Argumenty przemawiające za protezami z krótkim trzonem w endoprotezoplastyce stawu biodrowego: wywiad z ekspertem – prof. Kutznerem

Profesor dr med. Karl Philipp Kutzner jest uznaną postacią w dziedzinie chirurgii ortopedycznej i cieszy się znakomitą renomą jako ekspert w zakresie endoprotezoplastyki stawu biodrowego i kolanowego. Jego kariera, naznaczona wieloletnią praktyką kliniczną jako ordynator w renomowanej Klinice Ortopedii Szpitala św. Józefa w Wiesbaden oraz pomyślnym uzyskaniem habilitacji na Uniwersytecie Johanna Gutenbergaw Mainzu w dziedzinie ortopedii, świadczy o jego niezwykłej kompetencji fachowej i niestrudzonym zaangażowaniu w swoją misję, jaką jest sztuczna wymiana stawów. Na szczególną uwagę zasługuje jego wybitna wiedza, prace naukowe oraz doświadczenie w zakresie protez o krótkim trzonie, co czyni go jednym z czołowych ekspertów w tej dziedzinie w Niemczech.

Od 2023 roku prof. dr Kutzner kieruje renomowaną specjalistyczną praktyką zajmującą się endoprotezoplastyką „Endoprotheticum Rhein-Main”, w której nie tylko oferuje medycynę na najwyższym poziomie, ale także przywiązuje dużą wagę do atmosfery zaufania i indywidualnej opieki. Skupia się on w szczególności na endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego, dzięki czemu zyskał reputację poszukiwanego w całym regionie partnera dla pacjentów z problemami stawowymi. Doświadczenie prof. dr. Kutznera obejmuje zarówno zabiegi minimalnie inwazyjne, jak i operacje wymiany oraz częściowej wymiany stawów, co zapewnia mu szeroki wachlarz możliwości terapeutycznych.

Na szczególną uwagę zasługuje wyjątkowa wiedza specjalistyczna prof. dr. Kutznera w zakresie stosowania protez z krótkim trzonem w endoprotezoplastyce stawu biodrowego. Właściwy wybór endoprotezy stawu biodrowego ma decydujący wpływ na wynik operacji oraz samopoczucie pacjentów. Ta specjalistyczna technika operacyjna wymaga rozległej wiedzy i dużego doświadczenia w tej dziedzinie, a także dużej precyzji i staranności. 

Redakcja Leading Medicine Guide chciała dowiedzieć się więcej na ten temat i przeprowadziła wywiad z prof. dr. Kutznerem.

Pomysł lub koncepcja protez biodrowych z krótkim trzonem w ortopedii pojawiła się już na wczesnym etapie rozwoju endoprotezoplastyki stawu biodrowego, ale początkowo nie zyskała popularności. Jednak w ciągu ostatnich 20 lat nastąpił ciągły rozwój, a filozofia protez z krótkim trzonem „kierowanych przez kość łokciową” ostatecznie doprowadziła do sukcesu. Nowoczesne protezy z krótkim trzonem zyskują coraz większą popularność i są obecnie odpowiedzialne za znaczący postęp w nowoczesnej i minimalnie inwazyjnej chirurgii endoprotezoplastyki stawu biodrowego. 

„Celem opracowania nowoczesnych protez z krótkim trzonem było rozwiązanie niektórych wyzwań i obaw związanych z tradycyjnymi protezami z prostym trzonem. Jedną z głównych motywacji do opracowania protez z krótkim trzonem było pierwotnie zachowanie większej ilości tkanki kostnej niż w przypadku implantów konwencjonalnych. W przypadku tradycyjnych protez z trzonem prostym często konieczne jest usunięcie większej ilości kości, aby zrobić miejsce na trzon protezy. Protezy z krótkim trzonem są zaprojektowane tak, aby były mniej inwazyjne i aby podczas operacji usuwać mniej tkanki kostnej. „Jednak jeszcze ważniejsze jest to, że filozofia zakotwiczenia nowoczesnych protez z krótkim trzonem zapewnia bardziej naturalne obciążenie otaczającej kości, dzięki czemu może ona również lepiej zachować się w dłuższej perspektywie” – wyjaśnia profesor dr Kutzner na początku naszej rozmowy.

