Wywiady z ekspertami
Przegląd objawów, metod leczenia i nowoczesnych technik operacyjnych
Alexandra Pfitzmann ·
Meningiomy i glejaki należą do najważniejszych nowotworów mózgu – różnią się jednak znacznie pod względem powstawania, przebiegu i wymagań terapeutycznych. Podczas gdy meningiomy często rosną powoli i początkowo można je obserwować, glejaki ze względu na swoje właściwości biologiczne wymagają szczególnie precyzyjnej i nowoczesnej strategii operacyjnej. Celem jest zawsze wczesne rozpoznanie dolegliwości, dobór odpowiedniej terapii oraz zapewnienie, by leczenie było jak najbezpieczniejsze i jak najskuteczniejsze.

Na początku naszej rozmowy Prof. Dr. Stavrinou wyjaśnia: „Meningiomy należą do najczęstszych nowotworów pierwotnych w obrębie czaszki, a dla osób dotkniętych tą chorobą szczególnie ważne jest, aby wiedzieć, że zdecydowana większość z nich jest łagodna i rośnie bardzo powoli. Dzięki powszechnemu stosowaniu rezonansu magnetycznego wiele z tych nowotworów wykrywa się obecnie przypadkowo, na przykład podczas badań z powodu bólów głowy, migreny lub po urazie czaszkowo-mózgowym. Przyczyny są zazwyczaj niejasne, podobnie jak w przypadku wielu nowotworów mózgu, choć znane są pewne czynniki ryzyka: promieniowanie jonizujące w dzieciństwie, rzadkie choroby genetyczne oraz prawdopodobnie czynniki hormonalne, co mogłoby wyjaśniać, dlaczego oponiaki występują częściej u kobiet. Istotne jest to, że nie każdy oponiak wymaga leczenia. Małe, bezobjawowe i przypadkowo wykryte guzy są często przez lata jedynie monitorowane – jest to podejście określane jako „watch-and-wait”. W tym przypadku na pierwszym planie nie znajduje się obraz z rezonansu magnetycznego, lecz rzeczywista sytuacja pacjenta. Meningiomy nie powstają w samym mózgu, lecz wyrastają z opon mózgowych, cienkiej warstwy otaczającej mózg. Wyróżnia się dwie główne grupy: oponiaki wypukłościowe, które znajdują się na powierzchni i zazwyczaj są łatwiejsze do leczenia, oraz oponiaki podstawy czaszki, które występują w głębszych, anatomicznie złożonych obszarach. „Jeśli meningeomy podstawy czaszki wymagają operacji, zabiegi te są często bardziej wymagające, ponieważ guzy te znajdują się tam w bliskim kontakcie z ważnymi naczyniami i nerwami”, i dodaje:
„Wiele osób ma oponiaka, nie zdając sobie z tego sprawy, i często pozostaje on niewykryty przez całe życie. Dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy guz uciska na określone struktury – a to, jakie objawy występują, zależy w dużym stopniu od jego położenia. Często pojawiają się bóle głowy, zazwyczaj spowodowane podwyższonym ciśnieniem w czaszce. Jeśli guz znajduje się w pobliżu obszaru motorycznego, mogą wystąpić osłabienia rąk lub nóg; w pobliżu ośrodka mowy możliwe są zaburzenia mowy, a w okolicy potylicznej – zaburzenia widzenia. Niektóre zmiany są mniej wyraźne, na przykład problemy z koncentracją, niewielkie zmiany osobowości lub rosnąca niepewność podczas chodzenia. Decydujące znaczenie ma nie tylko wielkość guza: mały oponiak w newralgicznym miejscu, na przykład u podstawy czaszki, może powodować znacznie więcej dolegliwości niż większy guz w mniej wrażliwym obszarze. Dlatego przy ocenie zawsze bierze się pod uwagę trzy aspekty łącznie – wyniki badań obrazowych, przebieg choroby w czasie oraz aktualną sytuację pacjenta”.
W ocenie dalszego postępowania kluczową rolę odgrywa stopień zaawansowania według klasyfikacji WHO (WHO = World Health Organisation / Światowa Organizacja Zdrowia). Meningiomy stopnia I według klasyfikacji WHO są łagodne i mają bardzo dobre rokowania, podczas gdy guzy stopni II i III wiążą się z wyższym ryzykiem nawrotu i wymagają częstszej obserwacji lub dodatkowych terapii.
