Dla dobrego samopoczucia! Wywiad z prof. Grünbergerem

Chirurgia onkologiczna stanowi jeden z najważniejszych obszarów działalności chirurgicznej profesora dr. Grünbergera. Aby wyjaśnić pojęcie, które dla wielu może być jeszcze niezrozumiałe, wyjaśnia on: „Chirurgia onkologiczna to chirurgia nowotworów złośliwych. Do przeprowadzenia tego rodzaju resekcji potrzebna jest nie tylko wiedza chirurgiczna i umiejętności techniczne pozwalające na usunięcie tych nowotworów, ale w szczególnym stopniu zrozumienie specyfiki danego nowotworu. Obecnie jest to wymagane przez prawo i stanowi podstawowy warunek leczenia nowotworów, aby wiedza specyficzna dla danego nowotworuw ramach tzw. konsylium onkologicznego, w którym szereg specjalistów z różnych dziedzin omawia najlepsze opcje terapeutyczne i na podstawie wytycznych podejmuje decyzję o dalszym postępowaniu, w tym również o zabiegu chirurgicznym”. 

Słowo „onkologia” pochodzi od greckiego słowa ὄγκος („onkos”) oznaczającego „obrzęk” i oznacza naukę zajmującą się nowotworami.

Kolejnym ważnym obszarem zainteresowań profesora dr. Grünbergera jest chirurgia wątroby, trzustki i dróg żółciowych (chirurgia HPB). Obejmuje ona w szczególności operacje wątroby, trzustki oraz dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego. Trudność w przypadku nowotworów wątroby i trzustki polega na tym, że chory fizycznie zauważa je dopiero w późnym stadium lub nawet nie odczuwa żadnych istotnych dolegliwości. Często nowotwór ten wykrywa się przypadkowo, na przykład podczas badania USG jamy brzusznej. Znaczna utrata masy ciała oraz nawracające uczucie ucisku w brzuchu mogą być objawami i powinny skłonić każdego do wizyty u specjalisty. 

Jeśli chodzi o wskazania, prof. dr Grünberger mówi: „Najczęstszym wskazaniem do resekcji wątroby są przerzuty, przy czym w większości przypadków przyczyną są przerzuty raka jelita grubego. Najczęstszym wskazaniem do operacji nowotworowej dróg żółciowych jest rak komórkowo-żółciowy, złośliwy nowotwór w przewodach żółciowych, który może prowadzić do żółtaczki. W przypadku operacji trzustki najczęstszą diagnozą jest rak głowy trzustki”.

Nowotwory trzustki nadal są trudne do wyleczenia. Rak trzustki rozwija się dość agresywnie i bardzo wcześnie tworzy przerzuty. Niemniej jednak w medycynie poczyniono znaczne postępy, aby skutecznie przeciwdziałać tej chorobie. „To prawda, że rak trzustki niestety nadal w ponad połowie przypadków jest diagnozowany już w stadium przerzutowym lub lokalnie nieoperacyjnym; w związku z tym chirurgiczne usunięcie nie jest już skuteczne”, wyjaśnia prof. dr Grünberger, dodając jednak optymistycznie: „W ostatnich latach opcje terapii systemowej uległy jednak imponującej poprawie, dzięki czemu udało się znacznie wydłużyć przeżycie i można dążyć do tzw. resekcji wtórnej. To dzięki temu, a także dzięki ulepszonej terapii po operacji”.

Złośliwy, czyli nowotworowy, wynik badania trzustki można potencjalnie wyleczyć jedynie poprzez chirurgiczne usunięcie lub częściowe usunięcie. W większości przypadków konieczne jest zastosowanie chemioterapii i radioterapii jako leczenia wspomagającego. „Usunięcie całej trzustki jest konieczne w nielicznych przypadkach”, odpowiada prof. dr Grünberger, „ale w razie konieczności onkologicznej lub chirurgiczno-technicznej możliwe jest normalne życie bez trzustki, w tym dobre trawienie. W takim przypadku enzymy trawienne trzustki są zastępowane tabletkami, a w celu utrzymania odpowiedniego poziomu cukru we krwi podaje się insulinę w zastrzykach” – wyjaśnia dalej.

