Redakcja magazynu „Leading Medicine Guide” przeprowadziła rozmowę z prof. dr med. dr h.c. Klausem Exnerem, specjalistą chirurgii plastycznej i estetycznej z Frankfurtu nad Menem, aby rzucić więcej światła na dziedzinę chirurgii plastycznej. Dzięki bogatemu, pięćdziesięcioletniemu doświadczeniu zawodowemu i licznym wyróżnieniom dr med. dr h.c. Klaus Exner należy do najbardziej rozchwytywanych specjalistów w dziedzinie chirurgii plastycznej i estetycznej, a także posiada wysokie kompetencje w zakresie chirurgii ręki i mikrochirurgii. Dla laureata Federalnego Krzyża Zasługi zaangażowanie humanitarne jest czymś oczywistym.
Kto uważa, że chirurgia plastyczna ugruntowała swoją pozycję przede wszystkim dzięki pragnieniu „pięknych i bogatych”, by wyglądać coraz doskonalej i po prostu nie starzeć się, ten się myli. Już bowiem około 400 r. p.n.e. odnotowano dużą liczbę operacji nosa. Przeprowadzano je głównie w przedchrześcijańskich Indiach, gdzie przestępstwa karano obcięciem nosa, a także uszu i warg. W późniejszym okresie historii okaleczanie jako kara przyjęło się również w Imperium Rzymskim i Bizantyjskim. W VII wieku n.e. panowało przekonanie, że tylko mężczyzna o nienaruszonym ciele może zostać cesarzem. Aby więc pozbawić godności cesarskiej potencjalnych rywali lub obalonych cesarzy, odcinanie nosa było skutecznym środkiem… Pomogły tu pierwsze zabiegi rekonstrukcyjne.
„Kciuki w górę!”
Dr med. dr h.c. Klaus Exner faktycznie trafił do chirurgii plastycznej poprzez chirurgię ręki, ponieważ z osobistego zainteresowania już na początku swojej specjalizacji chirurgicznej u prof. dr med. Dietera Buck-Gramcko został przeszkolony w zakresie chirurgii ręki i mikrochirurgii. W tym czasie, w latach 1974–1975, zaczęła się rozwijać mikrochirurgia, a lekarz z Australii, ku zdumieniu wszystkich medyków, zademonstrował udane replantacje palców i dłoni. Wkrótce potem, 16 października 1975 r., dr med. dr h.c. Klaus Exner przeprowadził z powodzeniem pierwszą w Niemczech replantację kciuka. Jako dyplomowany specjalista chirurgii ukończył szkolenie z chirurgii plastycznej i estetycznej u prof. Gottfrieda Lemperle we Frankfurcie nad Menem.
Nie tylko dla „bogatych i pięknych”
Wiele osób kojarzy chirurgię plastyczną z wygładzonymi twarzami bez zmarszczek mimicznych, nadmiernym powiększaniem piersi, a nawet usuwaniem żeber, aby talia wyglądała na jeszcze węższą. Tymczasem chirurgia plastyczna to znacznie szersza dziedzina. „Osobiste rozmowy i spotkania z pacjentami szybko otwierają nowe perspektywy i pozwalają inaczej spojrzeć na estetykę w chirurgii plastycznej” – tak rozpoczyna naszą rozmowę dr med. dr h.c. Klaus Exner. „Jeśli na przykład kobieta po leczeniu raka piersi poddaje się operacji rekonstrukcji piersi i oprócz fizycznego cierpienia można zrozumieć i złagodzić również jej cierpienie psychiczne, wówczas estetyka nabiera zupełnie nowego znaczenia, ponieważ może przyczynić się do pełnego powrotu do zdrowia. Innym przykładem są liczne dorastające dziewczęta cierpiące na tzw. piersi rurkowate, zwane również piersiami rurkowymi lub trąbkowymi. W tym przypadku, z powodu wrodzonej wady, dolna połowa piersi rozwija się w bardzo niewielkim stopniu, co może prowadzić do groteskowych deformacji gruczołu. Dziewczęta bardzo cierpią, są narażone na drwiny i czują się wykluczone oraz niepełnowartościowe. Dlaczego nie miałoby się pomóc tym dziewczętom za pomocą zabiegu plastycznego?”, wyjaśnia dr med. dr h.c. Klaus Exner, podkreślając znaczenie operacji estetycznych. W przypadku małych dzieci z mocno odstającymi uszami w naszym społeczeństwie od dawna uważa się za zupełnie normalne, że dzieci te są operowane jeszcze przed rozpoczęciem nauki w szkole.
Do początku lat dziewięćdziesiątych w Republice Federalnej Niemiec działało wiele „szarlatanów”, jak nazywa ich dr Exner, „którzy bez wystarczającej wiedzy chirurgicznej ogłaszali się chirurgami plastycznymi”, aż w końcu, bardzo późno, chirurgia plastyczna została uznana za specjalizację. Okres szkolenia w zakresie chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i estetycznej wynosi sześć lat.
