Rozedma płuc i POChP – kiedy brakuje tchu: wywiad z ekspertem, prof. Darwiche

Klinika Ruhrlandklinik w Essen, będąca częścią Zachodnioniemieckiego Centrum Płucnego, znana jest ze swojej wyjątkowej wiedzy specjalistycznej w zakresie leczenia chorób dróg oddechowych i płuc. Szczególny nacisk kładzie się tu na wczesną diagnostykę, działania łagodzące objawy oraz terapie dostosowane do indywidualnych potrzeb. Profesor dr med. Kaid Darwiche, specjalista w dziedzinie medycyny wewnętrznej i pulmonologii, kieruje sekcją bronchoskopii interwencyjnej i pulmonologicznej medycyny paliatywnej tej kliniki i wyróżnia się swoim niezwykłym doświadczeniem oraz umiejętnościami.

Klinika Pneumologii pod kierownictwem prof. dr. Christiana Taube specjalizuje się w leczeniu najróżniejszych chorób układu oddechowego, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), raka płuc, chorób płuc związanych z wykonywanym zawodem, chorób zakaźnych oraz rzadkich chorób płuc. W klinice Ruhrlandklinik indywidualna opieka nad pacjentem jest zawsze w centrum uwagi.

Pod kierownictwem prof. dr med. Kaida Darwiche, który posiada rozległe kwalifikacje w różnych dziedzinach medycyny, specjaliści wykorzystują nowoczesne procedury medyczne do postawienia dokładnej diagnozy. Obejmują one procedury endoskopowe i obrazowe, przy czym bronchoskopia odgrywa tu wyjątkową rolę. Procedura ta pozwala na badanie dróg oddechowych w czasie rzeczywistym za pomocą elastycznej kamery i światłowodu wprowadzanych przez nos lub usta. W ten sposób można wykryć nawet najmniejsze zmiany w tkankach w czasie rzeczywistym, a także pobrać próbki tkanek i zbadać je na miejscu. Ta minimalnie inwazyjna metoda diagnostyczna pozwala uniknąć niepotrzebnych zabiegów inwazyjnych i prowadzi do szybkiego postawienia diagnozy.

Jednym z głównych obszarów zainteresowania sekcji jest interwencyjne leczenie zaawansowanych chorób układu oddechowego, takich jak astma i POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc), nowotwory płuc i rozedma płuc. Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z profesorem dr Darwiche, aby bliżej przyjrzeć się rozedmie płuc.

Rozedma płuc to przewlekła choroba płuc, w której pęcherzyki płucne (pęcherzyki płucne) ulegają uszkodzeniu i tracą swoją elastyczność. Istnieją różne przyczyny i czynniki ryzyka związane z rozwojem rozedmy płuc. „Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest palenie papierosów. Substancje chemiczne zawarte w dymie tytoniowym mogą atakować struktury płuc i prowadzić do trwałych uszkodzeń. Około 90% pacjentów cierpiących na POChP to palacze. Nie wystarczy, aby lekarz zalecił pacjentowi rzucenie palenia. Dlatego w Ruhrlandklinik stworzyliśmy ustrukturyzowany program rzucania palenia, obejmujący wsparcie farmakologiczne oraz telefoniczne, tzw. „Quit Line”, czyli usługę telefoniczną Federalnego Centrum Edukacji Zdrowotnej. Dzięki temu w ciągu roku udaje nam się pomóc około 40% pacjentów w rzuceniu palenia. Nie można również zapominać, że nawet narażenie na bierne palenie wiąże się z ryzykiem wystąpienia POChP i rozwoju rozedmy płuc. Długotrwała ekspozycja na szkodliwe zanieczyszczenia powietrza, zwłaszcza w środowiskach przemysłowych lub zanieczyszczonych, może również zwiększać ryzyko rozedmy płuc. W niektórych przypadkach ryzyko może zwiększać predyspozycja genetyczna, taka jak niedobór alfa-1-antytrypsyny. Narażenie zawodowe na szkodliwe substancje, takie jak pył, chemikalia lub gazy, może również oznaczać zwiększone ryzyko rozedmy płuc. Ryzyko wystąpienia tej choroby wzrasta również wraz z wiekiem, ponieważ struktura płuc ulega naturalnemu zużyciu w miarę upływu czasu. Powtarzające się infekcje dróg oddechowych mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia płuc i zwiększać ryzyko rozedmy płuc” – ostrzega prof. dr Darwiche na początku naszej rozmowy.