Prof. Dr. Stavrinou wyjaśnia w tym kontekście: „Zasada »obserwacji i oczekiwania« sprawdza się tylko pod jasno określonymi warunkami: oponiak nie może być zbyt duży w momencie wykrycia, nie może powodować dolegliwości i nie może wykazywać wzrostu w trakcie obserwacji. Dopóki te warunki są spełnione, można prowadzić obserwację przez wiele lat, zazwyczaj początkowo z corocznymi kontrolami MRI, a później w dłuższych odstępach czasu. To, jak długo obserwacja ma sens, zależy również od wieku pacjenta. W przypadku osób starszych kontrole nie są prowadzone w nieskończoność, ponieważ późniejsza interwencja często nie byłaby już realną opcją. Ogólnie jednak obowiązuje zasada, że meningeom powinien być monitorowany przez co najmniej dziesięć lat, jeśli zdecyduje się na strategię „obserwacji i oczekiwania”. Kwestii, od kiedy konieczne staje się leczenie, nie można rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie wielkości guza. Decydujące znaczenie ma to, czy spełnione jest któreś z trzech kryteriów: jeśli pojawią się objawy, jeśli guz rośnie lub jeśli od samego początku jest umieszczony w tak niekorzystnym miejscu, że bierna obserwacja wiązałaby się z ryzykiem, obserwacja zostaje zakończona i konieczne staje się leczenie. Stopień WHO opisuje, jak agresywne jest biologiczne zachowanie oponiaka. Najczęstsze guzy należą do stopnia WHO 1, rosną powoli i są łagodne. Oponiaki stopnia WHO 2, czyli oponiaki atypowe, charakteryzują się wyższym ryzykiem nawrotu po leczeniu. Stopień WHO 3 występuje rzadko, ale jest znacznie bardziej agresywny i mimo leczenia ma skłonność do ponownych nawrotów wzrostu. Obecnie wiadomo, że sama ocena mikroskopowa nie wystarcza: zmiany molekularne dostarczają dodatkowych wskazówek dotyczących przyszłego zachowania guza. Informacje te mają wpływ na to, czy po operacji konieczne są dalsze terapie oraz jak intensywna powinna być opieka pooperacyjna”.

Całkowite usunięcie oponiaka znacznie zmniejsza ryzyko nawrotu. W trudno dostępnych obszarach lub w przypadku meningeomów o wyższym stopniu złośliwości nie zawsze jest to jednak możliwe – wówczas radioterapia uzupełnia lub zastępuje operację. Ważne jest, aby przed zabiegiem ustalić, jak duże jest ryzyko neurologiczne, na ile realistyczne wydaje się całkowite wycięcie guza oraz jakie doświadczenie ma ośrodek w leczeniu złożonych meningeomów.
Obserwacja przebiegu choroby jest zawsze uzasadniona, gdy oponiak nie powoduje dolegliwości, jest niewielki i w badaniu MRI nie wykazuje wzrostu lub wykazuje jedynie bardzo niewielki wzrost. Wiele z tych nowotworów rośnie niezwykle powoli lub pozostaje stabilnych przez lata.
„W przypadku łagodnych, niezajmujących przestrzeni oponiaków częstotliwość kontroli opiera się na zaleceniach Europejskiego Towarzystwa Neuroonkologicznego. Po postawieniu wstępnej diagnozy najpierw przeprowadza się kontrolę za pomocą rezonansu magnetycznego po sześciu miesiącach, następnie po roku, a potem co roku przez około pięć lat. Jeśli w tym czasie guz pozostaje stabilny, odstępy między badaniami można stopniowo wydłużać, na przykład do dwóch lub trzech lat. Po około dziesięciu latach, w zależności od wieku i ogólnej sytuacji pacjenta, podejmowana jest decyzja, czy dalsze kontrole mają w ogóle sens” – wyjaśnia Prof. Dr. Stavrinou.