Oprócz zachowania kości protezy z krótkim trzonem oferują jednak pacjentom również inne korzyści, np. w zakresie rekonwalescencji pooperacyjnej i ruchomości w porównaniu z tradycyjnymi protezami z trzonem prostym. 

„W ciągu ostatnich 20 lat rozwój w dziedzinie endoprotezoplastyki stawu biodrowego przebiegał bardzo pomyślnie. Oprócz dostosowań konstrukcyjnych i materiałowych implantów, znacznie poprawiono w szczególności dostęp do stawu biodrowego pod kątem uszkodzeń tkanek miękkich i mięśni. W tym zakresie szczególnie korzystne okazały się dostępy przednie (AMIS, ALMIS). Jedną z najważniejszych zalet protez z krótkim trzonem jest obecnie idealna możliwość wykorzystania tych dostępów. Podczas gdy stosowanie tradycyjnych implantów, ze względu na ich dłuższą i prostą konstrukcję, wiąże się zazwyczaj z uszkodzeniem mięśni i wymaga większego urazu tkanek miękkich, doświadczony specjalista może wszczepić protezę z krótkim trzonem praktycznie bez żadnego urazu tkanek miękkich. 

Krótki i okrągły kształt trzonu pozwala na wprowadzenie implantu „za zakrętem”, omijając tak ważne mięśnie.

„Wspaniałą cechą protez o krótkim trzonie jest to, że można operować niejako „za rogiem”, a tym samym leczyć pacjenta w sposób niezwykle delikatny. Ludzie mają bardzo różne krzywizny szyjki kości udowej, które czasami mogą wynosić nawet 90 stopni. Protezę z krótkim trzonem należy sobie wyobrazić jako krótki, okrągły implant w kształcie banana, który można łatwo umieścić, chroni tkanki miękkie i zapewnia wysoką stabilność” – entuzjastycznie opowiada prof. dr Kutzner. 

Ponieważ zabieg wszczepienia protez o krótkim trzonie jest zazwyczaj znacznie mniej inwazyjny, pacjenci zazwyczaj odczuwają mniej bólu i obrzęków pooperacyjnych. Często pozwala to na szybszy powrót do zdrowia i normalnej aktywności. Ponadto wszczepienie protez o krótkim trzonie można zazwyczaj przeprowadzić szybciej, co skraca czas operacji i zmniejsza ryzyko powikłań.

Jedną z wyjątkowych zalet protez o krótkim trzonie jest zatem zazwyczaj szybszy powrót do zdrowia po operacji. Ma to pozytywny wpływ na długość pobytu w klinice oraz na konieczność intensywnej rehabilitacji.

 „Wcześniej, aby wszczepić protezę, trzeba było przeciąć mięśnie i odsłonić kość. Często konieczne było również użycie krwi z banku krwi. Operacja była ogólnie znacznie bardziej skomplikowana, a pacjent musiał liczyć się z pobytem w szpitalu trwającym do 10 dni oraz okresem rehabilitacji wynoszącym kolejne 3 tygodnie” – opisuje prof. dr Kutzner dawną procedurę i wyjaśnia: „Główną zaletą stosowania protez o krótkim trzonie jest znacznie skrócony czas pobytu w szpitalu. Pacjenci mogą stanąć na nogi bezpośrednio po operacji i szybko odzyskują samodzielność. Obecnie często już po 2 dniach można opuścić szpital. Coraz częściej zalecam moim pacjentom rehabilitację ambulatoryjną lub indywidualnie zorganizowaną fizjoterapię pooperacyjną. W wielu przypadkach rehabilitacja stacjonarna nie jest już konieczna”. 

Cechy anatomiczne pacjenta, takie jak gęstość kości, wielkość i kształt stawu, mają wpływ na wybór protezy. Stan stawu, który ma zostać zastąpiony, odgrywa decydującą rolę przy wyborze protezy. Pacjenci z zaawansowaną degeneracją stawów lub specyficznymi patologiami stawów lub deformacjami mogą wymagać określonych modeli lub konstrukcji protez. Również wiek pacjenta może wpływać na wybór. Szczególnie w przypadku młodszych pacjentów zachowanie kości ma kluczowe znaczenie dla ułatwienia przyszłych rewizji. Ważnym czynnikiem jest również poziom aktywności pacjenta. Pacjenci prowadzący aktywny tryb życia mogą potrzebować protez, które są szczególnie wytrzymałe i wytrzymują duże obciążenia.

