Jako kierownik Kliniki Chirurgii Naczyniowej w Katolickim Centrum Medycznym w Koblencji-Montabaur dr med. Patrick Stark zyskał reputację jednego z czołowych specjalistów w dziedzinie leczenia tętniaków aorty. Jest specjalistą w dziedzinie chirurgii naczyniowej, chirurgii ogólnej, chirurgii jamy brzusznej oraz chirurgii jamy brzusznej specjalistycznej, posiadającym dodatkowy tytuł „chirurga endowaskularnego” – oznacza to, że opanował również rzadką sztukę operowania wewnątrz naczyń krwionośnych. W Katolickim Centrum Klinicznym w Koblencji dr Stark ma do dyspozycji sprzęt z najwyższej półki. Leading Medicine Guide rozmawiał ze specjalistą na temat jednej z jego specjalizacji: tętniaków aorty brzusznej – oraz o ludziach, którzy żyją z tykającą bombą zegarową w brzuchu. Tak bowiem należy klasyfikować tętniak aorty pod względem zagrożenia.
Leading Medicine Guide: Jak rozpoznać tętniaka aorty brzusznej, czyli aorty – jak lekarze nazywają tę główną tętnicę?
Dr med. Patrick Stark: Nie da się tego zauważyć, nie ma żadnych objawów. Tętniak, czyli wybrzuszenie aorty brzusznej, jest niestety bardzo podstępną chorobą i czasami wykrywa się go dopiero wtedy, gdy jest już za późno. Za późno oznacza, że aorta pękła w miejscu wybrzuszenia i krwawi do jamy brzusznej; dotyczy to około jednej trzeciej wszystkich pacjentów. Jest to jednak najgorszy scenariusz. Dwie trzecie tętniaków aorty brzusznej w przypadku pęknięcia krwawi do tkanki za jamą brzuszną. Dzięki temu krwawienie może samo się ograniczyć. Jednak nawet ci pacjenci mają tylko 50-procentową szansę na przeżycie, jeśli dotrą do szpitala żywi.
Leading Medicine Guide: Czy w ostrym przypadku występują określone objawy pękniętego tętniaka aorty?
Dr med. Patrick Stark: Pacjenci odczuwają nagle bardzo silny ból, jest to ból ostry. Do tego dochodzi niewydolność krążenia, a nawet wstrząs – wtedy najwyższy czas wezwać pogotowie. Pogotowie kieruje się wtedy z „ostrym przypadkiem brzusznym” do naszego oddziału chirurgii brzusznej i naczyniowej, pacjenci trafiają natychmiast na oddział intensywnej terapii, gdzie dzięki badaniu ultrasonograficznemu możemy szybko stwierdzić, co się dzieje. Jeśli stan krążenia pacjenta jest stabilny, zlecam dodatkowo wykonanie tomografii komputerowej. Na podstawie zdjęć decyduję, czy zastosować metodę minimalnie inwazyjną, czy zaplanować operację otwartą.
Leading Medicine Guide: Mimo to są ludzie, którzy żyją z tętniakiem aorty. Czy może nam Pan to wyjaśnić?
Dr med. Patrick Stark: Zdecydowana większość tętniaków jest wykrywana przypadkowo. Często to urolog, wykonując badanie ultrasonograficzne pęcherza, przesuwa sondę w kierunku aorty i wtedy stwierdza zmiany. Tętniaki aorty dotykają głównie mężczyzn w wieku od 60 do 70 lat, na sześciu do siedmiu mężczyzn przypada tylko jedna kobieta. Jeśli tętniak ma mniej niż 5,5 centymetra i nie powiększa się o więcej niż pół centymetra w ciągu pół roku, nie podejmuje się żadnych działań – poza regularnymi kontrolami.
Leading Medicine Guide: Brzmi to jednak tak, jakby w brzuchu znajdowała się tykająca bomba zegarowa. Skąd bierze się ta pewność lekarzy, że nie należy podejmować żadnych działań, a jedynie monitorować wielkość i obwód tętniaka?
Dr med. Patrick Stark: Porównanie do bomby zegarowej jest oczywiście trochę trafne, ale istnieje wiele obszernych badań dotyczących zagrożeń związanych z tętniakiem. Trzeba też oczywiście pamiętać, że taka operacja na aorcie – to nie jest spacer. Pacjenci nie są już młodzi, rzadko są całkowicie zdrowi, dlatego jako chirurg chce się interweniować tylko wtedy, gdy naprawdę grozi im niebezpieczeństwo. Ale oczywiście są ludzie, którzy po prostu nie potrafią żyć z tym psychicznym obciążeniem. W takich przypadkach zdarzało mi się – wbrew wytycznym stowarzyszenia specjalistycznego, które są dla nas, lekarzy, swego rodzaju wytyczną – zaplanować operację. W każdym przypadku konieczne jest oczywiście przeprowadzenie wcześniej kompleksowych badań, takich jak echokardiografia, badanie czynności płuc, badanie tętnicy szyjnej, a czasem nawet cewnikowanie serca.
Leading Medicine Guide: Jak wygląda Pana procedura operacyjna? Jaką metodę stosuje Pan?
