Odwarstwienie siatkówki – szybka reakcja może uratować wzrok

Siatkówka znajduje się wewnątrz gałki ocznej i zawiera miliony wrażliwych na światło komórek czuciowych. Pochłania ona padające światło i przekształca je w sygnały elektryczne, które są przekazywane do mózgu przez nerw wzrokowy. Dopiero tam powstają obrazy, które postrzegamy.

Jeśli jednak siatkówka odwarstwi się od leżącej pod nią warstwy odżywczej, komórki czuciowe nie są już wystarczająco zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze, co może prowadzić do ich trwałego uszkodzenia. W najgorszym przypadku może to spowodować utratę wzroku. 

W większości przypadków odwarstwienie siatkówki zaczyna się od niewielkiego pęknięcia w siatkówce. Przez to pęknięcie płyn przedostaje się pod siatkówkę i powoli odrywa ją od podłoża. Często takie pęknięcie powstaje w wyniku zmian w ciele szklistym związanych z wiekiem. Wraz z upływem czasu zmienia się jego konsystencja, co może powodować naciąganie siatkówki. W ten sposób powstają niewielkie pęknięcia, z których może rozwinąć się odwarstwienie siatkówki. 

Nie każdy jest narażony na takie samo ryzyko. Różne czynniki mogą sprzyjać wystąpieniu odwarstwienia siatkówki.

Należą do nich:

• silna krótkowzroczność
• podeszły wiek
• przebyte operacje oczu
• urazy oczu
• obciążenie genetyczne
• cukrzyca z uszkodzeniami siatkówki
• przechodzone wcześniej odwarstwienie siatkówki w drugim oku 

Ponieważ odwarstwienie siatkówki zazwyczaj nie powoduje bólu, pierwsze objawy są często niedoceniane.

Typowe objawy ostrzegawcze to:

• nagle pojawiające się błyski światła
• nowe czarne plamki lub „mucha w oku”
• deszcz sadzy w polu widzenia
• niewyraźne widzenie
• cienie lub ciemna zasłona w polu widzenia
• ograniczone pole widzenia
• nagłe pogorszenie wzroku 

To, czy wzrok zostanie zachowany, zależy w decydującym stopniu od tego, jak szybko siatkówkę uda się ponownie przymocować do pierwotnego położenia. Sytuacja staje się szczególnie krytyczna, gdy dotknięty jest obszar odpowiedzialny za najostrzejsze widzenie – tzw. plamka żółta. Jeśli już doszło do jej odwarstwienia, szanse na całkowite przywrócenie wzroku znacznie się zmniejszają.

Dlatego obowiązuje zasada: im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większe są szanse na sukces.

Po szczegółowej rozmowie okulista bada oko za pomocą specjalistycznych narzędzi. Zazwyczaj wcześniej podaje się krople do oczu, aby rozszerzyć źrenicę i umożliwić pełną ocenę siatkówki. Dodatkowo konieczne może być badanie ultrasonograficzne, jeśli widoczność siatkówki jest ograniczona, na przykład z powodu krwotoków. Pozwala to ustalić, czy doszło już do odwarstwienia i jak duże jest jego rozmiar. 

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby. Niewielkie pęknięcia siatkówki często można zamknąć za pomocą zabiegu laserowego lub krioterapii. Zapobiega to dalszemu odwarstwianiu się siatkówki. Jeśli doszło już do całkowitego odwarstwienia siatkówki, zazwyczaj konieczna jest operacja. W zależności od wyników badań stosuje się różne metody, na przykład wgłębienie ściany gałki ocznej lub usunięcie ciała szklistego, a następnie stabilizację siatkówki. 

Po zabiegu konieczne są oczywiście regularne wizyty kontrolne u okulisty. Wiele osób dotkniętych tą chorobą może w znacznym stopniu zachować wzrok, jeśli choroba została leczona na czas. Niemniej jednak pełne wyleczenie oka może zająć trochę czasu. 

Odwarstwienie siatkówki często rozwija się bez bólu, ale w krótkim czasie może trwale zagrozić wzroku. Dlatego nigdy nie należy ignorować błysków światła, cieni w polu widzenia ani nagle pojawiających się czarnych plam. Szybkie leczenie okulistyczne znacznie zwiększa szanse na trwałe zachowanie wzroku.