Podejście multidyscyplinarne: skuteczne leczenie raka jelita grubego – wywiad z ekspertem, prof. Gruenbergerem

Prof. dr med. Thomas Gruenberger, ordynator, jest uznawany za wybitną osobistość w dziedzinie chirurgii wątroby i dróg żółciowych oraz chirurgii nowotworów trzustki i jelita grubego w Wiedniu. Jego wszechstronna wiedza i zaangażowanie uczyniły go czołowym specjalistą w swojej dziedzinie, a jego praca w znacznym stopniu przyczynia się do rozwoju chirurgii gastroenterologicznej. Prof. dr Gruenberger kieruje nowocześnie wyposażoną prywatną praktyką Gruenberger w Wiedniu. Jego specjalizacja obejmuje leczenie chorób wątroby, dróg żółciowych, nowotworów trzustki oraz raka jelita grubego i wątroby.

Dzięki imponującemu wykształceniu medycznemu i wieloletniemu doświadczeniu zyskał reputację eksperta w zakresie złożonych zabiegów chirurgicznych. Jako specjalista w dziedzinie chirurgii wątroby i dróg żółciowych prof. dr Gruenberger opracował wiele innowacyjnych procedur, aby zapewnić optymalne leczenie pacjentów z chorobami wątroby i dróg żółciowych. Jego postępy w chirurgii minimalnie inwazyjnej przyczyniły się do skrócenia czasu rekonwalescencji i poprawy jakości życia pacjentów po operacji. W chirurgii trzustki skupia się na precyzyjnych metodach diagnostycznych i nowoczesnych technikach chirurgicznych stosowanych w leczeniu nowotworów trzustki.

Jego holistyczne podejście uwzględnia zarówno skuteczność interwencji, jak i jakość życia pacjentów po zabiegu. Jego multidyscyplinarne podejście łączy najnowsze osiągnięcia w onkologii i chirurgii, aby stworzyć indywidualne plany leczenia dla każdego pacjenta. Ciągłe badania prof. Gruenbergera w dziedzinie hepatologii i chirurgii przewodu pokarmowego znajdują odzwierciedlenie nie tylko w jego pracy klinicznej, ale także w licznych publikacjach naukowych. Jego zaangażowanie w kształcenie młodych lekarzy i chirurgów przyczynia się do przekazywania jego rozległej wiedzy i doświadczenia następnemu pokoleniu.

Ogólnie rzecz biorąc, prof. dr med. Thomas Gruenberger jest kluczową postacią w systemie opieki zdrowotnej w Wiedniu, a jego oddanie i wiedza specjalistyczna wnoszą znaczący wkład w postęp opieki medycznej w dziedzinie hepatologii, chirurgii wątroby i dróg żółciowych, chirurgii trzustki, a także w leczeniu raka jelita grubego. Szczególnym wyzwaniem jest diagnoza przerzutowego raka jelita grubego. Ten zaawansowany nowotwór, który rozprzestrzenił się poza pierwotne ognisko w jelicie, wymaga kompleksowego i indywidualnego podejścia w opiece medycznej. Z tego powodu redakcja Leading Medicine Guide skorzystała z okazji, aby porozmawiać z prof. dr Gruenbergerem na temat tej specyfiki.

Przerzutowy rak jelita grubego to zaawansowana postać raka jelita grubego, w której komórki nowotworowe odrywają się od pierwotnego ogniska w jelicie i rozprzestrzeniają się do innych części ciała. Przerzuty to guzy wtórne, które powstają w odległych narządach lub tkankach i są następstwem zaawansowanej choroby nowotworowej. Rak jelita grubego zazwyczaj zaczyna się jako łagodny narośl, znany jako polip, w jelicie grubym lub odbytnicy (ostatnia część jelita grubego tuż przed odbytem, zwana również odbytnicą). Z czasem polip ten może przekształcić się w nowotwór złośliwy. Gdy komórki nowotworowe z tego guza dostaną się do krwiobiegu lub układu limfatycznego, mogą zostać przeniesione do innych narządów lub tkanek i tam tworzyć przerzuty. Rozprzestrzenianie się przerzutów może dotyczyć różnych narządów, przy czym częstymi miejscami docelowymi są wątroba i płuca. 