Dr med. Patrick Stark: W około siedemdziesięciu procentach zabiegów na aorcie stosujemy metodę wewnątrznaczyniową. Oznacza to, że decydujemy się na zabieg minimalnie inwazyjny. Wykonujemy niewielkie nacięcie w pachwinie, docieramy do aorty głównej i powoli wprowadzamy do tętnicy protezę, która ma wzmocnić ścianę aorty od wewnątrz, aż do miejsca rozszerzenia. Operacja tętniaka metodą wewnątrznaczyniową jest stale udoskonalana od lat 90. jako alternatywa dla operacji otwartej. Jest znacznie mniej obciążająca dla pacjenta, ale jak każda metoda operacyjna ma oczywiście swoje wady. Zwłaszcza w przypadku młodszych pacjentów, u których protezy mają służyć przez 20–30 lat, z biegiem czasu może zaistnieć konieczność wykonania kilku zabiegów.
Minimalnie inwazyjna operacja wszczepienia stentu w przypadku tętniaka aorty © bilderzwerg | AdobeStock
Leading Medicine Guide: Podczas operacji minimalnie inwazyjnej pracuje Pan wewnątrz naczynia i umieszcza protezę, która stabilizuje ścianki wewnętrzne. Co robi Pan podczas operacji otwartej aorty?
Dr med. Patrick Stark: W przypadku otwartej operacji usunięcia tętniaka podchodzimy do naczynia od zewnątrz, co oznacza, że otwieramy jamę brzuszną. Jeśli nie można dotrzeć do tętniaka metodą minimalnie inwazyjną przez zwężenia w tętnicy biodrowej lub położenie tętniaka, np. w stosunku do tętnic nerkowych, nie pozwala na tę procedurę, wskazana jest operacja otwarta. Wówczas zastępuję fragment aorty protezą. Brzmi to dość prosto, ale aorta jest pokryta gęstą siecią nerwów i jako chirurg muszę ją przeciąć. To z kolei może skutkować zaburzeniami erekcji. Należy o tym wyczerpująco poinformować pacjenta.
Leading Medicine Guide: Jak postępuje Pan, aby uzyskać dokładny obraz tętniaka?
Dr med. Patrick Stark: W celu postawienia diagnozy wykonujemy kompleksowe badanie tomografii komputerowej, tzw. tomografii komputerowej cienkowarstwowej, która wykonuje zdjęcia w odstępach milimetrowych lub 0,5-milimetrowych. W ten sposób aorta jest dokładnie mierzona.
Leading Medicine Guide: Jakie są nowości w zakresie technologii medycznej w leczeniu aorty?
Dr med. Patrick Stark: Materiały są stale udoskonalane, obecnie mają znacznie lepsze właściwości poślizgowe. Obecnie w przypadku rozległych tętniaków możemy nawet zlecić wykonanie całkowicie indywidualnych protez, które są dostosowane do potrzeb konkretnego pacjenta, czyli są unikatowe.
Leading Medicine Guide: Posiada Pan rozległą wiedzę specjalistyczną w dziedzinie leczenia aorty. Czy mimo to zdarzają się przypadki, które sprawiają Panu, że tak powiem, ból głowy?
Dr med. Patrick Stark: Przed operacją zawsze omawiamy przypadek z wieloma specjalistami. Chirurgia naczyniowa to praca zespołowa, decyzje w mojej klinice są zawsze przygotowywane i omawiane w zespole. W przypadku trudnych i złożonych wskazań operacyjnych czasami analizujemy temat przez kilka dni, opracowując w ten sposób strategię operacyjną. I – z mojego doświadczenia – zawsze trzeba mieć w głowie plan B, a nawet C, bo podczas operacji mogą nagle pojawić się sytuacje, które wymagają szybkiej zmiany podejścia. Jako zespół operacyjny trzeba być na to przygotowanym.
Leading Medicine Guide: Jak długo trwają średnio Pana operacje?
Dr med. Patrick Stark: Złożony zabieg wewnątrznaczyniowy może trwać nawet ponad trzy i pół do czterech godzin, a operacja otwarta trwa zazwyczaj od półtorej do dwóch godzin. Ale ostatnio miałem też pacjentkę, u której pole operacyjne było bardzo zrośnięte i musiałem ją operować już po raz trzeci – wtedy całość trwała dobre dziewięć godzin. Wtedy potrzebuję już kondycji, to jest wyczerpujące. Jednak podczas pracy tego nie odczuwa się, dopiero później pojawia się potrzeba odpoczynku. Często angażujemy też dwa zespoły, które mogą wtedy pracować w dwóch miejscach jednocześnie. Dzięki temu możemy działać szybciej, co skraca czas operacji i jest lepsze dla pacjenta.
Leading Medicine Guide: Pana zawód jest wymagający i bardzo różnorodny – co najbardziej lubi Pan w swojej pracy?
Dr med. Patrick Stark: Jest tego całkiem sporo. Po prostu czerpię radość z pracy z ludźmi. Uwielbiam pracę w zespole, jest to dla mnie niezwykle ważne i sprawia mi wiele radości. Tutaj, w klinice, mam naprawdę dobre zespoły. Lubię też pracę manualną, która za każdym razem stanowi wyzwanie, które chętnie podejmuję. I to właśnie ta różnorodność sprawia, że czuję się spełniony. Nie jestem tylko na sali operacyjnej, ale także na oddziale, gdzie opiekuję się chorymi. Prowadzę konsultacje, podczas których mogę poświęcić się moim pacjentom. Nie mniej ważne jest dla mnie nawiązywanie kontaktów z innymi kolegami. Wymiana doświadczeń daje nowe impulsy i poszerza horyzonty.
Panie doktorze Stark, dziękujemy za interesującą rozmowę i wgląd w Pana specjalizację!
Bezpośredni kontakt z naszym specjalistą można nawiązać na jego profilu w Leading Medicine Guide.
