Prof. dr med. habil. Klaus-Peter Günther jest wybitnym ortopedą i chirurgiem biodrowym, pracującym w Klinice Uniwersyteckiej im. Carla Gustava Carusa w Dreźnie przy Politechnice w Dreźnie. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i rozległej wiedzy fachowej cieszy się doskonałą renomą w Saksonii i poza nią.
Prof. dr Günther specjalizuje się w szczególności w chirurgii stawu biodrowego i endoprotezoplastyce stawu biodrowego. Jest dyrektorem zarządzającym Centrum Uniwersyteckiego Ortopedii, Chirurgii Urazowej i Plastycznej w Dreźnie oraz kieruje wysoko wykwalifikowanym zespołem specjalistów i chirurgów ortopedów. Do głównych obszarów specjalizacji prof. dr. Günthera należą: pierwotna endoprotezoplastyka w przypadku chorób i następstw urazów, rewizyjna endoprotezoplastyka w przypadku obluzowania i powikłań, zabiegi artroskopowe jako procedury minimalnie inwazyjne, a także zabiegi korekcyjne w przypadku wad postawy i problemów ze stawami.
Jego oddział otrzymał wyróżnienie jako Centrum Endoprotezoplastyki o maksymalnym zakresie opieki, co gwarantuje najwyższą jakość i standardy leczenia. Jako główny chirurg prof. dr Günther osobiście wykonuje odpowiednie zabiegi endoprotezoplastyki, zapewniając w ten sposób pierwszorzędną opiekę swoim pacjentom. Jego główne obszary zainteresowań klinicznych i naukowych obejmują kompleksową endoprotezoplastykę stawu biodrowego, badania nad opieką w zakresie wymiany stawów oraz chirurgię zachowawczą stawu biodrowego. Jako kierownik katedry ortopedii kształci przyszłych lekarzy i aktywnie angażuje się w działalność różnych towarzystw naukowych.
Dzięki licznym publikacjom specjalistycznym i wieloletniemu doświadczeniu prof. dr Günther w znacznym stopniu przyczynia się do rozwoju ortopedii i wyznacza standardy w chirurgii biodra. Jego zaangażowanie i kompetencje przyczyniły się do tego, że Klinika Uniwersytecka im. Carla Gustava Carusa w Dreźnie zalicza się do najlepszych szpitali w Niemczech. Redakcja Leading Medicine Guide chciała dowiedzieć się więcej na temat endoprotezoplastyki stawu biodrowego oraz możliwości operacji zachowujących staw i przeprowadziła rozmowę ze specjalistą w dziedzinie bioder, prof. dr Güntherem.
Artroza stawu biodrowego to choroba zwyrodnieniowa stawów, która często wiąże się z bólem, ograniczoną ruchomością i obniżoną jakością życia. W zaawansowanych stadiach może być konieczna endoproteza stawu biodrowego, aby przywrócić funkcjonalność stawu. Jednak proteza nie zawsze jest jedynym rozwiązaniem – zwłaszcza we wczesnych stadiach choroby chirurgia zachowująca staw biodrowy może stanowić alternatywę, sprzyjającą zachowaniu naturalnego stawu biodrowego i utrzymaniu mobilności. Przez cały przebieg choroby dostępne są metody leczenia zachowawczego (nieoperacyjnego).
Dla pacjentów z artrozą stawu biodrowego istnieje wiele nieoperacyjnych metod leczenia, które mogą pomóc złagodzić objawy i poprawić jakość życia.
Podejścia nieoperacyjne mają na celu zmniejszenie bólu, poprawę ruchomości i spowolnienie zużycia stawu. „Obecnie opcje leczenia zachowawczego są również uwzględnione w wytycznych towarzystw specjalistycznych dotyczących stosowania sztucznych stawów biodrowych, tzw. wytycznych S3 (o najwyższej jakości naukowej). Zanim więc dojdzie do operacji, należy rozważyć i wyczerpać różne środki zachowawcze. Są to terapie farmakologiczne łączące leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, takie jak diklofenak, ibuprofen i tzw. inhibitory COX-2 (niesteroidowe leki przeciwzapalne). Kolejnym ważnym elementem jest fizjoterapia i trening, mające na celu wzmocnienie ciała, zwiększenie jego ruchomości oraz wzmocnienie mięśni. Te dwa kluczowe elementy muszą zostać dokładnie sprawdzone przed wszczepieniem sztucznego stawu biodrowego. Kolejnym ważnym punktem jest informowanie i doradzanie pacjentowi. Im lepiej pacjent jest poinformowany, tym skuteczniejsza jest dana terapia. Dlatego rozmowy na temat różnych możliwości leczenia mają bardzo duże znaczenie. Obejmują one również rozmowy na temat optymalizacji masy ciała. Pacjenci z nadwagą (powyżej BMI 30) powinni ją zmniejszyć, co choć jest trudne przy bólach stawów, jest możliwe dzięki dobrym metodom zachowawczym, a w przypadku skrajnej otyłości – również skutecznym opcjom operacyjnym, takim jak operacje rurki żołądkowej. Utrata wagi pozwala zmniejszyć odsetek powikłań związanych z wszczepieniem sztucznego stawu biodrowego. Im wyższy wskaźnik BMI, tym większe ryzyko. Po utracie wagi następuje omówienie kwestii związanych z aktywnością zawodową i rekreacyjną. Należy unikać ruchów obciążających stawy (jak np. większość sportów z piłką), natomiast lepsze są ruchy płynne i bez wstrząsów (jak np. pływanie lub jazda na rowerze). Z pacjentem omawia się również możliwość stosowania pomocy do chodzenia lub laski, aby odciążyć dotkniętą nogę. „Wszystkie te środki zachowawcze muszą zostać sprawdzone i przetestowane w okresie trzech miesięcy, zanim rozważymy leczenie za pomocą sztucznego stawu biodrowego” – wyjaśnia prof. dr Günther na początku naszej rozmowy.