Jedną z najważniejszych funkcji trzustki, oprócz produkcji soków trawiennych, jest produkcja hormonu insuliny, który jest uwalniany bezpośrednio do krwi. Insulina jest ważna dla regulacji poziomu cukru we krwi i niezbędna do transportu cukru do krwiobiegu. Tylko we krwi cukier może być następnie spalony w celu uzyskania energii.

W przypadku wątroby wiele osób kojarzy ją z tzw. stłuszczeniem wątroby. Może ono powstać na przykład w wyniku regularnego i nadmiernego spożywania alkoholu oraz ogólnie niezdrowego trybu życia. Wątroba ma jednak również zdolność do regeneracji. Stopień stłuszczenia komórek wątroby można ustalić jedynie poprzez badanie próbki tkanki (biopsja wątroby). „Zdrowe odżywianie i sprawność fizyczna to najlepsze sposoby zapobiegania stłuszczeniu wątroby lub zapaleniu trzustki. Jeśli jedno lub obydwa te schorzenia już wystąpiły, można przywrócić prawidłowe funkcjonowanie wątroby i trzustki poprzez odpowiednią dietę i aktywność fizyczną” – wyjaśnia prof. dr Grünberger.

Około 20% ludności Niemiec cierpi na stłuszczenie wątroby (steatoza wątroby), przy czym dotyczy to przede wszystkim osób w wieku od czterdziestu do sześćdziesięciu lat.

Zaskakujące jest to, że wątroba ma zdolność do regeneracji. Oznaczałoby to przecież, że w przypadku nowotworu wątroby można by po prostu usunąć duże obszary, a te następnie naturalnie odrosłyby – prawda? „Wątroba ma w szczególnym stopniu zdolność do regeneracji i tzw. hipertrofii po dużych resekcjach. Pozostała część wątroby szybko odrasta w ciągu sześciu tygodni i zapewnia funkcjonowanie sprzed operacji. Warunkiem tej regeneracji jest jednak zdrowa pozostała część wątroby” – wyjaśnia prof. dr Grünberger. Nie jest więc tak, że wątroba może się odnawiać w nieskończoność.

Powiedzenia „Żółć mi się podnosi!” lub „pluć jadem i żółcią” nie są bez powodu. Może się bowiem zdarzyć, że żółto-zielonkawa żółć nie zostanie wydalona przez wątrobę przez dwunastnicę, ale przedostanie się przez przełyk do jamy ustnej. Przyczyną tego stanu jest jednak choroba, a nie złe samopoczucie lub stres, jak często błędnie się zakłada. 

Przyczyną może być na przykład kamień żółciowy lub zapalenie pęcherzyka żółciowego. Objawami problemów z żółcią są często ciemnobrązowy mocz lub zażółcenie oczu i skóry. „Oprócz rzadkich chorób dziedzicznych zapalenie pęcherzyka żółciowego (kamica pęcherzyka żółciowego) jest klasyczną chorobą cywilizacyjną, wywoływaną przez nadwagę i tłuste jedzenie” – mówi prof. dr Grünberger. 

Należy unikać tłustych potraw, takich jak mięso, wędliny, sery i śmietana. Również produkty powodujące wzdęcia, takie jak kapusty i rośliny strączkowe, należy spożywać z umiarem. Ostre przyprawy, czekolada i konserwanty zawierające siarkę (używane np. do konserwacji orzeszków ziemnych i migdałów) również powinny być spożywane tylko w niewielkich ilościach. Zrównoważona dieta bogata w błonnik, z uwzględnieniem poziomu cholesterolu i unikania tłuszczów zwierzęcych, jest w każdym przypadku wskazana!

