Małe nacięcia, wielkie efekty: jak artroskopia zrewolucjonizowała chirurgię stawów

Termin „artroskopia” pochodzi z języka greckiego (arthros = staw, skopein = patrzeć). I właśnie na tym polega ta zasada: chirurg zagląda do wnętrza stawu bez konieczności jego całkowitego otwierania. Przez niewielkie nacięcia skóry, zazwyczaj o długości zaledwie 5 do 7 milimetrów, wprowadza się miniaturową kamerę o wysokiej rozdzielczości oraz precyzyjne narzędzia chirurgiczne.

Obraz z wnętrza ciała jest przy tym znacznie powiększany i przekazywany na monitor w sali operacyjnej. Pozwala to chirurgowi na precyzję, która byłaby prawie niemożliwa gołym okiem. Struktury stawowe, powierzchnie chrzęstne i więzadła można w ten sposób dokładnie ocenić i często od razu leczyć.

Pierwotnie technika ta została opracowana głównie z myślą o stawie kolanowym, który do dziś pozostaje najczęstszym obszarem jej zastosowania. Klasycznymi zabiegami są tutaj wygładzanie uszkodzeń łąkotki, wymiana więzadła krzyżowego lub leczenie ubytków chrząstki. Jednak technika ta szybko się rozwinęła. Dzięki coraz bardziej precyzyjnym instrumentom artroskopia jest dziś możliwa w przypadku prawie wszystkich stawów:

• Bark: w przypadku zespołów uciskowych (impingement), barku wapiennego lub zerwań pierścienia rotatorów.

• Staw skokowy: w celu usunięcia wolnych ciał w stawie lub w przypadku uszkodzeń chrząstki.

• Łokieć: w przypadku ograniczeń ruchomości lub artrozy (artroza łokciowa).

• Stawy dłoni i palców: nawet na tak delikatnych strukturach specjaliści mogą dziś przeprowadzać zabiegi minimalnie inwazyjne.

Decydującą zaletą artroskopii jest to, że łączy ona diagnostykę i terapię. Jeśli badania obrazowe, takie jak RTG lub MRI, nie dostarczają jednoznacznej przyczyny dolegliwości, bezpośredni wgląd do stawu zapewnia jasność. Jeśli chirurg stwierdzi na przykład uszkodzenie łąkotki lub stan zapalny błony maziowej, uszkodzenie to można zazwyczaj usunąć jeszcze podczas tego samego znieczulenia. Dzięki temu pacjent nie musi poddawać się drugiej operacji.

W porównaniu z operacjami otwartymi artroskopia jest znacznie mniej obciążająca dla organizmu („minimalnie inwazyjna”). Ponieważ nie trzeba przecinać dużych mięśni, ból pooperacyjny jest zazwyczaj mniejszy. Ryzyko infekcji maleje, a niewielkie blizny są praktycznie niewidoczne. Szczególnie ważne dla sportowców i osób pracujących: rehabilitacja często przebiega szybciej. Wiele zabiegów można dziś przeprowadzić nawet ambulatoryjnie, dzięki czemu pacjenci mogą wrócić do domu jeszcze tego samego dnia. W przypadku mniejszych zabiegów często możliwe jest tzw. „wczesne funkcjonalne” leczenie pooperacyjne – oznacza to, że staw można poruszać już wkrótce po operacji, co zapobiega zanikowi mięśni i sztywnieniu.

Artroskopia trwale zmieniła ortopedię. Umożliwia ona wykonywanie złożonych zabiegów przy minimalnym urazie. Nie jest to jednak panaceum: w przypadku zaawansowanej artrozy, gdy staw jest już poważnie zniszczony, nawet artroskopia napotyka swoje granice. W takich przypadkach lepszym wyborem może być wymiana stawu (endoprotezoplastyka). Indywidualna konsultacja ze specjalistą ortopedą lub chirurgiem urazowym jest zatem niezbędna do ustalenia właściwej strategii terapeutycznej.