Zatorowość płucna: kiedy skrzep krwi staje się zagrożeniem

W większości przypadków skrzep krwi powstaje najpierw w głębokiej żyle nogi lub miednicy. Jeśli część tego skrzepu się oderwie, jest on przenoszony wraz z krwią przez serce do płuc. Tam utknie w naczyniu płucnym i zablokuje przepływ krwi.

W rezultacie krew nie może już być wystarczająco nasycona tlenem. Jednocześnie serce musi wykonać znacznie większy wysiłek, aby pompować krew przez zwężone naczynia. Im większy jest skrzep, tym większe obciążenie ponosi organizm. 

Zatorowość płucna zazwyczaj nie pojawia się bez przyczyny. Różne czynniki ryzyka sprzyjają tworzeniu się skrzepów krwi.

Należą do nich między innymi:

• długotrwałe leżenie w łóżku
• operacje
• złamania kości
• długie podróże samolotem lub samochodem
• choroby nowotworowe
• Ciąża i połóg
• Palenie
• hormonalne środki antykoncepcyjne
• wrodzone zaburzenia krzepnięcia krwi

Również osoby, które już przeszły zakrzepicę lub zatorowość płucną, są narażone na zwiększone ryzyko ponownego wystąpienia choroby. 

Nie każda zatorowość płucna przebiega tak samo. U niektórych osób w ciągu kilku minut pojawiają się poważne dolegliwości, podczas gdy inne początkowo odczuwają jedynie łagodne objawy.

Typowe objawy to:

• nagła duszność
• kłujący ból w klatce piersiowej
• przyspieszone bicie serca
• kaszel
• krwawa plwocina
• zawroty głowy
• silne osłabienie
• omdlenie

Objawy często nasilają się podczas wysiłku fizycznego lub głębokiego wdechu. W przypadku nagłego wystąpienia jednego lub kilku z tych objawów należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe. 

Wiele przypadków zatorowości płucnej wynika z zakrzepicy żył głębokich. W jej wyniku w żyle nogi lub miednicy tworzy się skrzep krwi.

Możliwe objawy ostrzegawcze zakrzepicy to:

• obrzęk nogi
• uczucie napięcia
• Ból w łydce
• Nadmierna gorączka
• zaczerwieniona lub niebieskawa skóra

Każdy, kto zauważy takie objawy, powinien zgłosić się do lekarza w celu wyjaśnienia przyczyny. Wczesne rozpoznanie zakrzepicy pozwala na podjęcie leczenia, zanim skrzep się oderwie i przedostanie się do płuc. 

W przypadku podejrzenia zatorowości płucnej należy działać szybko. Najpierw sprawdza się ciśnienie krwi, nasycenie tlenem, tętno i oddech.

Dodatkowo badania krwi mogą dostarczyć wskazówek dotyczących zatorowości. Decydujące znaczenie dla diagnozy mają jednak badania obrazowe. Często wykonuje się tomografię komputerową z użyciem środka kontrastowego, aby uwidocznić zatkane naczynia płucne. Dodatkowo konieczne mogą być badania ultrasonograficzne żył nóg lub echokardiografia. 

Leczenie rozpoczyna się zazwyczaj już w momencie pojawienia się podejrzenia zatorowości płucnej. Leki rozrzedzające krew zapobiegają dalszemu powiększaniu się skrzepu oraz powstawaniu nowych skrzepów. W przypadku większych zatorów można zastosować leki rozpuszczające skrzep. W szczególnie ciężkich przypadkach skrzep usuwa się za pomocą cewnika lub chirurgicznie.

Po zakończeniu leczenia ostrych objawów wielu pacjentów musi przyjmować leki rozrzedzające krew jeszcze przez kilka miesięcy, aby zapobiec ponownemu wystąpieniu zatorów. 

Nie każdej zatorowości płucnej da się zapobiec. Jednak ryzyko indywidualne można znacznie zmniejszyć, stosując pewne środki ostrożności.

Obejmują one:

• regularną aktywność fizyczną
• unikanie w miarę możliwości długotrwałego siedzenia
• odpowiednie nawodnienie
• noszenie pończoch uciskowych w przypadku podwyższonego ryzyka
• wczesna mobilizacja po operacjach
• konsekwentnie przyjmować przepisane leki rozrzedzające krew
• zrezygnować z palenia

Szczególnie po operacjach lub dłuższych podróżach warto zwracać uwagę na pierwsze objawy zakrzepicy. 

Wniosek: Szybkie działanie może uratować życie.

Zatorowość płucna należy do stanów nagłych i nigdy nie należy jej lekceważyć. Nagła duszność lub ból w klatce piersiowej wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym i terapeutycznym chorobę tę można dziś w wielu przypadkach skutecznie leczyć – pod warunkiem, że zostanie wykryta na czas.