Decyzja między zabiegami zachowującymi staw a endoprotezoplastyką stawu biodrowego w leczeniu artrozy biodra wymaga starannego rozważenia indywidualnych okoliczności każdego pacjenta.
Chirurgia zachowująca staw biodrowy ma na celu zachowanie naturalnej struktury stawu i przedłużenie żywotności własnego stawu biodrowego, podczas gdy endoprotezoplastyka stawu biodrowego polega na wszczepieniu sztucznej protezy biodrowej w celu zastąpienia uszkodzonego stawu. W przypadku pacjentów kwalifikujących się do zabiegów zachowujących staw decydujące znaczenie mają różne czynniki. Prof. dr Günther wyjaśnia: „Do operacji zachowującej staw kwalifikują się przede wszystkim młodzi pacjenci (z reguły w wieku poniżej 40–50 lat) oraz pacjenci, u których nie występuje jeszcze znaczna artroza. W tym celu istnieje klasyfikacja stopni zaawansowania artrozy na podstawie zdjęcia rentgenowskiego, w której rozróżnia się stopnie od 1 do 4. Operacja zachowująca staw jest brana pod uwagę tylko w przypadku stopni 1–2. Warunkiem przeprowadzenia operacji zachowującej staw musi być również obecność odpowiedniego uszkodzenia, które można naprawić. Należy do nich na przykład dysplazja stawu biodrowego, w przypadku której można operacyjnie dokonać korekcji, lub zgrzyt biodrowy, w przypadku którego można usunąć nieprawidłowości w kształcie głowy i panewki. „U pacjentów z wyraźną artrozą stopnia 3–4 oraz u starszych pacjentów z zaawansowanym uszkodzeniem operacja zachowująca staw nie wchodzi już w grę”.
W przypadku zaawansowanych uszkodzeń stawów, zwłaszcza u osób w średnim i starszym wieku oraz po wyczerpaniu możliwości leczenia zachowawczego, pacjenci bardzo często odnoszą korzyści z wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego. Przy prawidłowym wskazaniu zabieg ten może złagodzić ból, poprawić mobilność i znacznie podnieść jakość życia. Zarówno chirurgia zachowująca staw biodrowy, jak i endoprotezoplastyka wiążą się z ryzykiem specyficznym dla danej procedury. Oprócz ogólnych powikłań operacyjnych występujących przy wszystkich zabiegach, wynik mogą ograniczać dodatkowe problemy specyficzne dla danej procedury, takie jak postępujące uszkodzenie chrząstki w przypadku operacji zachowujących staw oraz powikłania związane z implantem w endoprotezoplastyce.
W ostatnich dziesięcioleciach endoprotezoplastyka stawu biodrowego przeszła imponujący rozwój, w ramach którego wprowadzono wiele innowacyjnych technik i osiągnięć mających na celu wydłużenie żywotności protez biodrowych oraz poprawę wyników pooperacyjnych dla pacjentów.