---

Dla osób z wysokim ryzykiem rozedmy płuc ważne są regularne badania lekarskie, aby wcześnie wykryć objawy choroby. Należy jednak pamiętać, że rozedma płuc jest poważną chorobą, a najlepszym sposobem na zmniejszenie ryzyka jest profilaktyka. Jeśli występują już objawy rozedmy płuc, konieczna jest pilna pomoc medyczna, ponieważ chociaż choroby nie da się cofnąć, można leczyć i kontrolować jej objawy.

---

Rozedma płuc często rozwija się przez lata, zanim pojawią się objawy. 

Duszność jest jednym z najczęstszych objawów rozedmy płuc. Początkowo duszność może występować tylko podczas wysiłku fizycznego, ale z czasem nasila się i może pojawić się nawet w spoczynku. „Pacjenci skarżą się przede wszystkim na tzw. duszności wysiłkowe i są częściowo znacznie ograniczeni w codziennym życiu, ponieważ odczuwają duszności przy każdym wysiłku. Również uporczywy kaszel, który się nasila, może wskazywać na rozedmę płuc. Czasami może pojawić się zwiększona ilość plwociny, która w przypadku infekcji może przybrać żółty lub zielonkawy kolor. Ponadto może wystąpić uczucie ucisku lub ściskania w klatce piersiowej. Gdy tylko pojawi się którykolwiek z wymienionych objawów, należy podjąć wczesne działania, na przykład udać się do lekarza pierwszego kontaktu w celu wykonania badania czynności płuc, który następnie skieruje pacjenta do pulmonologa” – radzi prof. dr Darwiche. 

Należy pamiętać, że rozedma płuc jest chorobą postępującą, której nie da się cofnąć. Leczenie ma na celu kontrolowanie objawów, spowolnienie przebiegu choroby i zapobieganie powikłaniom. Możliwości leczenia obejmują rzucenie palenia, leki poprawiające funkcję oddechową, terapię oddechową, a w ciężkich przypadkach może być konieczna tlenoterapia.

---

U niektórych osób z zaawansowaną rozedmą płuc może również wystąpić niezamierzona utrata masy ciała. Zazwyczaj pacjent odczuwa również ogólne zmęczenie i wyczerpanie. W zaawansowanych przypadkach może dojść do gromadzenia się płynów w nogach i kostkach.

---

Rozpoznanie rozedmy płuc i określenie stopnia zaawansowania choroby odbywa się zazwyczaj poprzez połączenie badań klinicznych i testów diagnostycznych. 

„Rozszerzone badanie czynności płuc jest szczególnie przydatne w ocenie chorób płuc, takich jak rozedma płuc, ograniczenia czynności dróg oddechowych i obturacyjne choroby dróg oddechowych. Umożliwia ono dokładniejsze rozpoznanie i pomaga w monitorowaniu przebiegu tych chorób. Jest to badanie bardziej złożone niż tzw. spirometria i wymaga specjalistycznego sprzętu oraz nadzoru doświadczonego personelu medycznego. „Tomografia komputerowa klatki piersiowej” to kolejna metoda badania medycznego, w której wykorzystuje się tomograf komputerowy (CT) do tworzenia szczegółowych obrazów klatki piersiowej, w tym płuc, serca i otaczających struktur. Termin „klatka piersiowa” odnosi się do obszaru między szyją a brzuchem. Poprzez pobranie krwi należy dodatkowo wykluczyć ewentualną przyczynę genetyczną. W tym celu przeprowadza się tzw. test na niedobór alfa-1-antytrypsyny, aby wykryć ewentualny niedobór. W niektórych przypadkach wskazane może być również wykonanie bronchoskopii” – opisuje różne metody badawcze prof. dr Darwiche.

