Aby mieć promienny uśmiech: zdrowie jamy ustnej! Rozmowa z prof. Jägerem

Osoby posiadające zdrowe zęby uśmiechają się częściej niż te, u których widoczne są przebarwienia lub próchnica – a nawet braki w uzębieniu. Wiele osób unika regularnych wizyt u dentysty z obawy przed bólem. Jednak dzisiejsza technika, a także nowoczesna anestezjologia są tak zaawansowane, że nawet skomplikowane zabiegi przebiegają niemal bezboleśnie i dają najlepsze rezultaty.

Dobra pielęgnacja zębów jest jednym z najważniejszych warunków utrzymania ich zdrowia. Ale czy wystarczy zwykła szczoteczka ręczna? A może jednak powinienem wybrać model high-tech z wszystkimi funkcjami, łącznie z irygatorem? Czy potrzebuję nici dentystycznej? „Podczas naszych wizyt profilaktycznych i higienicznych zalecamy elektryczną szczoteczkę sonyczną, przy czym ważna jest technika: nie szorować! Irygator jest co prawda przyjemny, ale niekoniecznie niezbędny. Mycie zębów powinno odbywać się trzy razy dziennie, po każdym posiłku” – wyjaśnia profesor dr Kurt Jäger, opisując najlepszą metodę szczotkowania zębów.

Szczoteczka soniczna to rodzaj szczoteczki elektrycznej, której główka przypomina kształtem tradycyjną szczoteczkę ręczną, czyli jest podłużna. Szczoteczka porusza się na boki, wibruje z częstotliwością około 31 000 drgań na minutę, emitując przy tym falę dźwiękową o częstotliwości około 260 Hz.

Szczotkowanie zębów trzy razy dziennie wydaje się na pierwszy rzut oka zbyt częstym – trzeba przecież zabrać ze sobą wszystko do pracy… Zalecenie to wynika jednak z logiki, że zęby służą przede wszystkim do rozdrabniania pokarmu, a robimy to zazwyczaj – co najmniej – trzy razy dziennie. A wraz z jedzeniem w jamie ustnej osadza się płytka nazębna – czyli osad, który może atakować zęby i dziąsła.

„Kto jest w drodze, może oczywiście sięgnąć po tradycyjną szczoteczkę ręczną”, dodaje profesor dr Jäger, „ale wtedy należy stosować technikę Bassa lub Stillmanna”. Technika Bassa opiera się na niewielkich, niemal w miejscu drgających ruchach szczoteczką i jest jedną z najpopularniejszych metod czyszczenia zębów, która oczyszcza również przestrzenie międzyzębowe. Technika Stillmanna jest zalecana zarówno osobom z zdrowym przyzębiem (łóżkiem zębowym), jak i tym z cofniętymi dziąsłami (tzw. „recesjami”), a tym samym z bardziej wrażliwymi szyjkami zębów. W tym przypadku szczotkuje się zębami od czerwonego do białego, czyli od dziąseł do zębów.

„Równie ważna jest pielęgnacja przestrzeni międzyzębowych za pomocą nici dentystycznej lub szczoteczek międzyzębowych. Do tego należy również profilaktyka fluorkowa – fluor wspomaga remineralizację, utwardza górną warstwę szkliwa i hamuje rozwój bakterii!”, zaleca prof. dr Jäger. Niestety wiele osób zaniedbuje stosowanie nici dentystycznej. A przecież nić dentystyczna bardzo pomaga w pielęgnacji, ponieważ za jej pomocą można usunąć z przestrzeni międzyzębowych bardzo wiele szkodliwych bakterii płytki nazębnej, zapobiegając w ten sposób stanom zapalnym dziąseł.

Oczywiście jemy kilka razy dziennie, czy to klasyczne posiłki, czy przekąski między nimi, a może czasem coś słodkiego, jak czekolada czy ciasto. W końcu wszystko powinno być dozwolone. „Odżywianie jest oczywiście ważne. Zdrowa, zbilansowana dieta jest niezbędna dla ogólnego stanu zdrowia. Zęby cierpią z powodu pokarmów o wysokiej zawartości cukru. Zalecam spożywanie jak najmniejszej ilości cukru, a jeśli to konieczne, tylko podczas głównych posiłków. Dotyczy to również napojów zawierających cukier. W przypadku produktów spożywczych należy zwracać uwagę, aby miały one oznaczenie „przyjazne dla zębów” – mówi specjalista.