Filary chirurgii plastycznej
Aby lepiej zrozumieć tę specjalizację, często wykorzystuje się model klasycznej świątyni, która opiera się na czterech filarach:
Chirurgia rekonstrukcyjna
Zajmuje się wrodzonymi wadami rozwojowymi, skutkami wypadków, chorobami nowotworowymi, zniszczeniem tkanek spowodowanym stanami zapalnymi lub zmianami zwyrodnieniowymi. Znajduje również zastosowanie w wielu innych specjalnościach chirurgicznych, takich jak ortopedia, chirurgia szczękowo-twarzowa, ginekologia czy chirurgia naczyniowa. Współpraca między chirurgami plastycznymi a innymi specjalistami znacznie wzbogaciła chirurgię rekonstrukcyjną w ostatnich dziesięcioleciach.
Chirurgia estetyczna
Jest kluczem do sukcesu wszystkich operacji powodujących zmiany na powierzchni ciała. Obejmuje to wady wrodzone, a także skutki wypadków, defekty spowodowane stanami zapalnymi, nowotworami lub zmianami zwyrodnieniowymi. Jest ona zwieńczeniem chirurgii rekonstrukcyjnej i ważnym wyznacznikiem jakości w chirurgii plastycznej. Tak zwana chirurgia kosmetyczna oznacza zabiegi kosmetyczne, przy czym wskazaniem do ich wykonania jest zazwyczaj wyłącznie życzenie pacjenta. Nazwa „chirurgia kosmetyczna” lub „chirurgia upiększająca” nie daje pacjentowi pewności, że będzie leczony przez odpowiednio wykształconego i certyfikowanego specjalistę.
Chirurgia oparzeń
Zajmuje się kompleksowym leczeniem osób z ciężkimi oparzeniami. Obejmuje to również usuwanie spalonej skóry i pokrycie ubytków w celu ratowania życia i zapobiegania powstawaniu rozległych blizn. Jest ona wykonywana w specjalistycznych ośrodkach dużych klinik. Aby uzyskać tytuł specjalisty, chirurdzy plastyczni muszą również wykazać się odbyciem szkolenia w zakresie medycyny oparzeń.
Chirurgia ręki
Jest to dodatkowa specjalizacja, która należy zarówno do chirurgii plastycznej, jak i ortopedii oraz traumatologii. Chirurgia ręki zajmuje się przede wszystkim wrodzonymi wadami rozwojowymi kończyn górnych, następstwami wypadków, replantacjami oraz chorobami zapalnymi i zwyrodnieniowymi. Często wykonuje się operacje na nerwach, mięśniach i kościach w celu przywrócenia ruchomości. Ten filar chirurgii plastycznej charakteryzuje się szczególnie delikatnymi technikami operacyjnymi, takimi jak mikrochirurgia.
Poprawa jakości życia
Możliwości chirurgii plastycznej w przypadku wrodzonych wad rozwojowych stanowią dla wielu osób wyjątkową szansę na poprawę jakości życia, ponieważ wiele osób cierpi z powodu odmiennego wyglądu lub poważnych zaburzeń funkcjonalnych, co powoduje ich wykluczenie społeczne. Również chirurgia nowotworowa, czyli operacyjne leczenie nowotworów złośliwych, poczyniła ogromne postępy dzięki możliwościom chirurgii plastycznej. Dzięki nowym technikom pozwalającym na zastąpienie dużych ubytków za pomocą plastyki płatów skórnych, nowotwory można operować całkowicie i z zachowaniem niezbędnego marginesu bezpieczeństwa. „W ten sposób można również chirurgicznie odbudować zniszczone obszary mięśni lub kości. W tym zakresie mikrochirurgia przyniosła ogromne korzyści” – wyjaśnia dr med. dr h.c. Klaus Exner.
Lifting powiek, lifting twarzy, lifting niciami, hialuron i botoks
„Plastyka powiek jest prawdopodobnie najczęściej wykonywanym zabiegiem i należy do standardowych procedur”, mówi dr Exner i podkreśla: „Lifting twarzy w rękach doświadczonego chirurga jest zabiegiem bezpiecznym. Nie ma też poważnych konsekwencji, takich jak np. uszkodzenie nerwów twarzy podczas operacji”. Podczas liftingu twarzy skóra twarzy i tkanki podskórne są napinane, co prowadzi do zwiększenia napięcia. Struktury skórne i mięśniowe są napinane za pomocą szwów i ponownie mocowane do twardych struktur. Operacja ta jest obecnie równie popularna zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. „Podczas liftingu twarzy należy bezwzględnie unikać znieczulenia ogólnego, ponieważ podczas zabiegu występują duże wahania ciśnienia krwi. Zabieg należy zatem przeprowadzać w sposób delikatny, w znieczuleniu miejscowym, gdy pacjent znajduje się w stanie półświadomości” – zaleca dr med. dr h.c. Klaus Exner.