---

Alfa-1-antytrypsyna (AAT) to białko wytwarzane głównie w wątrobie, które odgrywa ważną rolę w płucach. Niedobór AAT może prowadzić do poważnych chorób płuc, w szczególności do wczesnego wystąpienia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) lub rozedmy płuc.

---

Połączenie tych badań diagnostycznych pomaga lekarzom zidentyfikować rozedmę płuc, ocenić stopień jej zaawansowania oraz wykluczyć inne choroby płuc, które mogłyby powodować podobne objawy. Spirometria jest zazwyczaj pierwszym krokiem w diagnostyce, po którym w razie potrzeby wykonuje się dalsze badania. Ocena stopnia zaawansowania rozedmy płuc często opiera się na wartości FEV1, która określa procent oczekiwanej pojemności oddechowej w ciągu pierwszej sekundy w porównaniu z osobą zdrową. Im niższa wartość FEV1, tym poważniejsza jest rozedma płuc. 

Rozedma płuc i POChP to dwie ściśle powiązane choroby płuc, które często występują razem, ale mają kilka istotnych różnic. 

Rozedma płuc to specyficzna zmiana patologiczna w płucach, w której pęcherzyki płucne (pęcherzyki płucne) są nadmiernie rozdęte i uszkodzone, co prowadzi do utraty elastyczności płuc i powstawania pułapek powietrznych. Z drugiej strony POChP to ogólne określenie na przewlekłe choroby płuc, do których należy rozedma płuc. Obejmuje ona również przewlekłe zapalenie oskrzeli, w którym drogi oddechowe są zapalne i zwężone.

„POChP ma dwa różne typy. Istnieje typ dróg oddechowych i typ tkanki płucnej. Ten drugi to rozedma płuc. Możliwy jest również obraz mieszany. Prawie wszyscy pacjenci z rozedmą płuc mają również POChP, ale nie na odwrót. Oba typy mają różne objawy i nasilenie” – wyjaśnia prof. dr Darwiche. Głównymi objawami rozedmy płuc są duszności, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego, a także kaszel i odkrztuszanie. U pacjentów z POChP mogą wystąpić objawy podobne do rozedmy płuc, w tym duszności i kaszlu, ale mogą oni również odczuwać objawy przewlekłego zapalenia oskrzeli, takie jak uporczywy kaszel z wydzieliną. Leczenie rozedmy płuc koncentruje się na łagodzeniu objawów i spowolnieniu postępu choroby. Może to obejmować rzucenie palenia, terapię oddechową, leki poprawiające funkcję oddechową, a w niektórych przypadkach terapię tlenową. Leczenie POChP obejmuje podobne działania jak w przypadku rozedmy płuc, ale może również obejmować stosowanie leków wziewnych rozszerzających drogi oddechowe oraz leczenie infekcji. 

Leczenie rozedmy płuc ma na celu złagodzenie objawów, spowolnienie postępu choroby i poprawę jakości życia. Istnieją różne opcje leczenia, w tym metody farmakologiczne i niefarmakologiczne. 

„Podstawą leczenia jest unikanie czynników szkodliwych. Leki łagodzące trudności w oddychaniu są często podawane w postaci inhalatorów i mogą obejmować długo działające (do codziennego stosowania) lub krótko działające (w przypadku ostrych objawów) leki rozszerzające oskrzela. W ciągu ostatnich dziesięciu lat pojawił się nowy, interesujący element, a mianowicie siła mięśni i budowa mięśni, które trenują płuca, a raczej objętość oddechową. W związku z tym kierujemy pacjentów również na siłownię” – mówi prof. Darwiche o pierwszych opcjach leczenia i dodaje: „W przypadku genetycznej postaci rozedmy płuc można zastąpić brakujący enzym. Przewlekłe zapalenie oskrzeli można leczyć farmakologicznie. Jeśli rozedma płuc jest bardzo zaawansowana, możliwe jest zmniejszenie objętości płuc, co można wykonać chirurgicznie lub endoskopowo. Gdy bowiem zmniejsza się objętość płuc, lepiej funkcjonująca część płuc zyskuje więcej miejsca”. 

Zmiana stylu życia, taka jak rzucenie palenia i regularna aktywność fizyczna, może pozytywnie wpłynąć na rozedmę płuc i poprawić jakość życia. 