Stopień WHO wskazuje, na ile oponiak jest „łagodny” lub „złośliwy” pod względem biologicznym, a tym samym określa rokowanie, ryzyko nawrotu i dalszą opiekę. Patolodzy klasyfikują nowotwór według stopnia złośliwości na podstawie tempa podziałów komórkowych, struktury tkanki i stopnia inwazyjności. Na tej podstawie można oszacować prawdopodobieństwo ponownego lub przyspieszonego wzrostu guza.
Przy podejmowaniu decyzji między operacją a radioterapią należy przede wszystkim wziąć pod uwagę, że chirurgiczne usunięcie guza pozostaje najczęstszą i często najskuteczniejszą metodą leczenia, ponieważ całkowita resekcja znacznie zmniejsza ryzyko ponownego wzrostu guza. Jednak całkowite usunięcie nie zawsze jest wskazane lub bezpieczne.
„Radioterapia wchodzi w grę przede wszystkim wtedy, gdy guz jest niewielki, a operacja stanowiłaby zwiększone ryzyko ze względu na jego lokalizację, ogólny stan zdrowia lub wiek pacjenta. W takich sytuacjach radioterapia może być równie dobrą, a nawet lepszą opcją. Często łączy się obie metody, na przykład w przypadku złożonych oponiaków podstawy czaszki: część łatwo dostępna jest usuwana chirurgicznie, podczas gdy niewielka pozostałość znajdująca się w pobliżu krytycznych struktur, takich jak duże naczynia krwionośne lub nerwy czaszkowe, jest celowo napromieniowywana. Nie chodzi więc o to, czy wybrać operację, czy radioterapię, ale o to, która kombinacja zapewnia najlepszą równowagę między kontrolą guza, bezpieczeństwem i ryzykiem. Całkiem możliwe jest, że po operacji zastosowana zostanie radioterapia. W przypadku meningeomów o wyższych stopniach WHO, zwłaszcza stopnia 2 i 3, ryzyko nawrotu jest znacznie zwiększone, dlatego planuje się szybką radioterapię po operacji. Również w przypadku łagodnych meningeomów może później zaistnieć konieczność zastosowania radioterapii, jeśli w trakcie leczenia pojawi się niewielki nawrót, który powoli rośnie. W takich przypadkach ponowna operacja często nie jest konieczna, ponieważ radioterapia pozwala skutecznie kontrolować niewielkie nawroty. W przypadku złośliwych meningeomów stopnia 3 według klasyfikacji WHO, pod pewnymi warunkami możliwe jest leczenie radykalne. W tym celu guz musi zostać całkowicie usunięty, łącznie z jego „korzeniem” w oponie mózgowej, najlepiej z zachowaniem marginesu bezpieczeństwa. Jeśli następnie zastosuje się dodatkowo radioterapię, istnieje szansa na wyleczenie, choć nie jest ono gwarantowane. Ze względu na agresywny charakter tych nowotworów konieczne są częste kontrole, zazwyczaj co sześć miesięcy. „Nawet po całkowitym usunięciu i odpowiedniej terapii może dojść do nawrotu, co odzwierciedla szczególne wyzwanie związane z tym typem nowotworu” – wyjaśnia Prof. Dr. Stavrinou.

Meningiomy i glejaki różnią się zasadniczo pod względem pochodzenia, zachowania biologicznego oraz wymagań terapeutycznych. Meningiomy powstają z opon mózgowych i zazwyczaj znajdują się poza właściwą tkanką mózgową. Rosną one w sposób wyparciowy, często powoli, i naciskają na mózg, nie infiltrując go. Natomiast glejaki powstają w samym mózgu, z komórek glejowych, czyli komórek podporowych układu nerwowego. Rosną one nie tylko w sposób wypierający, ale także infiltrujący, co oznacza, że przenikają do zdrowej tkanki mózgowej i rozprzestrzeniają się wzdłuż sieci funkcjonalnych. Różnica ta ma decydujące znaczenie pod względem etiologicznym: podczas gdy meningeomy są często łagodne i wyraźnie odgraniczają się od otaczającej tkanki, glejaki – zwłaszcza te o wyższym stopniu złośliwości – są biologicznie bardziej aktywne, trudniejsze do opanowania i często nie da się ich całkowicie usunąć.