Inną techniką liftingu twarzy jest lifting niciami, który został niegdyś opracowany w Korei w dziedzinie akupunktury. Polega on na umieszczeniu pod skórą tzw. nici PDO (polidioksanonu) w celu korekcji zwiotczenia skóry i zmarszczek bez konieczności wykonywania nacięć. Poszczególne nici wprowadza się za pomocą mikroigieł i po pewnym czasie całkowicie się one rozpuszczają w organizmie. Wprowadzenie nici ma na celu stymulację produkcji kolagenu przez organizm i wspomaga regenerację komórek. Jednak po około 15 miesiącach efekt słabnie, a skóra znów staje się mniej napięta. „W przypadku bardzo zwiotczałej skóry nie polecam liftingu niciami” – wyjaśnia dr Exner. „Wtedy istnieje ryzyko, że twarz dosłownie się zsunie” – ostrzega.
Wiele osób, które pragną młodszego wyglądu, decyduje się na wstrzyknięcie kwasu hialuronowego w charakterystyczne partie twarzy, na przykład w bruzdy bródkowo-wargowe – zmarszczki biegnące od ust do brody. „Wstrzyknięcie kwasu hialuronowego na pierwszy rzut oka wydaje się niebudzące zastrzeżeń. Ale i tutaj należy zachować ostrożność. Mogą wystąpić stany zapalne. Poważnym problemem są nieprofesjonalne praktyki, na przykład w Ameryce Południowej, gdzie ludziom wstrzykuje się mieszankę silikonów i olejów, co może powodować straszne skutki uboczne i późniejsze zniekształcenia” – ostrzega dr Exner.
A co z botoksem? „Botoks jest dziś nieodłącznym elementem branży kosmetycznej. W rzeczywistości dobrze wykonane zastrzyki z botoksu mogą zastąpić lifting czoła” – mówi dr med. dr h.c. Klaus Exner. Botox, substancja neurotoksyczna, jest najczęściej stosowany w górnej części twarzy, aż do łuku kości jarzmowej, i nadaje się przede wszystkim do korekcji zmarszczki gniewu (zmarszczki międzybrwiowej), poprzecznych zmarszczek czołowych oraz kurzych łapek. Substancja czynna hamuje przewodzenie impulsów nerwowych do mięśni, rozluźniając w ten sposób mięśnie i skórę, co prowadzi do optycznego wygładzenia skóry.
„Zasady estetyki są istotnym elementem chirurgii plastycznej. Tak zwana chirurgia kosmetyczna nie istnieje jako uznana specjalizacja. Przy podejmowaniu decyzji o właściwej metodzie leczenia zawsze potrzebna jest cała wiedza i doświadczenie specjalisty chirurgii plastycznej. Dotyczy to w szczególności liftingu twarzy lub korekcji piersi” – wyjaśnia dr med. dr h.c. Klaus Exner, który od wielu lat znajduje się na listach lekarzy magazynu FOCUS wśród najlepszych chirurgów plastycznych specjalizujących się w chirurgii piersi, lifting twarzy oraz plastykę powiek.
Pomoc dla krajów trzeciego świata
W krajach uprzemysłowionych istnieje wiele możliwości opieki medycznej, która zazwyczaj jest bardzo dobra. System socjalny, dzięki systemowi ubezpieczeń, umożliwia operacje, również w zakresie chirurgii plastycznej. W ten sposób pacjent w Niemczech, który cierpi na opadającą powiekę (ptaszą powiekę), po konsultacji okulistycznej może poddać się tej pomocnej operacji bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów. W wielu krajach świata nie jest to możliwe. Bieda i brak pomocy społecznej uniemożliwiają opiekę medyczną, a tym bardziej operację plastyczną mającą na celu poprawę jakości życia. Tam rodzą się dzieci z rozszczepem wargi, szczęki i podniebienia (wcześniej nazywanym „króliczą wargą”) i muszą sobie z tym radzić przez resztę życia, ponieważ nie można przeprowadzić operacji. Również osoby poszkodowane w wypadkach często pozostają oszpecone do końca życia.