„Jeśli chodzi o postęp w endoprotezoplastyce, można wyróżnić trzy główne obszary. Po pierwsze, ulepszono materiały i konstrukcję implantów. Dotyczy to między innymi większej odporności elementów ślizgowych na ścieranie. W panewkach biodrowych stosuje się zazwyczaj tworzywo sztuczne o bardzo wysokim stopniu usieciowania, a w głowach biodrowych ceramikę, ale możliwe są również połączenia ślizgowe typu ceramika-ceramika. Coraz większą popularność zyskują również krótkie trzonki oszczędzające kość. Drugim ważnym punktem jest technika operacyjna, która jest bardziej przyjazna dla tkanek, rozwinęła się w ciągu ostatnich 10–20 lat i jest opanowana oraz stosowana przez około połowę chirurgów w Niemczech. Dzięki mniej inwazyjnym procedurom operacyjnym nie trzeba już przecinać mięśni, a jeśli już, to tylko w niewielkim stopniu, aby wszczepić endoprotezę. Trzecim ważnym zagadnieniem jest przyspieszona i zoptymalizowana rekonwalescencja. Stosuje się tu koncepcje określane angielskimi terminami, takimi jak „Fast-Track” (szybka ścieżka) lub, lepiej, „Enhanced Recovery” (wzmocniony powrót do zdrowia). Obejmuje to między innymi programy informacyjne dla pacjenta, które są przekazywane przed zabiegiem operacyjnym. Na przykład pokazywany jest film informacyjny, a także przeprowadzana jest fizjoterapia przedoperacyjna. Duże znaczenie ma zoptymalizowana forma znieczulenia i terapia przeciwbólowa w porozumieniu z anestezjologiem. Ponadto rezygnacja z cewnika pęcherzowego lub rany po operacji sprzyja szybszej mobilizacji, a tym samym powrotowi do zdrowia. Również środki oszczędzające krew podczas operacji oraz wczesne wstawanie pacjenta po operacji przyspieszają rekonwalescencję. Wszystko to przyczynia się do większej satysfakcji pacjentów, mniejszego bólu i krótszego pobytu w szpitalu, który może stopniowo skrócić się do 3–4 dni. W niektórych klinikach, podobnie jak w krajach anglosaskich i skandynawskich, pojawia się trend w kierunku ambulatoryjnych operacji endoprotezoplastyki. Tendencja ta będzie się coraz bardziej umacniać również w Niemczech”, wyjaśnia prof. dr Günther, odnosząc się również do trwałości implantów:
„Dzięki znacznie poprawionym właściwościom ścieralnym trwałość implantów znacznie wzrosła. Można to również wykazać w ramach badań laboratoryjnych i długoterminowych badań klinicznych. Jednak operacja wymiany implantu może wynikać nie tylko ze zużycia materiału, ale może być spowodowana trzema innymi czynnikami. Po pierwsze jest to możliwe ropienie sztucznego stawu, po drugie powikłania mechaniczne (takie jak zwichnięcie), a po trzecie złamanie kości (na przykład złamania kości udowej). Czynniki te mogą wystąpić bezpośrednio po wszczepieniu sztucznego stawu, ale także później w dalszym przebiegu leczenia i mogą wówczas wymagać operacji wymiany. „Biorąc pod uwagę malejący wskaźnik niepowodzeń spowodowanych zużyciem pary ślizgowej, trwałość implantów po upływie 10 lat wynosi obecnie około 95%, a po 20 latach nadal 80–90%”.
Postępy w diagnostyce obrazowej, zwłaszcza dzięki technikom takim jak rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (CT), mają znaczący wpływ na leczenie artrozy stawu biodrowego oraz planowanie zabiegów chirurgicznych.
Te metody obrazowania umożliwiają szczegółowe przedstawienie struktur anatomicznych stawu biodrowego, w tym chrząstki, kości, tkanek miękkich i otaczających mięśni. Dzięki temu ortopedzi mogą stawiać dokładniejsze diagnozy, a w szczególności klasyfikować złożone deformacje. „Do samej diagnozy artrozy stawu biodrowego nie jest wymagane ani badanie rezonansu magnetycznego, ani tomografia komputerowa (zwłaszcza że ta ostatnia wiąże się dodatkowo z ekspozycją na promieniowanie). Zdjęcie rentgenowskie zazwyczaj w pełni wystarcza do podjęcia decyzji w przypadku artrozy stawu biodrowego i ustalenia wskazań. W przypadku operacji zachowujących staw wykonuje się wcześniej rezonans magnetyczny, aby sklasyfikować często złożone deformacje i umożliwić planowanie operacji” – wyjaśnia prof. dr Günther.
Jeśli chodzi o asystę robotyczną podczas operacji biodra, opinie są kontrowersyjne.
„Ogólnie rzecz biorąc, asysta robotyczna jest przeceniana. Potencjalne korzyści wynikające z tego rozwiązania w przypadku operacji stawu biodrowego, a także kolanowego, nie zostały jeszcze ostatecznie potwierdzone. W każdym razie użycie robota wiąże się z dodatkowymi kosztami, a czas trwania operacji jest często dłuższy ze względu na konieczne wstępne ustawienia robota. Może również wzrosnąć ekspozycja na promieniowanie, jeśli podczas użycia robota konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej. Niezależnie od tego, że kliniki wykorzystują asystę robotyczną również do pozyskiwania pacjentów, uważam za sensowne dalsze badanie możliwości zastosowania i korzyści płynących z technologii robotycznej. Dotyczy to nie tylko sprawdzenia, w jaki sposób można zwiększyć precyzję umieszczenia implantów, ale przede wszystkim długoterminowego wpływu na trwałość i zadowolenie pacjentów. Dlatego też rozważanie zastosowania technologii robotycznej w celu dalszej optymalizacji przyszłych warunków udanych zabiegów endoprotezoplastyki jest całkowicie uzasadnione. „Jednak w rutynowym zastosowaniu technologia robotyczna nie jest obecnie jeszcze konieczna” – wyjaśnia krytycznie prof. dr Günther.