„Glejaki różnią się zasadniczo od oponiaków, ponieważ nie powstają z opon mózgowych, lecz bezpośrednio z komórek mózgu. W związku z tym rozrastają się w samej tkance mózgowej i zazwyczaj nie mają wyraźnej granicy. Poszczególne komórki nowotworowe mogą sięgać znacznie dalej niż to, co jest widoczne w badaniu MRI lub wykrywalne podczas operacji. To znacznie komplikuje sytuację chirurgiczną: celem jest usunięcie jak największej części guza bez narażania ważnych funkcji, takich jak mowa czy ruch. Ta równowaga między maksymalnym usunięciem guza a bezpieczeństwem funkcjonalnym jest podstawową zasadą współczesnej chirurgii glejaków. Objawy wywoływane przez glejaka – podobnie jak w przypadku oponiaków – w dużym stopniu zależą od jego lokalizacji i wielkości. Również w tym przypadku mogą wystąpić bóle głowy, powoli narastające osłabienie, zaburzenia mowy lub napady padaczkowe. Często objawy rozwijają się nieco szybciej, ale zasadniczo są do siebie podobne. Jednak do zaplanowania operacji nie wystarczy sam anatomiczny obraz uzyskany w badaniu MRI. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie, jakie funkcje znajdują się w otoczeniu guza i jak ściśle jest on powiązany z ważnymi sieciami neuronowymi. W tym celu stosuje się obrazowanie funkcjonalne, traktografię oraz śródoperacyjny neuromonitoring, aby operacja przebiegła w sposób jak najbardziej bezpieczny” – wyjaśnia Prof. Dr. Stavrinou.
Zakres resekcji ma tak duże znaczenie w przypadku glejaków, ponieważ guzy te – w przeciwieństwie do oponiaków – nie rosną po prostu poprzez wyparcie otaczających tkanek, lecz mikroskopowo infiltrują tkankę mózgową. Glejak nigdy nie składa się wyłącznie z widocznego w MRI węzła nowotworowego. Rozprzestrzenia się wzdłuż ścieżek nerwowych, struktur naczyniowych i sieci funkcjonalnych – często daleko poza granice widoczne w badaniach radiologicznych. W związku z tym po każdej operacji nieuchronnie pozostaje tkanka nowotworowa. To, ile jej pozostaje, ma bezpośredni wpływ na dalszy przebieg choroby.
Prof. Dr. Stavrinou wyjaśnia: „Różnica między operacją radykalną a precyzyjną polega obecnie na tym, że nie chodzi po prostu o usunięcie »więcej« guza, ale o coraz dokładniejsze określenie granicy między guzem a ważnymi funkcjami. W tym celu łączy się kilka metod, z których każda dostarcza innych informacji. Neuronawigacja pokazuje położenie anatomiczne, fluorescencja z użyciem 5-ALA uwidacznia fragmenty guza, które w normalnym świetle byłyby ledwo widoczne, a ultrasonografia śródoperacyjna pokazuje podczas zabiegu, ile guza pozostało. Dzięki neuromonitorowaniu i bezpośredniej stymulacji elektrycznej można ponadto zidentyfikować struktury funkcjonalne, które bezwzględnie należy oszczędzić. Dopiero współdziałanie tych metod pozwala na usunięcie jak największej części guza bez narażania funkcji neurologicznych” – a następnie opisuje, na czym polega kraniotomia na czuwającym pacjencie:
„Kraniotomię na czuwaniu stosuje się, gdy guz znajduje się bardzo blisko obszarów mózgu, których funkcji nie da się wiarygodnie zbadać u pacjenta śpiącego. Należą do nich mowa, złożone procesy motoryczne, wyższe funkcje poznawcze czy znajomość wielu języków. W określonych fazach operacji pacjent jest przytomny, komunikuje się z zespołem i wykonuje zadania, które wcześniej wspólnie przećwiczyli. W zależności od hobby lub zawodu niektórzy pacjenci podczas zabiegu grają nawet na skrzypcach lub fortepianie albo przełączają się między różnymi językami, aby dokładnie sprawdzić właśnie te funkcje i umiejętności. Podczas operacji niewielkie obszary mózgu są stymulowane