Wywiad z profesorem dr Grünbergerem, kierownikiem oddziału chirurgicznego szpitala Kaiser-Franz-Josef, SMZ-Süd w Wiedniu
Z pewnością znają Państwo powiedzenia „żółć mi się podnosi!” lub „pluć jadem i żółcią”. Ten obrazowy język nie jest przypadkowy. W rzeczywistości może się bowiem zdarzyć, że żółto-zielonkawa żółć nie zostanie wydalona z wątroby przez dwunastnicę, lecz faktycznie przedostanie się do jamy ustnej przez przełyk. Przyczyną tego stanu jest jednak choroba, a nie złe samopoczucie czy stres, jak często się błędnie zakłada.
Przyczyną może być kamień żółciowy lub zapalenie pęcherzyka żółciowego. Inne objawy problemów z woreczkem żółciowym to często ciemnobrązowy mocz lub zażółcenie oczu i skóry. Podstępną cechą kamieni żółciowych jest to, że osoba dotknięta tą dolegliwością często nie zauważa ich przez długi czas. Najczęściej są one wykrywane przypadkowo podczas rutynowego badania ultrasonograficznego. Dopóki kamienie nie powodują dolegliwości, nie ma pilnej potrzeby ich chirurgicznego usunięcia. Jednak gdy dają o sobie znać, pojawia się ból. Mogą wystąpić bóle skurczowe.
Objawy choroby pęcherzyka żółciowego
Przede wszystkim odczuwa się skurczowe bóle w górnej części brzucha. Ból ten może promieniować również do pleców lub prawego ramienia. Objawami towarzyszącymi mogą być również wzdęcia, nieprzyjemne uczucie pełności, wymioty lub nudności. Dolegliwości powstają w wyniku skurczu pęcherzyka żółciowego, który ma na celu wtłoczenie żółci do jelita, jednak kamienie żółciowe blokują w tym miejscu ujście.
Jak powstaje kamień żółciowy?
Ściśle powiązana współpraca wątroby, trzustki i dróg żółciowych z woreczkiem żółciowym tworzy jedną całość, jeśli chodzi o procesy trawienne. Dostarczane toksyny i produkty przemiany materii są filtrowane przez wątrobę i żółć, przy czym żółć dodatkowo dostarcza cennych substancji niezbędnych do trawienia tłuszczów, a wątroba jest również niezbędnym magazynem tłuszczów, witamin i cukrów oraz produkuje ważne białka do budowy komórek.
W celu zapewnienia zdrowego trawienia tłuszczów w wątrobie wytwarzany jest sok żółciowy. Każdego dnia w wątrobie wytwarza się około pół litra żółci, która jest tymczasowo magazynowana w woreczku żółciowym. W normalnych warunkach przepływa ona przez przewody żółciowe do jelita cienkiego, aby wspomóc proces trawienia. Sok, który składa się z wody i substancji nierozpuszczalnych w wodzie, jest następnie magazynowany w woreczku żółciowym, gdy „nie ma nic do roboty”, czyli gdy nie zachodzi żadna aktywność trawienna. Kamienie żółciowe mogą powstać, gdy płyn ten ulegnie zgrubieniu. Powstałe kamienie, złożone z wielu kryształków, w dużej części składają się z cholesterolu i mogą osiągać wielkość kilku centymetrów.
Czy coraz więcej osób cierpi na choroby dróg żółciowych lub kamienie żółciowe?
Profesor dr med. Thomas Grünberger, kierownik oddziału chirurgicznego szpitala Kaiser-Franz-Josef, SMZ-Süd w Wiedniu, leczy nie tylko pacjentów z nowotworami wątroby, przerzutami do wątroby, nowotworami trzustki i rakiem trzustki, ale także pacjentów z kamieniami żółciowymi, rakiem pęcherzyka żółciowego i rakiem dróg żółciowych.
Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z nim na temat problemów związanych z woreczkiem żółciowym i zapytała, dlaczego wydaje się, że więcej osób cierpi na problemy z woreczkiem żółciowym niż kiedyś. „Oprócz rzadkich chorób dziedzicznych zapalenie pęcherzyka żółciowego (kamica pęcherzyka żółciowego) jest klasyczną chorobą cywilizacyjną, wywoływaną przez nadwagę i tłuste jedzenie” – mówi prof. dr Grünberger. Nie jest więc przypadkiem, że ryzyko wystąpienia kamieni żółciowych wzrasta po 40. roku życia. Kobiety są zresztą bardziej narażone na tę dolegliwość niż mężczyźni, co wynika między innymi z działania żeńskiego hormonu – estrogenu, który powoduje wydzielanie większej ilości cholesterolu, co z kolei sprzyja tworzeniu się kamieni żółciowych.
Wskazówki żywieniowe dla zdrowego żółci
Staraj się unikać tłustych potraw, takich jak mięso, wędliny, sery i śmietana. Również produkty powodujące wzdęcia, takie jak kapustne i rośliny strączkowe, należy spożywać z umiarem. Ostre przyprawy, czekolada i konserwanty zawierające siarkę (używane np. do konserwacji orzeszków ziemnych i migdałów) również powinny być spożywane tylko w niewielkich ilościach. Zrównoważona dieta bogata w błonnik, z uwzględnieniem poziomu cholesterolu i unikania tłuszczów zwierzęcych, ma w każdym razie sens!
Kiedy trzeba usunąć woreczek żółciowy…
Bardzo często chorobę dróg żółciowych można początkowo leczyć za pomocą leków przeciwbólowych i przeciwskurczowych. Trwałe ustąpienie bólu osiąga się jednak dopiero poprzez usunięcie pęcherzyka żółciowego. Zabieg ten nie wymaga dużego nakładu pracy. „Przez trzy do czterech niewielkich nacięć w ścianie brzucha wprowadza się cienkie rurki. Następnie chirurg może wprowadzić niezbędne narzędzia, aby usunąć woreczek żółciowy” wyjaśnia prof. dr Grünberger, który należy do czołowych lekarzy w dziedzinie chirurgii wątroby, trzustki i dróg żółciowych, czyli operacji wątroby, trzustki oraz dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego.
Jeśli drogi żółciowe są tak bardzo chore, że powstał nowotwór złośliwy, w każdym przypadku konieczne jest usunięcie całego pęcherzyka żółciowego. „Rak pęcherzyka żółciowego występuje w dwóch postaciach: 1. Jako przypadkowe odkrycie podczas badania histopatologicznego pęcherzyka żółciowego po jego usunięciu z powodu kamieni. W tym przypadku konieczność dodatkowej resekcji zależy od stopnia zaawansowania nowotworu oraz 2. jako przypadkowe odkrycie przy bólu w prawej górnej części brzucha (wtedy najczęściej już w zaawansowanym stadium). Zakres resekcji (wraz z otaczającymi strukturami, takimi jak wątroba, dwunastnica, jelito grube, przewód żółciowy) decyduje o stopniu trudności zabiegu. Bez pęcherzyka żółciowego można bez problemu żyć, ponieważ żółć jest wytwarzana w wątrobie i przepływa przez przewód żółciowy do dwunastnicy, gdzie wspomaga trawienie; „Pęcherzyk żółciowy stanowi jedynie zbiornik dla nadmiaru wytworzonego żółci” – wyjaśnia prof. dr Grünberger.
„Należy dbać o dietę o niskiej zawartości cholesterolu i bogatą w błonnik oraz w miarę możliwości utrzymywać wagę na rozsądnym poziomie, aby wspierać pracę pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych” – zachęca prof. dr Grünberger, któremu serdecznie dziękujemy za tę krótką wycieczkę po układzie żółciowym.
Oprócz działalności klinicznej w SMZ-Süd prof. dr Thomas Grünberger jest również aktywnym członkiem Austriackiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej (ASSO) oraz Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej (ESSO), a także członkiem wielu innych stowarzyszeń specjalistycznych. Ponadto kształci przyszłych lekarzy i pielęgniarki oraz jest poszukiwanym prelegentem w kraju i za granicą. Prof. Grünberger prowadzi intensywne badania w dziedzinie onkologii, co znajduje odzwierciedlenie w licznych publikacjach naukowych. Ponadto prof. dr Grünberger kieruje Katedrą Chirurgii HPB na Prywatnym Uniwersytecie im. Zygmunta Freuda w Wiedniu.
