Przejdź do treści
Logo Leading Medicine Guide

Aktualności

W świetle najnowszych badań coraz większego znaczenia nabiera kwestia pyłu zawieszonego jako potencjalnego czynnika wywołującego raka płuc u osób niepalących

16 czerwca 2025

Coraz częściej diagnoza raka płuc dotyczy również osób niepalących. W skali globalnej jest to obecnie piąta najczęstsza przyczyna zgonów spowodowanych nowotworami. Już w kwietniu 2023 r. czasopismo naukowe „Nature” opublikowało międzynarodowe badanie, w którym analizowano związek między narażeniem na pył zawieszony a rakiem płuc u osób niepalących. 

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Miami wyjaśnił w 2025 r. w magazynie EClinicalMedicine, że na całym świecie 20 procent wszystkich przypadków raka płuc jest spowodowanych zanieczyszczonym powietrzem zewnętrznym. W krajach takich jak Chiny, Indie, Pakistan, Bangladesz i Nigeria odsetek ten ma wynosić nawet 25 procent. W jaki sposób pył zawieszony może sprzyjać rozwojowi raka płuc? Jak można zapobiegać chorobom płuc?

Z czego składa się pył zawieszony i w jaki sposób dostaje się do dróg oddechowych?

Palenie nadal uważane jest za czynnik ryzyka numer 1 w przypadku raka płuc. Faktem jest jednak, że rak oskrzeli diagnozowany jest również u osób niepalących – a tendencja ta jest wzrostowa. W większości przypadków u pacjentów rozwija się rak gruczołowy, rodzaj nowotworu znanego jako niedrobnokomórkowy rak płuc. W jaki sposób toksyczne pyły dostają się do płuc i z czego w ogóle składają się te cząsteczki?

W większości przypadków PM10 – tzw. pył zawieszony, którego wielkość ziaren wynosi mniej niż dziesięć mikrometrów – oraz PM2,5 powstają w wyniku procesów wywołanych przez człowieka, na przykład głównie w ruchu drogowym, w rolnictwie, ale także podczas ogrzewania:

  • silniki wysokoprężne
  • zużycie opon, hamulców, nawierzchni dróg
  • maszyny rolnicze
  • przez nawozy
  • intensywnej hodowli zwierząt, podczas której powstają duże ilości amoniaku, tworzącego wtórny pył zawieszony
  • ogrzewanie i piece w domach, mieszkaniach i budynkach

Rzadko cząsteczki widoczne tylko w określonych warunkach (kupa smogu) powstają również ze źródeł naturalnych:

  • erozja gleby
  • erupcje wulkanów
  • Pożary buszu

Małe, szkodliwe cząsteczki pyłu zawieszonego łatwo dostają się do dróg oddechowych ludzi ze względu na swoje niewielkie rozmiary. Cząsteczki PM2,5 są tak małe, że mogą dotrzeć nawet do pęcherzyków płucnych.

Aby ograniczyć zanieczyszczenie, obowiązują już wartości graniczne, które jednak różnią się w poszczególnych krajach.Średnie roczne wartości w naszym kraju wynoszą obecnie dla PM10 (24-godzinna wartość graniczna) 40 µg na metr sześcienny powietrza, a dla PM2,5 (docelowa średnia roczna) 25 µg/m3. Wartości te znacznie przewyższają więc wartości zalecane przez WHO, wynoszące 15 i 5 µg/m3. 

Feinstaub der Größe PM2,5 kann sogar direkt die Lungenbläschen erreichen.

W jaki sposób pył zawieszony może sprzyjać rozwojowi raka płuc?

Początkowo naukowcy zakładali, że pył zawieszony może zmieniać materiał genetyczny komórek płuc. W przypadku znacznej części osób cierpiących na raka gruczołowego lekarze wykrywają bowiem określoną mutację genetyczną białka: receptora EGF (Epidermal Growth Factor Receptor). Może to powodować niekontrolowany wzrost komórek nowotworowych. 

W swoim badaniu z 2023 r. naukowcy, korzystając z danych epidemiologicznych dotyczących czterech grup osób z Wielkiej Brytanii, Kanady, Tajwanu i Korei Południowej, wykazali, że musi istnieć związek między rakiem płuc a narażeniem na PM2,5. Na podstawie późniejszych eksperymentów na myszach zespół udowodnił, że drobny pył zawieszony sam w sobie nie powoduje mutacji EGFR, ale że ta – przynajmniej częściowo – musi już znajdować się w organizmie. Jednak, i to jest kluczowa kwestia, połączenie zmienionego receptora i narażenia na drobny pył sprzyjało rozwojowi nowotworu u zwierząt. Dzieje się tak poprzez długotrwałe reakcje zapalne tkanki płucnej wywołane przez drobne cząsteczki pyłu.

Znaczenie substancji przekaźnikowej

W tym kontekście naukowcy odkryli również, że interleukina 1ß, substancja przekaźnikowa układu odpornościowego, odgrywa kluczową rolę. Myszy, którym przed narażeniem na pył zawieszony podano przeciwciała, rzadziej zapadały na raka płuc niż ich nieleczone osobniki. W związku z tym interleukina 1ß mogłaby stanowić opcję profilaktycznego leczenia osób mieszkających w regionach szczególnie narażonych na działanie drobnego pyłu. Prof. dr Martin Göttlicher, dyrektor Instytutu Toksykologii Molekularnej i Farmakologii w Centrum Helmholtza w Monachium, nie uważa jednak tego za odpowiednią metodę profilaktyki. Zamiast tego opowiedział się za dalszym obniżeniem limitów dla pyłu zawieszonego. 

W ubiegłym roku faktycznie opracowano nową europejską dyrektywę w sprawie jakości powietrza, która zawiera również nowe wartości graniczne dla PM10 i PM2,5 od 2030 r. Pod koniec 2024 r. weszła ona oficjalnie w życie.

Wniosek

Jak wyjaśnia prof. dr Martin Göttlicher, palacze nadal są około dziesięciokrotnie bardziej narażeni na zachorowanie na raka płuc niż osoby niepalące. Jednak inne badania również pokazują, jak pilna jest zmiana podejścia do zanieczyszczenia pyłem zawieszonym na całym świecie. Sugerują one, że zanieczyszczenie powietrza zwiększa ryzyko wystąpienia innych chorób, takich jak choroby układu sercowo-naczyniowego i choroba Alzheimera. 

W tym kontekście ważne jest międzynarodowe ograniczenie emisji pyłu zawieszonego. Jak bowiem pokazało zjawisko pogodowe w marcu tego roku w Polsce i Niemczech, zanieczyszczenie powietrza może przenikać z sąsiednich krajów. Umożliwiają to określone wiatry, które mogą przenosić chmury pyłu zawieszonego. Ponadto długotrwałe obszary wysokiego ciśnienia powodują, że powietrze nie jest wymieniane, a pył zawieszony zanieczyszcza powietrze przez dłuższy czas. W Niemczech Federalna Agencja Ochrony Środowiska informuje o aktualnej jakości powietrza.

Źródła

Udostępnij artykuł

Aktualności

Przeczytaj następnie