elektrycznie. Pacjent nazywa obrazy, liczy, czyta lub wykonuje złożone zadania. Jeśli w wyniku stymulacji dana funkcja ulegnie chwilowemu zanikowi, oznacza to, że tę strukturę należy oszczędzić. W ten sposób można precyzyjnie określić, które obszary są istotne funkcjonalnie i gdzie można bezpiecznie operować. Dla wielu osób sama myśl o tym wydaje się początkowo przerażająca. Jednak sama tkanka mózgowa nie jest wrażliwa na ból, a znieczulenie zapewnia, że pacjent pozostaje przytomny, ale spokojny i nie odczuwa bólu. Kluczowe znaczenie ma przygotowanie: pacjent zapoznaje się z salą operacyjną, ogląda sprzęt, wie, gdzie będzie leżał, i spotyka się ze wszystkimi zaangażowanymi specjalistami. Testy, które zostaną później przeprowadzone na sali operacyjnej, są wcześniej ćwiczone raz lub dwa razy, aby wykluczyć błędne odpowiedzi. Podczas zabiegu neuropsycholog nieustannie komunikuje się z pacjentem, podczas gdy chirurg przeprowadza operację. Dzięki temu ustrukturyzowanemu podejściu można pracować z wyjątkową precyzją w ważnych funkcjonalnie obszarach mózgu: usunąć więcej guza bez narażania funkcji neurologicznych”.
5-ALA uwidacznia fragmenty guza, które pozostają niewidoczne w świetle białym. 5-ALA to skrót od kwasu 5-aminolewulinowego, endogennego prekursora syntezy hemów. Po zażyciu komórki nowotworowe gromadzą protoporfirynę IX i fluorescencyjnie świecą na różowo-fioletowo w świetle niebieskim, podczas gdy zdrowa tkanka pozostaje ciemna. Dzięki temu chirurg rozpoznaje nie tylko widoczny guzek nowotworowy, ale także obszary naciekane i mikroskopijne ogniska satelitarne, które w badaniu MRI są jedynie zasugerowane. Obszary fluorescencyjne wskazują biologicznie aktywne części guza o wyższym ryzyku nawrotu. W ten sposób można precyzyjnie określić strefę przejściową między guzem a mózgiem i usunąć większą część guza bez przekraczania granic funkcjonalnych. Poprawia to jakość resekcji i zmniejsza obciążenie nowotworowe przed dalszą terapią.
Ultrasonografia śródoperacyjna, neuronawigacja i neuromonitoring to trzy różne, ale ściśle ze sobą powiązane narzędzia, które podczas operacji sprawiają, że zabieg staje się bardziej radykalny, precyzyjny i jednocześnie bezpieczniejszy. Uzupełniają się one wzajemnie, ponieważ każda z tych metod dostarcza innego rodzaju informacji: orientację przestrzenną, obrazowanie w czasie rzeczywistym oraz informacje zwrotne dotyczące funkcji. Razem umożliwiają one maksymalnie bezpieczną resekcję – czyli usunięcie jak największej części guza bez dodatkowych zaburzeń neurologicznych.
„Nowoczesne metody chirurgii nowotworów mózgu nie mają na celu prowadzenia operacji w sposób »bardziej agresywny«, lecz bardziej precyzyjny. W tym celu łączy się kilka technik, z których każda dostarcza innych informacji: neuronawigacja wskazuje położenie anatomiczne, działa jak precyzyjny system orientacyjny i łączy przedoperacyjne dane obrazowe z rzeczywistą anatomią na sali operacyjnej. Fluorescencja 5-ALA uwidacznia określone fragmenty guza, natomiast ultrasonografia śródoperacyjna pokazuje podczas zabiegu na obrazach w czasie rzeczywistym, ile guza pozostało do usunięcia. Z kolei neuromonitoring oraz bezpośrednia stymulacja elektryczna pozwalają zidentyfikować struktury o kluczowym znaczeniu funkcjonalnym. Gdzie znajduje się krytyczna funkcja, w przypadku której należy zachować ostrożność lub przerwać zabieg? Połączenie tych metod pozwala dokładnie określić granicę między guzem a zdrową, istotną funkcjonalnie tkanką – a tym samym usunąć większą część guza bez narażania funkcji neurologicznych” – opisuje Prof. Dr. Stavrinou.