Rak jelita grubego, powszechnie znany jako rak jelita grubego, objawia się różnorodnymi symptomami, które mogą się różnić w zależności od osoby. 

„Po pierwsze, objawy zależą od tego, gdzie znajduje się guz. Jeśli guz znajduje się na początku jelita grubego, ciągłe krwawienie z guza prowadzi zazwyczaj do niedokrwistości. Powoduje to takie objawy, jak zmęczenie, osłabienie, duszności i zawroty głowy. We wczesnym stadium raka odbytnicy objawy są podobne do tych występujących w przypadku raka jelita grubego. Zazwyczaj pojawiają się zmiany w wypróżnianiu, na przemian biegunka i zaparcia, czasami bolesne wypróżnienia lub uczucie niecałkowitego opróżnienia jelita. W zaawansowanym stadium raka odbytnicy mogą wystąpić krwawienia z odbytu, bóle w okolicy odbytu, utrata masy ciała oraz niedrożność jelit. Czas, po którym objawy te zostają zauważone, jest indywidualny i zależy od takich czynników, jak rodzaj guza, jego lokalizacja i tempo wzrostu. Gdyby wszyscy regularnie poddawali się badaniom profilaktycznym, takim jak kolonoskopia, rak jelita grubego mógłby zostać w znacznej mierze wyeliminowany. Pierwsze badanie profilaktyczne należy wykonać w wieku 50 lat, a następnie co 5 lat, ponieważ komórki raka jelita grubego nie rosną tak szybko, a powstanie polipa zajmuje trochę czasu. Jeśli jednak rak jelita grubego zostanie wykryty zbyt późno, co niestety zdarza się częściej ze względu na późniejsze objawy bardziej agresywnego nowotworu po prawej stronie, rak szybko rozprzestrzenia się na inne narządy, takie jak wątroba, płuca, lub powstają złogi na otrzewnej, zwane „rakowatością otrzewnej” wyjaśnia prof. dr Gruenberger.

W leczeniu przerzutowego raka jelita grubego w ostatnich latach nastąpił znaczący postęp, zwłaszcza dzięki wprowadzeniu nowych metod terapeutycznych i kombinacji leków. 

Kiedy rak jelita grubego daje przerzuty, rozprzestrzenia się poza jelito na inne narządy lub tkanki w organizmie. Zazwyczaj w przypadku raka jelita grubego przerzuty występują w wątrobie i płucach. Przerzutowy rak jelita grubego może prowadzić do dalszych powikłań i ograniczać możliwości leczenia. Rokowanie zazwyczaj pogarsza się wraz z rozprzestrzenianiem się nowotworu na inne narządy. „Powstawanie przerzutów zależy od agresywności nowotworu, który ze względu na różnice molekularne jest zazwyczaj bardziej agresywny po prawej stronie niż po lewej. Wcześniej operowaliśmy 80% pacjentów z przerzutami, które powstały po usunięciu raka jelita grubego w tak zwanej obserwacji. Obecnie u 80% pacjentów jest dokładnie odwrotnie – leczymy pacjentów, u których jednocześnie zdiagnozowano raka jelita grubego i przerzuty” – stwierdza prof. dr Gruenberger.

Operacja jest podstawową metodą leczenia raka jelita grubego, zwłaszcza we wczesnych stadiach choroby. Umożliwia ona całkowite usunięcie guza i otaczających go węzłów chłonnych, co pozwala zatrzymać postęp nowotworu. „Jeśli operacja jest możliwa, to dla pacjenta jest to dobra wiadomość. Nie zawsze jednak można przeprowadzić operację, zwłaszcza gdy guz jest zbyt zaawansowany lub rozprzestrzenił się już w organizmie. Operacja ma sens tylko wtedy, gdy guz i jego przerzuty można całkowicie usunąć; ryzyko operacyjne powinno być przy tym oceniane w ramach podejścia interdyscyplinarnego. W ostatnich latach nastąpił jednak ogromny postęp w rozwoju nowych terapii, np. w chemioterapii i terapii przeciwciałami. „Około 5% pacjentów ma niestabilność mikrosatelitarna, dla której opracowano specjalną immunoterapię, która w wysokim odsetku przypadków może prowadzić do całkowitego zniszczenia guza” – wyjaśnia z optymizmem prof. dr Gruenberger.