„Bezzakładowy nie oznacza, że nie powstają kwasy szkodliwe dla zębów” – ostrzega w tym miejscu prof. Jäger. Nie można bowiem zapominać, że „bezzakładowy” często oznacza jedynie „wolny od cukru trzcinowego, czyli zwykłego cukru spożywczego”. Produkty mogą jednak zawierać fruktozę (cukier owocowy), glukozę (cukier winogronowy), laktozę (cukier mleczny) lub maltozę (cukier słodowy), które ostatecznie również mogą prowadzić do próchnicy. Nie trzeba jednak rezygnować ze wszystkiego, wystarczy po prostu zwracać większą uwagę, czy to podczas zakupów, czy podczas spożywania.

…trzeba ją usunąć. Próchnica (od łacińskiego słowa caries, pol.: zgnilizna, zbutwienie) niszczy szkliwo, tkankę twardą zęba i zębinę. Powstaje przy udziale mikroorganizmów i jest ostatecznie wynikiem ekologicznej zmiany naturalnego biofilmu zębów. We wczesnym stadium próchnicę można zatrzymać poprzez stosowanie fluorków, o ile nie powstała jeszcze ubytek, czyli pustka. Jeśli próchnica jest już zaawansowana, należy usunąć dotkniętą tkankę twardą zęba i wypełnić go materiałem wypełniającym.

Istnieją różne materiały wypełniające: na przykład cement glasjonomerowy, cement mineralny, który jest stosowany głównie jako rozwiązanie tymczasowe, np. w przypadku uzupełnień tymczasowych. Istnieją kompozyty, które składają się w dwudziestu procentach z tworzywa sztucznego i w osiemdziesięciu procentach z soli kwasu krzemowego, a także wkłady ze złota lub amalgamat. Ta ostatnia opcja wypełnienia była kiedyś mocno skompromitowana. Dobrze, że mogliśmy porozmawiać na ten temat z ekspertem w dziedzinie stomatologii: „W swoim czasie amalgamat był niedrogim, łatwym w obróbce materiałem wypełniającym, który dzięki dobrej trwałości w jamie ustnej znakomicie sprawdził się w długoterminowym użytkowaniu. Jednak nowoczesne kompozyty w kolorze zębów wyparły amalgamat jako materiał wypełniający. W rzadkich przypadkach można go nadal stosować do naprawy brzegów koron”. Dobrze wiedzieć!

„Amalgam jest bezpieczny, co zostało wielokrotnie potwierdzone naukowo w medycynie konwencjonalnej” – wyjaśnia prof. dr Jäger. Teraz oczywiście chcielibyśmy wiedzieć, jakie wypełnienie jest zalecane. „Istnieją wypełnienia bezpośrednie i pośrednie. W przypadku wypełnień bezpośrednich obecnie w miarę możliwości oszczędza się zdrową tkankę zęba (wcześniej: Extension for prevention). Nowoczesne materiały kompozytowe są wprowadzane mechanicznie i chemicznie za pomocą techniki wytrawiania kwasem w celu zachowania zęba. W przypadku wypełnień pośrednich przygotowany ząb jest odlewany lub skanowany, a wypełnienie wykonane w laboratorium protetycznym jest wklejane do zęba” – wyjaśnia prof. dr Jäger.

Wyróżnienie: prof. Jäger otrzymał również w 2020 r. certyfikat Leading Medicine Guide

Coraz częściej słyszy się o stosowaniu implantów. Czy implanty są odpowiednie dla każdego pacjenta? „Podobnie jak w przypadku wszystkich zabiegów medycznych, istnieją wskazania i przeciwwskazania, zalety i wady oraz ryzyko, o którym należy poinformować pacjenta. Implantologia stomatologiczna jest bardzo zaawansowana i ma szeroki zakres wskazań. Jeśli ilość kości jest niewystarczająca, zazwyczaj można ją odbudować za pomocą różnych technik. W zależności od sytuacji wyjściowej nakład pracy stomatologicznej związany z implantami jest większy. Gotowość do dbania o higienę jamy ustnej i rezygnacja z palenia sprzyjają długotrwałemu sukcesowi” – mówi prof. dr Jäger.

Implant zębowy z odpowiednią protezą ma sens, gdy brakuje zęba i jego korzenia. Obecnie wszczepianie implantów zębowych jest praktycznym rozwiązaniem pozwalającym zastąpić ząb i tym samym trwale wypełnić nieestetyczne luki w uzębieniu.