Po udanej operacji długość pobytu w szpitalu zależy od tego, jak dobrze pacjent wraca do zdrowia pod względem neurologicznym. Z reguły zarówno pacjenci z meningeomem, jak i z glejakiem pozostają w szpitalu przez około trzy do czterech dni. W ciągu pierwszych 24 godzin wykonuje się nowe badanie obrazowe – tomografię komputerową (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) – w celu oceny wyniku operacji. Jeśli wynik jest zadowalający, stan pacjenta jest stabilny i można go zmobilizować, nic nie stoi na przeszkodzie, aby został wypisany do domu.
Prof. Dr. Stavrinou zauważa w tym kontekście: „Dalsza obserwacja przebiegu choroby znacznie różni się w przypadku meningeomów i glejaków. Glejaków nie są nowotworami łagodnymi, dlatego po operacji konieczna jest skojarzona radiochemioterapia. Rozpoczyna się ona około 20–30 dni po zabiegu. Przez sześć tygodni pacjent otrzymuje łącznie około 30 sesji radioterapii, odbywających się od poniedziałku do piątku, a następnie sześć cykli chemioterapii w postaci tabletek. Prawdopodobieństwo nawrotu zależy w dużym stopniu od typu nowotworu. Szczególnie glejaki o wysokim stopniu złośliwości – glioblastomy i glejaki anaplastyczne – niemal zawsze mają tendencję do nawrotów. Nawrót choroby jest raczej regułą niż wyjątkiem. Pomimo agresywnego charakteru tych nowotworów rokowania uległy poprawie w ostatnich latach: nowe leki i nowoczesne koncepcje terapeutyczne umożliwiają dziś nie tylko dłuższe przeżycie, ale także znacznie lepszą jakość życia, co ma ogromne znaczenie dla wielu osób dotkniętych tą chorobą”.
„Sztuczna inteligencja już dziś odgrywa ważną rolę – choć przede wszystkim w diagnostyce. Dzięki sztucznej inteligencji wyniki badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny (MRI) czy tomografia komputerowa (CT), można analizować tak precyzyjnie, że modele dostarczają czasami równie dokładnych, a czasem nawet dokładniejszych wyników niż radiolog. Podczas samej operacji sztuczna inteligencja nie jest obecnie jeszcze wykorzystywana, ale właśnie tam znajdzie swoje zastosowanie w najbliższej przyszłości: w przetwarzaniu danych anatomicznych i funkcjonalnych pochodzących z neuronawigacji i neuromonitoringu. W przyszłości informacje przedoperacyjne mogłyby być generowane automatycznie, a sztuczna inteligencja mogłaby w czasie rzeczywistym obliczać, jakie jest prawdopodobieństwo, że w danym miejscu znajduje się ważna struktura funkcjonalna. Przeprowadzono już pierwsze zabiegi wspomagane przez sztuczną inteligencję – na przykład w przypadku gruczolaków przysadki. „Rozwój postępuje szybko i znacząco zmieni proces podejmowania decyzji śródoperacyjnych” – stwierdziła Prof. Dr. Stavrinou.
Pacjenci mogą rozpoznać prawdziwie wysoce wyspecjalizowane centrum po tym, że nowoczesne metody, takie jak neuronawigacja, ultrasonografia śródoperacyjna i neuromonitoring, są nie tylko dostępne, ale faktycznie stosowane rutynowo i z zachowaniem wysokiej jakości. Nie widać tego w hasłach reklamowych, ale w jasnych, weryfikowalnych cechach w codziennej praktyce klinicznej oraz w sposobie, w jaki zespół mówi o zabiegu.