---

Pacjenci z niestabilnością mikrosatelitarna (MSI) mają zmiany genetyczne, które powodują, że te powtarzające się sekwencje w ich genomie nie pozostają stabilne. Może to prowadzić do zwiększonej podatności na niektóre rodzaje nowotworów, zwłaszcza raka jelita grubego, a także może wskazywać na rodzinną predyspozycję do chorób nowotworowych. Obecność MSI może również odgrywać rolę przy wyborze metod leczenia, ponieważ niektóre terapie zostały opracowane specjalnie dla nowotworów z tą niestabilnością.

---

Nie ma znaczącego wzrostu liczby pacjentów z rakiem jelita grubego.
Przyczyny są jednak jasne.

„W Austrii na raka jelita grubego choruje stosunkowo stała liczba około 5000 osób rocznie, w Niemczech jest to około 60 000, ze względu na większą liczbę ludności. Na przykład w Afryce, gdzie wiele osób jest niedożywionych, rak jelita grubego praktycznie nie występuje. Jest to choroba cywilizacyjna – dawniej w Azji również rzadko występowały przypadki raka jelita grubego. Teraz, gdy pojawiły się sieci fast foodów serwujące dużo mięsa, liczba zachorowań rośnie również tam. Osoby jedzące ryby znacznie rzadziej chorują na raka jelita grubego. Również osoby aktywne fizycznie są mniej narażone, a otyłość stanowi czynnik ryzyka” – wyjaśnia prof. dr Gruenberger.

Dzięki analizie cech genetycznych i molekularnych guza lekarze mogą lepiej zrozumieć specyficzne właściwości nowotworu u każdego pacjenta. „Zasadniczo rak jelita grubego może być dziedziczny, dlatego w przypadku pozytywnego wywiadu rodzinnego kolonoskopię należy wykonać jeszcze przed 50. rokiem życia!”, apeluje dr Gruenberger. Kompleksowe leczenie pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego wymaga podejścia multidyscyplinarnego, w ramach którego współpracują różne specjalizacje medyczne. Optymalna koordynacja między tymi specjalizacjami ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia pacjentom najlepszej możliwej opieki. 

„Ponadto odkryto, że w trakcie długotrwałej terapii nowotwór często całkowicie zanika. Można to wtedy dobrze kontrolować metodą „watch and wait”, aby ustalić, czy nowotwór ponownie się tworzy, co ma miejsce u około jednej czwartej pacjentów” – wyjaśnia prof. dr Gruenberger, odnosząc się konkretnie do nowotworu odbytnicy. „Jeśli chodzi o pobyt w szpitalu, zależy to od tego, czy jest to guz zlokalizowany, czy z przerzutami. Jeśli jest zlokalizowany, a pacjent otrzymuje radioterapię wstępną, różni się to między radioterapią krótkotrwałą a długotrwałą, która w trybie ambulatoryjnym trwa zaledwie dwie minuty na jedną sesję. Jeśli planowana jest chemioterapia, może ona odbywać się w trybie stacjonarnym z czterodniowym pobytem w szpitalu, ambulatoryjnym, a nawet w domu w przypadku przyjmowania tabletek. Jeśli planowana jest operacja, należy liczyć się z pobytem w szpitalu trwającym około tygodnia, przy czym minimalnie inwazyjna technika robotyczna skróciła czas pobytu pacjentów o dwa dni. „W tym przypadku operacja trwa co prawda nieco dłużej, ale zabieg jest znacznie mniej obciążający dla pacjenta” – mówi prof. dr Gruenberger i dodaje: „Pacjenci poddani operacji minimalnie inwazyjnej odczuwają mniejsze dolegliwości, co ostatecznie z pewnością przekłada się na dłuższe przeżycie, co jednak nie zostało jeszcze zbadane. Po prostu tak jest, że immunosupresja, czyli osłabienie układu odpornościowego, jest mniejsza w przypadku zabiegu minimalnie inwazyjnego niż w przypadku operacji otwartej. Występuje również mniej powikłań, już choćby dzięki precyzyjnemu prowadzeniu instrumentów robotycznych podczas operacji. A powikłania są zawsze współprzyczyną możliwego nawrotu choroby. W przypadku zlokalizowanego raka jelita grubego, w zależności od stopnia zaawansowania, 90% pacjentów przeżywa pięć lat bez nawrotu, co jest bardzo dobrym wynikiem. Jeśli doszło do przerzutów do węzłów chłonnych, odsetek ten wynosi 75–80%, a pacjenci ci wymagają po operacji dodatkowej chemioterapii. W przypadku przerzutowego raka jelita grubego, który udało się całkowicie usunąć, wskaźnik przeżywalności wynosi około 5 lat”.