„Ze względu na mniejszą inwazyjność, ale także anatomiczny kształt, protezy z krótkim trzonem lepiej odtwarzają naturalną anatomię stawu biodrowego. Ogólnie rzecz biorąc, lepiej naśladują naturalną anatomię stawu. Nasze doświadczenia z ostatnich 10 lat wskazują, że dzięki temu można znacznie zmniejszyć ryzyko zwichnięć (całkowitego wyskoczenia stawu). Protezy z krótkim trzonem często zapewniają lepszą stabilność i naturalną ruchomość stawu w porównaniu z konwencjonalnymi protezami z prostym trzonem. W przypadku niektórych wad ustawienia stawu biodrowego możliwe jest nawet wyłącznie zastosowanie protezy z krótkim trzonem, ponieważ inne trzonki są zbyt długie i w najgorszym przypadku mogą powodować złamania kości. „Naszym celem jest zawsze wszczepienie stawu w taki sposób, aby pacjenci w codziennym życiu nie zauważali, że mają sztuczny staw” – mówi prof. dr Kutzner.

Stosowanie protez z krótkim trzonem ma wprawdzie wiele zalet, ale w porównaniu z protezami konwencjonalnymi mogą również wystąpić specyficzne zagrożenia i powikłania. Ważne jest, aby pacjenci zwracali się do doświadczonego chirurga, który zna te potencjalne zagrożenia i potrafi podejmować przemyślane, odpowiedzialne decyzje. 

W przypadku protez o krótkim trzonie kluczowe znaczenie ma umiejscowienie implantu. Nieprawidłowe umiejscowienie może prowadzić do nierównowagi w stawie, niestabilności lub problemów z funkcjonowaniem stawu. 

Wszczepienie protez o krótkim trzonie często wymaga większych umiejętności chirurgicznych i doświadczenia, ponieważ proteza musi być umieszczona indywidualnie i precyzyjnie, aby wykorzystać zalety mniejszej inwazyjności i zachowania kości. W rękach mniej doświadczonych chirurgów może to prowadzić do powikłań. „Stosowanie protez o prostym trzonie jest obecnie nadal standardem. Tylko w 13% pierwotnych operacji wymiany stawu biodrowego w Niemczech stosuje się protezy o krótkim trzonie, jednak w ostatnich latach tendencja ta znacznie rośnie. W Szwajcarii odsetek ten wynosi już prawie 40%, co wyraźnie potwierdza sukces tej koncepcji. Wielu kolegów unika przejścia z protez o trzonie prostym na protezy o trzonie krótkim i w związku z tym ma niewielkie doświadczenie w stosowaniu tej filozofii” – mówi prof. dr Kutzner, który w 2012 roku przedstawił pierwsze wyniki dotyczące stosowania protezy o trzonie krótkim opracowanej w Wiesbaden. Wtedy spotkał się początkowo ze sceptycyzmem – jednak od tego czasu implant sprawdził się i zajmuje czołowe miejsce w niemieckim rejestrze endoprotez (EPRD) pod względem wskaźnika powikłań.

„Miasto Wiesbaden było przez ostatnie 20 lat prawdziwą twierdzą protez krótko trzonowych. Dzięki temu już podczas szkolenia szybko zetknąłem się z tymi specjalnymi implantami. Większość nowoczesnych klinik endoprotezoplastyki powinna dziś oferować stosowanie protez o krótkim trzonie” – wyjaśnia z entuzjazmem prof. dr Kutzner i dodaje: „W Endoprotheticum Rhein-Main oferujemy kolegom 1–2-dniowe staże w celu zapoznania się z filozofią i techniką. Pierwsza samodzielnie przeprowadzona operacja z użyciem protezy o krótkim trzonie odbywa się wówczas wyłącznie pod nadzorem doświadczonego chirurga”.

---

Również w przypadku stosowania protez o krótkim trzonie w rzadkich przypadkach mogą wystąpić zagrożenia i powikłania podczas zabiegu lub po nim, takie jak na przykład infekcje lub złamania. Należy podkreślić, że większość tych zagrożeń i powikłań występuje bardzo rzadko i zależy od różnych czynników, w tym od doświadczenia chirurga, indywidualnej anatomii pacjenta oraz stanu stawu lub kości. Dokładne badania przedoperacyjne i staranne zaplanowanie operacji mają kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ryzyka i osiągnięcia najlepszych wyników.

