze z zapaleniem wyrostka robaczkowego często odczuwają mniej intensywny ból i mają jedynie niewielką gorączkę.
Małe dzieci z zapaleniem wyrostka robaczkowego często odczuwają ból w całej jamie brzusznej.
U kobiet w ciąży bóle związane z zapaleniem wyrostka robaczkowego występują raczej w górnej i środkowej części brzucha © Yakobchuk Olena | AdobeStock
W celu zdiagnozowania zapalenia wyrostka robaczkowego najpierw przeprowadza się wywiad. Lekarz pyta pacjenta o rodzaj i czas trwania dolegliwości.
Następnie lekarz przeprowadza badanie fizykalne. W tym celu bada palpacyjnie brzuch lub powłoki brzuszne pacjenta. Zwraca przy tym szczególną uwagę na ból przy ucisku w prawej dolnej części brzucha.
Charakterystyczne punkty bolesne przy ucisku, które wskazują na zapalenie wyrostka robaczkowego, to
- punkt McBurneya, znajdujący się pośrodku między pępkiem a prawym grzebieniem biodrowym,
- punkt Lanza w prawej i środkowej jednej trzeciej odległości między dwoma kolcami kości biodrowej,
- ból przy zwolnieniu ucisku
- oraz u dzieci ból mięśnia lędźwiowego (dzieci powinny przy tym zgiąć nogę w biodrze, pokonując opór).
Dodatkowo podwyższona temperatura ciała oraz wynik badania krwi wskazujący na zwiększoną liczbę białych krwinek spowodowaną infekcją mogą potwierdzić podejrzenie zapalenia wyrostka robaczkowego.
Badanie ultrasonograficzne pozwala uwidocznić stan zapalny wyrostka robaczkowego.
U kobiet należy również przeprowadzić badanie ginekologiczne w celu wykrycia chorób wewnętrznych narządów płciowych, takich jak
- zapalenie jajników lub
- ciąża pozamaciczna,
.
Zapalenie wyrostka robaczkowego należy leczyć jak najszybciej. W przeciwnym razie mogą wystąpić powikłania, takie jak pęknięcie wyrostka robaczkowego lub zapalenie otrzewnej.
Leczenie zapalenia wyrostka robaczkowego polega zazwyczaj na chirurgicznym usunięciu zapalnego wyrostka (appendektomia). Najlepiej, żeby to nastąpiło zaraz po wystąpieniu objawów.
Operacja może być przeprowadzona metodą laparoskopową (minimalnie inwazyjną) lub metodą otwartą poprzez dłuższe nacięcie skóry. Standardem jest operacja minimalnie inwazyjna (MIC).
Operacja otwarta
W przypadku operacji otwartej dostęp uzyskuje się poprzez nacięcie o długości około pięciu centymetrów w prawej dolnej części brzucha, tzw. laparotomię (nacięcie tkanek miękkich).
Chirurg wycina zapalony wyrostek robaczkowy jelita ślepego, a następnie zszywa powstałą w tym miejscu otworę jelitową. Taki zabieg wymaga znieczulenia ogólnego i trwa około 20 minut.
Obecnie operacja otwarta jest w większości przypadków zastępowana przez zabieg minimalnie inwazyjny z użyciem laparoskopu. Ponieważ jednak metoda laparoskopowa ma sens tylko we wczesnym stadium zapalenia wyrostka robaczkowego, zaawansowane przypadki zapalenia wyrostka robaczkowego, w których ryzyko infekcji jest zbyt wysokie, nadal operuje się metodą otwartą. Zaletą jest eksploracja, czyli oględziny całej jamy brzusznej.
Operacja laparoskopowa
Minimalnie inwazyjna, laparoskopowa operacja wyrostka robaczkowego nazywana jest również laparoskopią lub chirurgią przez małe nacięcia.
Dostęp do jamy brzusznej uzyskuje się poprzez trzy małe nacięcia w ścianie brzucha. Przez te nacięcia chirurg wprowadza do jamy brzusznej niezbędne narzędzia operacyjne oraz specjalną mini-kamerę z źródłem światła. Obraz z kamery jest wyświetlany na żywo na monitorze, dzięki czemu chirurg ma bezpośredni wgląd w obszar operacji (3D).
W ten sposób może on odciąć zapalony wyrostek robaczkowy za pomocą specjalnych narzędzi wprowadzonych do jamy brzusznej, a następnie wyciągnąć go przez ścianę brzucha. Na koniec powstały otwór w jelicie zostaje zszyty.
Jeśli zapalony wyrostek robaczkowy zostanie wcześnie usunięty chirurgicznie, rokowanie jest dobre. Pacjenci zazwyczaj całkowicie wracają do zdrowia po operacji zapalenia wyrostka robaczkowego.
W przypadku późnego leczenia zapalenie wyrostka robaczkowego może pociągać za sobą poważne powikłania, a nawet potencjalnie zakończyć się śmiercią. Zdarza się to jednak bardzo rzadko.
Jak rozpoznać zapalenie wyrostka robaczkowego?
Osoby dotknięte zapaleniem wyrostka robaczkowego często rozpoznają tę chorobę po silnym bólu brzucha, który przemieszcza się z okolicy pępka do prawej dolnej części brzucha. Typowymi objawami zapalenia wyrostka robaczkowego są nudności, wymioty i napięta ściana brzucha. Również silny ból przy badaniu palpacyjnym może wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego.
Jaka jest różnica między wyrostkiem robaczkowym a jelita grubego?
Wyrostek robaczkowy to pierwszy odcinek jelita grubego, do którego przyczepiony jest wyrostek robaczkowy. Zapalenie wyrostka robaczkowego nie dotyczy całego wyrostka, a jedynie jego zapalenia. Lekarze nazywają to zatem zapaleniem wyrostka robaczkowego.
Czy w przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego zawsze konieczna jest operacja?
W przypadku ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego często konieczna jest operacja. Zazwyczaj wykonuje się zabieg minimalnie inwazyjny z niewielkimi nacięciami, rzadziej operację otwartą. W przypadku niepowikłanego zapalenia wyrostka robaczkowego w pojedynczych przypadkach można rozważyć leczenie zachowawcze antybiotykami.
Co się dzieje w przypadku pęknięcia wyrostka robaczkowego?
Jeśli zapalenie wyrostka robaczkowego nie zostanie w porę wyleczone, może dojść do perforacji zapalnego wyrostka. Taki pęknięcie wyrostka powoduje przedostanie się ropy i bakterii do jamy brzusznej. Może to wywołać zagrażające życiu zapalenie otrzewnej.
Czy zapalenie wyrostka robaczkowego występuje często?
Zapalenie wyrostka robaczkowego występuje często u osób młodszych, ale może również dotknąć osoby starsze. W rzadkich przypadkach może wystąpić przewlekłe zapalenie wyrostka robaczkowego lub dolegliwości mogą być mylone z innymi schorzeniami, takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna lub nowotwór. W przypadku podejrzenia zapalenia wyrostka robaczkowego należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.