„Zaburzeniom funkcji żucia towarzyszą bóle szczękowo-twarzowe, zwiększone napięcie mięśniowe, zaburzenia ruchowe szczęki, trzaski w stawie skroniowo-żuchwowym lub bóle stawów” – wyjaśnia prof. dr Jäger. Często wynika to ze zgrzytania lub zaciskania zębów, na przykład w sytuacjach stresowych, co zdarza się również podczas snu. Pewną rolę mogą tu odgrywać również choroby reumatyczne lub urazy. Skutkiem tego mogą być bóle głowy, trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych, napięcie mięśniowe lub szumy uszne.

„Przyczyny są wieloczynnikowe i interdyscyplinarne. Specjalista stomatolog musi rozpoznać, które środki terapeutyczne dotyczą jego specjalizacji, a które nie. W gabinecie stomatologicznym można zalecić fizjoterapię jamy ustnej, podać leki lub założyć szynę okluzyjną. Często dentysta jest pierwszą osobą, do której zwraca się pacjent z bólem. Ważne jest, aby na podstawie wywiadu i objawów dokonać właściwej selekcji i leczyć to, na co pozwala dana specjalizacja, a także współpracować w sposób multidyscyplinarny. „Na przykład uczestniczę w multidyscyplinarnych konsultacjach dotyczących stawu skroniowo-żuchwowego w klinice Hirslanden w Aarau” – opowiada prof. dr Jäger, mając na uwadze ciągłe doradztwo dla swoich pacjentów.

Im jesteśmy starsi, tym bardziej wrażliwe stają się oczywiście nasze zęby. W rzeczywistości tylko jeden procent ludzi żyje bez próchnicy, wypełnień lub protez. Proszę więc się nie martwić! „Najważniejsze dla dentysty jest zdobycie zaufania. Bez skutecznego znieczulenia nie można kontynuować pracy, jeśli pacjent odczuwa ból. W przypadku pacjenta z lękiem lekarz prowadzący musi postępować powoli. Pomocne mogą być lasery, ponieważ działają bezdotykowo. Nie ma też nieprzyjemnych dźwięków i wibracji. Oprócz tego można też zastosować hipnozę, a jeśli to w ogóle nie działa, leczenie stomatologiczne powinno odbywać się w znieczuleniu ogólnym” – wyjaśnia prof. dr Jäger, opisując swoje podejście do pacjentów z lękiem, i żartuje: „W przypadku pacjenta, który boi się zastrzyku, za każdym razem zakładam się z nim o ciasto lub butelkę wina, że nie poczuje ani igły, ani znieczulenia. Jeśli spojrzycie na moją sylwetkę, zobaczycie, kto prawie zawsze wygrywa!”.

„Kiedy za niecałe trzy lata przejdę na emeryturę, będę miał za sobą dokładnie czterdzieści lat pracy jako dentysta. To wspaniały zawód, jeśli ktoś lubi wykonywać prace ręczne w niewielkim zakresie i ma zamiłowanie do medycyny. Kontakt z pacjentami i pracownikami, a także z kolegami lub interesariuszami jest inspirujący i wzbogacający” – opowiada prof. dr Jäger, który dzięki swojej empatii jest bardzo lubiany przez pacjentów. I właśnie w tym miejscu kontynuuje: „Stomatologia coraz bardziej rozwija się w kierunku technologicznym i ulega pełnej cyfryzacji. Ortodoncja zyskuje coraz większe znaczenie. Prywatne gabinety coraz częściej ustępują miejsca wspólnym praktykom i centrom stomatologicznym. Chciałbym jednak, aby zwłaszcza pacjenci cierpiący z powodu bólu mieli nadal do dyspozycji empatycznych rozmówców. Wieloletnie leczenie i opieka są bardzo ważne dla budowania zaufania. Każdy gabinet musi dziś kłaść nacisk na profilaktykę”.

Profesorze dr Jäger, bardzo dziękujemy za tę pouczającą rozmowę!

Oddział kliniki St. Margarethen w Aarburgu jest kierowany od 1989 roku przez prof. dr med. dent. Kurta Jägera, który posiada nie tylko bogate doświadczenie w stomatologii klinicznej, ale zajmuje się również pracą badawczą. Prof. Jäger opublikował około 200 artykułów i rozdziałów w krajowych i międzynarodowych czasopismach specjalistycznych, a ponadto wykłada jako profesor tytularny na Uniwersytecie w Bazylei. Oddział kliniki St. Margarethen w Aarburgu dysponuje również własnym centrum szkoleniowym w zakresie stomatologii.