---

Również materiały, z których wykonane są powierzchnie ślizgowe nowoczesnych protez biodrowych, uległy ciągłemu udoskonaleniu w celu zmniejszenia tarcia i zużycia. Podczas gdy jeszcze kilka lat temu do wykonania głowy protezy używano metalu, a do wkładki polietylenu, obecnie do głowy bardzo chętnie stosuje się ceramikę, ponieważ właściwości ścierne ceramiki w połączeniu z polietylenem są znacznie lepsze. „Możliwe jest również zastosowanie ceramiki po obu stronach, czyli zarówno w głowicy, jak i wkładce. Jest to rozwiązanie jeszcze mniej podatne na ścieranie, jednak taka konfiguracja może powodować piszczące odgłosy, co oczywiście może być uciążliwe dla pacjentów. Ponadto wkładka może pęknąć pod ciężarem głowicy. Oprócz koniecznej operacji rewizyjnej spowodowałoby to rozprzestrzenienie się wielu cząstek ceramiki w torebce stawowej. Obecnie standardem stało się połączenie głowicy ceramicznej z wysoko usieciowanym polietylenem” – wyjaśnia prof. dr Kutzner, omawiając różne materiały.

---

Udoskonalenie materiałów, z których wytwarzane są protezy z krótkim trzonem, jest decydującym czynnikiem wpływającym na ich wydajność i trwałość. Nowoczesne protezy często składają się z wysokiej jakości materiałów, takich jak stopy tytanu lub materiały ceramiczne, które są trwałe, odporne na korozję i biokompatybilne.

---

Postęp technologiczny umożliwił opracowanie specjalnych powłok powierzchniowych, które sprzyjają zrośnięciu się protezy z kością i zwiększają jej długoterminową stabilność. Dotychczas protezy krótko trzonowe stosowano zazwyczaj bez użycia cementu, czyli tworzywa sztucznego służącego do trwałego zakotwiczenia w kości. Jednak u pacjentów z osteoporozą, ze względu na niestabilną strukturę kości, często konieczne jest użycie cementu, dlatego protezy o krótkim trzonie nie powinny być w tym przypadku stosowane jako rozwiązanie pierwotne, aby uniknąć złamań. 

Dzięki cementowanej protezie o krótkim trzonie można wypełnić kolejną lukę.

„Od ponad 8 lat współpracuję ze szwajcarską firmą nad opracowaniem i certyfikacją cementowanej protezy o krótkim trzonie. Niestety, testy i wymagania stały się bardzo surowe, ale jestem przekonany, że w przyszłości będziemy mogli częściej zaopatrywać w protezy o krótkim trzonie również osoby z ograniczoną jakością kości. W międzyczasie niemiecka firma wprowadziła na rynek cementowaną protezę o krótkim trzonie opartą na tej samej filozofii, która jest od czasu do czasu stosowana”.

„Protezy z krótkim trzonem ułatwiają życie!”

„Zasadniczo można powiedzieć, że operacja stawu biodrowego jest już dziś najbardziej udanym zabiegiem chirurgicznym stulecia. Bardzo cieszę się z zastosowania protez o krótkim trzonie, ponieważ wszystko ułatwiają. Pacjenci znacznie szybciej odzyskują sprawność i mobilność, drenaż nie jest już konieczny, a w większości przypadków nie trzeba podawać opioidów. Niezbędne nacięcie operacyjne wynosi często tylko 7–8 cm, ponieważ implanty można umieścić tuż za rogiem.

Ogólnie rzecz biorąc, rozwój protez z krótkim trzonem prawdopodobnie przyczyni się do tego, że implanty te będą odgrywać coraz ważniejszą rolę w sztucznej wymianie stawów i będą mogły dalej poprawiać jakość życia osób z chorobami stawów. Moim zdaniem protezy o krótkim trzonie staną się w najbliższej przyszłości nowym standardem” – wyjaśnia prof. dr Kutzner, kończąc tym samym naszą rozmowę.

Profesorze dr Kutzner – serdecznie dziękujemy za tę fascynującą prezentację na temat stosowania protez o krótkim trzonie!