Jakość życia pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego zależy od wielu czynników. 

Może się ona znacznie różnić w trakcie i po leczeniu i zależy od różnych czynników. Do kluczowych aspektów należy skuteczne łagodzenie objawów, w tym kontrola bólu, zapobieganie nudnościom i radzenie sobie ze zmęczeniem. Równie ważną rolę odgrywa wsparcie psychologiczne, ponieważ diagnoza i leczenie są obciążające psychicznie. Mogą pojawić się lęki, depresja i inne wyzwania emocjonalne, które wymagają odpowiedniej opieki, czy to w formie terapii rozmową, czy wsparcia grupowego. Kolejnym istotnym czynnikiem jest zarządzanie odżywianiem, ponieważ pacjenci z przerzutowym rakiem jelita grubego często borykają się z utratą wagi, brakiem apetytu lub problemami trawiennymi. Indywidualne podejście do odżywiania ma kluczowe znaczenie dla utrzymania jakości życia. Również aktywność fizyczna i rehabilitacja odgrywają ważną rolę w utrzymaniu sprawności fizycznej, zmniejszeniu zmęczenia i poprawie ogólnego samopoczucia. Wsparcie społeczne ze strony rodziny, przyjaciół i grup wsparcia może pomóc w radzeniu sobie z emocjami. Silna sieć społeczna i możliwość wymiany doświadczeń z innymi osobami dotkniętymi chorobą mają ogromne znaczenie. 

Potrzeba lepszych zespołów onkologicznych.

Podczas regularnych spotkań, tzw. konsylium onkologicznych, w których uczestniczą lekarze różnych specjalności, tacy jak onkolodzy, chirurdzy, radiolodzy, patolodzy i inni specjaliści, omawiane są indywidualne przypadki pacjentów i wspólnie opracowywana jest spersonalizowana koncepcja leczenia. „Z pewnością pojawi się jeszcze więcej innowacyjnych terapii. Ważne jest jednak, aby pacjent miał prawo do drugiej opinii. Oznacza to, że leczenie musi być omawiane w ramach dobrze skomponowanego zespołu onkologicznego, a mianowicie z kolegami, którzy są na bieżąco z najnowszymi osiągnięciami nauki w zakresie potencjalnych metod leczenia i dzięki temu mogą zdecydować, która sekwencja terapii jest najbardziej obiecująca. Każdego roku opracowuje się nowe formy terapii, co daje wielką nadzieję na wzrost wyleczeń w stadium przerzutowym. Na zakończenie, w ramach profilaktyki i wspierania zdrowia, warto jeszcze dodać: „Jedz rybę raz w tygodniu i raz w tygodniu wejdź na górę!”, radzi prof. dr Gruenberger na zakończenie naszej rozmowy.

Szanowny Panie Profesorze dr Gruenberger, bardzo dziękujemy za tę niezwykle ważną rozmowę!