„Od ponad 30 lat z pełnym przekonaniem angażuję się w operacje osób ciężko rannych i chorych, a zwłaszcza dzieci z wrodzonymi wadami rozwojowymi w krajach Trzeciego Świata. To wsparcie jest sprawą bliską mojemu sercu, której chętnie poświęcam swój wolny czas. Wszystko zaczęło się w 1972 roku, kiedy dowiedziałem się o stypendium w krajach Trzeciego Świata i zainteresowałem się tą sprawą” – wspomina dr med. dr h.c. Klaus Exner. „Wyjechałem na rok do Boliwii jako wolontariusz i współpracowałem z organizacjami takimi jak „Terres des Hommes” i „Misereor”. Po tym, jak w 1980 roku przeniosłem się do szpitala Markus w Frankfurcie nad Menem, prof. dr Gottfried Lemperle założył wówczas organizację „Interplast Germany”, która świadczyła wolontariacką pomoc medyczną za granicą. Do dziś na całym świecie operowano około 120 000 pacjentów. Sam uczestniczyłem już w ponad 50 misjach zagranicznych i nauczyłem się, że trzeba się tam organizować inaczej – tzn. często to brak struktur lub słabe wyposażenie decydują o życiu i śmierci. Dla mnie pozostaje to ogromnym doświadczeniem i niejednokrotnie wymagało to ode mnie wiele odwagi. Często nie chodzi tu o problemy medyczne, ale raczej o osobiste losy, które głęboko poruszają”, opowiada z namysłem dr med. dr h.c. Klaus Exner.
Piękno za wszelką cenę?
Kto cierpi z powodu braku urody, po operacji będzie miał większą samoocenę i poczuje się lepiej. Oczywiście są też osoby całkowicie zmienione przez liczne zabiegi, które powiększają sobie usta do rozmiarów „pontonów”, uważają się za piękne dzięki ogromnym piersiom lub dzięki wielu zabiegom mają twarz przypominającą maskę, pozbawioną jakichkolwiek zmarszczek. „Nil nocere!”, upomina dr med. dr h.c. Exner, „nigdy nie szkodzić”, gdy pytamy, czy nie powinny istnieć granice również ze strony operujących lekarzy.
Istnieją rzadkie przypadki tzw. dysmorfofobii – ludzie, którzy najchętniej poddaliby się całkowitej rekonstrukcji całego ciała. W takich sytuacjach każdy lekarz musi być wyczulony.
„Indywidualne życzenia danej osoby często można zrozumieć podczas intensywnych rozmów. Pamiętam przypadek mężczyzny, który chciał mieć jądra w rozmiarze „miseczki B” jako specjalny implant, ponieważ w dzieciństwie często był wyśmiewany z powodu mniejszych jąder i nabrał głębokich kompleksów. Po kilku rozmowach ostatecznie spełniłem jego życzenie i – o dziwo – mężczyzna był szczęśliwy i utrzymywał kontakt jeszcze przez długi czas”, mówi z wielką empatią dr med. dr h.c. Klaus Exner. Jednak ostrzega również: „Nauka ma pierwszeństwo przed trendami mody! Należy ograniczyć przesadzone kampanie reklamowe zabiegów kosmetycznych. Bardzo krytycznie podchodzę do oferentów, którzy reklamują operacje na kredyt. Jeśli zabieg nie przyniesie pożądanego rezultatu, do presji psychicznej dochodzi jeszcze stres finansowy” – podsumowuje naszą rozmowę dr med. dr h.c. Klaus Exner.
Dr med. dr h.c. Klaus Exner prowadzi prywatną praktykę jako chirurg plastyczny we Frankfurcie i Oberursel oraz wykonuje większe operacje w klinikach okręgu Hochtaunus w Bad Soden, a także w interdyscyplinarnych centrach onkologicznych, takich jak Klinikum Frankfurt/Höchst. Operacje ambulatoryjne są wykonywane w Centrum Chirurgii Plastycznej Frankfurt Hochtaunus w Oberursel.
Za swoją międzynarodową działalność pomocową w ramach organizacji INTERPLAST-Germany, Prointerplast Seligenstadt, BigShoe i MIT otrzymał wysokie odznaczenia, takie jak nagroda Pitzera oraz medal Dieffenbacha przyznawany przez DGPRÄC. Na Ukrainie został odznaczony Orderem św. Mikołaja przez metropolitę Kościoła prawosławnego w Kijowie. W listopadzie 2021 r. dr med. dr h.c. Klaus Exner otrzymał tytuł doktora honoris causa Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Danyła Halyzkyiego we Lwowie! W ten sposób został uhonorowany za swoje 15 misji humanitarnych do 2021 roku oraz współpracę naukową w dziedzinie chirurgii plastycznej na Ukrainie. A kiedy rozpoczęła się rosyjska wojna agresywna, natychmiast zorganizował dostawy pomocy do Lwowa.
Panie dr Exner – serdecznie dziękujemy za tak otwartą i bardzo osobistą rozmowę!
Osoby, które chcą nawiązać bezpośredni kontakt ze specjalistą, mogą to zrobić na jego profilu w serwisie Leading Medicine Guide.