„Pacjent poszukujący odpowiedniego leczenia neurochirurgicznego powinien zwracać mniejszą uwagę na poszczególne urządzenia lub techniczne hasła, a bardziej na to, czy ośrodek rutynowo i w sposób sensowny włącza te metody do całościowej koncepcji leczenia. Kluczowe znaczenie ma fakt, że współczesna neuroonkologia zawsze ma charakter interdyscyplinarny: neuroradiologia, neuropatologia, neuroonkologia, radioterapia i neurochirurgia muszą ściśle współpracować i uzgadniać swoje decyzje w ramach konsylium onkologicznego. Równie ważne jest, aby technologie takie jak nawigacja, fluorescencja czy neuromonitoring nie były stosowane jako cel sam w sobie, lecz w sposób ukierunkowany i dostosowany do danego nowotworu. Prawdziwa wiedza specjalistyczna przejawia się w doborze odpowiednich narzędzi dla każdego indywidualnego przypadku i ich takim połączeniu, aby zapewnić optymalną równowagę między kontrolą nowotworu a bezpieczeństwem funkcjonalnym. Dla pacjentów często szczególnie pouczające jest proste pytanie: Jak konkretnie planujecie moją operację, aby usunąć jak najwięcej guza, a jednocześnie chronić moje funkcje? Jakość odpowiedzi mówi zazwyczaj więcej niż długie listy wyposażenia technicznego czy same liczby przypadków. Równie ważna jest relacja między lekarzem a pacjentem. Szczególnie w przypadku guzów mózgu potrzebne jest zaufanie, jasna komunikacja i poczucie, że pacjent jest pod dobrą opieką. Ośrodek, który wykonuje wiele takich zabiegów, dysponuje nie tylko niezbędnym doświadczeniem, ale także strukturami, które są nieodzowne dla kompleksowego leczenia” – podkreśla Prof. Dr. Stavrinou na zakończenie naszej rozmowy.
- Doświadczony neurochirurg z wieloletnią praktyką kliniczną w wiodących europejskich klinikach uniwersyteckich
- Starszy lekarz na oddziale neurochirurgii w Kolonii w latach 2011–2019; od 2020 r. dyrektor oddziału neurochirurgii w szpitaluMetropolitan Hospital Athen
- Habilitacja i mianowanie na stanowisko prywatnego wykładowcy na Uniwersytecie w Kolonii, 2020 r.
- Profesor neurochirurgii na Uniwersytecie w Nikozji, 2025
- Specjalista w dziedzinie neuroonkologii, chirurgii podstawy czaszki oraz minimalnie inwazyjnej chirurgii kręgosłupa
- Wysokie kompetencje operacyjne: liczne skomplikowane operacje guzów mózgu i kręgosłupa; prowadzący kursy cieszący się międzynarodowym uznaniem
- Wieloletni kierownik kursu „Cologne Skull Base Course”; szkolenie neurochirurgów z całego świata
- Współautor oficjalnych wytycznych EANO dotyczących meningeomów (2016, 2021) oraz schwannomów przedsionkowych (Neuro-Oncology 2020;22(1):31–45)
- Udział w międzynarodowych badaniach neuroonkologicznych; liczne publikacje w wiodących czasopismach specjalistycznych
- Dyplom magisterski Niemieckiego Towarzystwa Kręgosłupa z specjalizacją w mikrodyscektomii, fuzji przezskórnej, kyfoplastyce i XLIF
- Kształcenie międzynarodowe: staże m.in. w Kolonii, Hanowerze, Monachium (neurochirurgia dziecięca), Salonikach i Atenach
- Wielokrotnie wyróżniony: nagrody naukowe w 2009 i 2017 r. oraz wyróżnienie (Honourable Mention) w konkursie EANS-Research Prize 2018
Udostępnij artykuł
O autorze medycznym
Alexandra Pfitzmann
redaktorka
Wywiady z ekspertami
Przeczytaj następnie
- Wywiad z ekspertem
Wywiad z ekspertem: prof. dr med.Univ.-Prof. Dr. med. Maximilian Bockhorn, FEBS
3 lis 2026
Terapie interdyscyplinarne chorób trzustki
Czytaj dalej - Wywiad z ekspertem
Wywiad z ekspertem – profesorem Dr. Elmar Herbst, PhD
15 paź 2026
Chirurgia kolana skoncentrowana na pacjencie i dostosowana do indywidualnych potrzeb
Czytaj dalej - Wywiad z ekspertem
Wywiad z ekspertem – profesorem dr Amadeusem Hornemannem, MPH
18 wrz 2026
Prof. Amadeus Hornemann o medycynie precyzyjnej w ginekologii. Nowoczesna chirurgia, nowe techniki, lepsza jakość życia
Czytaj dalej