Jeśli drogi żółciowe są tak bardzo chore, że powstał nowotwór, konieczne jest usunięcie całego pęcherzyka żółciowego. „Rak pęcherzyka żółciowego występuje w dwóch postaciach: po pierwsze jako przypadkowe odkrycie podczas badania histopatologicznego pęcherzyka żółciowego po jego usunięciu z powodu kamieni. W tym przypadku konieczność dalszej resekcji zależy od stadium nowotworu. Po drugie, jako przypadkowe odkrycie przy bólu w prawej górnej części brzucha (wtedy najczęściej już w zaawansowanym stadium). Zakres resekcji (z otaczającymi strukturami, takimi jak wątroba, dwunastnica, jelito grube, przewód żółciowy) decyduje o stopniu trudności zabiegu. 

Nawiasem mówiąc, bez pęcherzyka żółciowego można żyć bez problemów, ponieważ żółć jest wytwarzana w wątrobie i przepływa przez przewód żółciowy do dwunastnicy, gdzie wspomaga trawienie; pęcherzyk żółciowy stanowi jedynie zbiornik dla nadmiaru wytworzonej żółci” – wyjaśnia prof. dr Grünberger.

Zaangażowanie w walkę z rakiem trzustki, wątroby i dróg żółciowych jest bardzo duże.

Właśnie w dziedzinie chirurgii jamy brzusznej chirurg staje przed szczególnymi wyzwaniami, ponieważ może wystąpić wiele różnych schorzeń. Techniki operacyjne rozwijały się do dnia dzisiejszego w błyskawicznym tempie, dzięki czemu wiele operacji można wykonywać na przykład metodą minimalnie inwazyjną. Oznacza to, że operacje przebiegają w sposób szczególnie oszczędzający tkanki, przy minimalnej utracie krwi. Środki terapeutyczne można coraz bardziej dostosowywać do indywidualnych potrzeb pacjenta, a interdyscyplinarna współpraca oraz ciągły postęp medyczny znajdują odzwierciedlenie w sukcesach terapeutycznych. 

Jako specjalista chirurgii i podspecjalista chirurgii jamy brzusznej, specjalista od nowotworów wątroby, trzustki oraz dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego cieszy się doskonałą reputacją w dziedzinie chirurgii jamy brzusznej w Wiedniu. „Pochodzę z rodziny lekarzy, dlatego już jako dziecko fascynowało mnie zajmowanie się medycyną i jej różnymi aspektami. Szereg szczególnych przebiegów chorób onkologicznych codziennie na nowo pobudza moje zaangażowanie i nie daje mi spokoju, dopóki nie będziemy w stanie wyleczyć przynajmniej nowotworów HPB” – wyjaśnia na zakończenie prof. Grünberger, który z ciekawością spogląda również w przyszłość medycyny: „Medycyna przechodzi transformację od specjalizacji w zakresie chorób do indywidualnych, dostosowanych do konkretnego pacjenta schematów terapeutycznych oraz do składu opartego na markerach molekularnych, które nieustannie badamy. Najważniejsze w chirurgii onkologicznej jest „wyjście poza utarte schematy”. Od innych specjalistów można się czegoś nowego nauczyć na każdym spotkaniu zespołu onkologicznego” – mówi ten bardzo zmotywowany specjalista.

Oprócz działalności klinicznej w SMZ-Süd prof. dr Thomas Grünberger jest również aktywnym członkiem Austriackiego Towarzystwa Onkologii Chirurgicznej (ASSO) oraz Europejskiego Towarzystwa Onkologii Chirurgicznej (ESSO), a także członkiem wielu innych stowarzyszeń specjalistycznych. Ponadto kształci przyszłych lekarzy i pielęgniarki oraz jest poszukiwanym prelegentem w kraju i za granicą. Prof. Grünberger prowadzi intensywne badania w dziedzinie onkologii, co znajduje odzwierciedlenie w licznych publikacjach naukowych. Ponadto prof. dr Grünberger kieruje Katedrą Chirurgii HPB na Prywatnym Uniwersytecie im. Zygmunta Freuda w Wiedniu.