Kto rzuca palenie, ogranicza dalsze uszkodzenia płuc, ponieważ palenie jest główną przyczyną rozedmy płuc. Już kilka tygodni po rzuceniu palenia można zauważyć poprawę funkcji oddechowej i zmniejszenie objawów. „Łatwo to sobie wyobrazić. Kto zapala papierosa i wdycha dym, natychmiast uszkadza komórki w płucach. Są to komórki z rzęskami, które odpowiadają za oczyszczanie płuc. Po dostaniu się szkodliwych substancji z dymu papierosowego natychmiast przestają pracować. Zamiast tego pojawia się kaszel, który ma na celu oczyszczenie płuc ze śluzu. Dlatego wielu palaczy budzi się rano i musi najpierw zakaszleć, aby oczyścić płuca ze śluzu. W przypadku utrzymującego się kaszlu, trwającego dłużej niż sześć tygodni, każdy powinien natychmiast skonsultować się z lekarzem w celu wykonania badania czynności płuc” – podkreśla stanowczo prof. Darwiche.

---

• Kiedy palisz papierosa, wdychasz dym składający się z tysięcy substancji chemicznych, w tym wielu toksycznych, takich jak smoła, tlenek węgla, formaldehyd i metale ciężkie.
• Dym trafia najpierw do tchawicy, a stamtąd do oskrzeli. Natychmiast po wdychaniu może dojść do podrażnienia błon śluzowych dróg oddechowych, co może prowadzić do kaszlu.
• Dym dociera w końcu do pęcherzyków płucnych (pęcherzyków), które są odpowiedzialne za wymianę gazową. Tam mogą zachodzić różne szkodliwe procesy: substancje chemiczne zawarte w dymie mogą powodować stany zapalne w pęcherzykach płucnych i otaczających je tkankach. Utrudnia to płucom wchłanianie tlenu i wydalanie dwutlenku węgla.
• Płuca mogą wytwarzać zwiększoną ilość śluzu, aby chronić się przed substancjami drażniącymi zawartymi w dymie. Może to zablokować drogi oddechowe i prowadzić do przewlekłego kaszlu.
• W przypadku długotrwałego palenia dym może spowodować utratę elastyczności pęcherzyków płucnych i ich zniszczenie. Prowadzi to do utraty funkcji płuc i może skutkować rozedmą płuc.
• Tlenek węgla zawarty w dymie papierosowym przedostaje się do krwiobiegu i wypiera tlen z czerwonych krwinek. Powoduje to zmniejszenie ilości tlenu dostarczanego do organizmu, co może prowadzić do zmęczenia i duszności.

---

Aby zmotywować palaczy do rzucenia palenia, ważne jest, aby poinformować ich o bezpośrednim i długoterminowym wpływie palenia na zdrowie płuc. Ryzyko chorób układu oddechowego, raka płuc i innych poważnych chorób płuc znacznie wzrasta wraz z paleniem. Im wcześniej ktoś rzuci palenie, tym większe są szanse na zachowanie funkcji płuc i zmniejszenie ryzyka poważnych chorób płuc. 

„W Niemczech wydajemy miliony euro na leczenie chorób płuc, ale nie na profilaktykę. Niemcy są jednym z niewielu krajów, w których nadal istnieją automaty z papierosami. Dzięki temu papierosy są tu łatwo dostępne. Również programy rzucania palenia muszą być zazwyczaj opłacane przez samych pacjentów. Ponadto papierosy w Niemczech są nadal zbyt tanie” – krytykuje prof. dr Darwiche i dodaje: „W leczeniu POChP wciąż brakuje skutecznych metod farmakologicznych. Te, które mamy, nie zatrzymują postępu choroby, a jedynie łagodzą objawy. Na koniec apeluję do wszystkich palaczy: wiecie, że powinniście rzucić palenie. Pomożemy wam w tym!”. Tym przejmującym apelem prof. dr Darwiche kończy naszą rozmowę.

Profesorze dr Darwiche, bardzo dziękujemy za tę tak poruszającą rozmowę na temat rozedmy płuc i POChP!