Czynniki związane ze stylem życia odgrywają istotną rolę w profilaktyce artrozy stawu biodrowego i mogą mieć znaczący wpływ na to, czy dana osoba w ciągu swojego życia zapadnie na tę chorobę, czy też nie.
Kontrola wagi, aktywność fizyczna i odżywianie to główne obszary, na których pacjenci mogą się skupić, aby zmniejszyć ryzyko artrozy stawu biodrowego i zadbać o zdrowie swoich stawów. „Artroza ma zawsze podłoże wieloczynnikowe. Należy do nich na przykład predyspozycja genetyczna. W tym przypadku nie można stosować profilaktyki. Jednak w przypadku innych czynników ryzyka można ją stosować. Zaczyna się to od tego, że po urodzeniu dziecka rodzice powinni wykonać badanie ultrasonograficzne bioder, aby sprawdzić jakość stawów. W przypadku stwierdzenia tzw. zaburzeń dojrzewania bioder można je odpowiednio leczyć. W przypadku chorób bioder, które należy uznać za czynniki ryzyka późniejszej artrozy bioder, takich jak dysplazja bioder lub zgrzyt biodrowy, należy rozważyć, czy należy rozważyć operację zachowującą staw, aby spowolnić postęp artrozy. Ostatecznie decydujące znaczenie mają oczywiście również takie czynniki, jak waga, aktywność fizyczna i odżywianie. Utrzymanie prawidłowej wagi ma kluczowe znaczenie, ponieważ nadwaga lub otyłość mogą zwiększać ryzyko wystąpienia artrozy stawu biodrowego. Dodatkowa masa ciała obciąża stawy biodrowe i może prowadzić do przyspieszonego zużycia chrząstki. Pacjenci mogą kontrolować swoją wagę poprzez zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną obejmującą ruchy ślizgowe korzystne dla bioder (np. jazda na rowerze, pływanie). Dieta bogata w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste i chude białko, a jednocześnie ograniczająca spożycie napojów słodzonych, przetworzonej żywności i tłuszczów nasyconych, może pomóc w utrzymaniu lub osiągnięciu zdrowej wagi. Wiemy, że dieta oparta głównie na produktach roślinnych i śródziemnomorska jest bardziej korzystna dla stawów niż wysokie spożycie mięsa. W ramach naszej Szkoły Biodrowania w Dreźnie dostępnych jest wiele informacji na temat „czynników stylu życia”, które mogę tutaj polecić. Opisano tam na przykład, że spożywanie niektórych gatunków ryb może chronić przed artrozą. Znajdują się tam również różne artykuły na temat bioder”, radzi prof. dr Günther, omawiając możliwości profilaktyki. Oprócz tych czynników związanych ze stylem życia pacjenci powinni również zwracać uwagę na unikanie urazów bioder poprzez odpowiednią rozgrzewkę przed uprawianiem sportu i aktywnością fizyczną oraz noszenie sprzętu ochronnego, jeśli jest to wskazane.
Najlepsza opieka w Klinice Uniwersyteckiej w Dreźnie!
„W Klinice Uniwersyteckiej w Dreźnie wykonujemy bardzo dużą liczbę operacji zachowujących stawy, a także mamy dużą liczbę operacji wszczepiania sztucznych stawów, około 1000 rocznie. Spośród nich około 400 operacji wykonuje się z powodu zużycia, około 200 z powodu złamań szyjki kości udowej, a pozostałe z powodu konieczności wymiany protezy” – podkreśla prof. dr Günther. Operacja wymiany stawu biodrowego i kolanowego to złożona procedura, która wymaga szczególnych umiejętności chirurgicznych i dużego doświadczenia. Obejmuje ona delikatne usunięcie starej protezy, w miarę możliwości bez dodatkowego uszkodzenia otaczających tkanek, oraz precyzyjne dopasowanie nowej protezy. Operacje te są bardziej wymagające technicznie i trwają dłużej niż pierwotna implantacja, ponieważ obejmują leczenie infekcji i stabilizację nowej protezy. Aby osiągnąć najlepsze wyniki, chirurdzy muszą posiadać dogłębną wiedzę na temat biomechaniki stawów oraz bogate doświadczenie.
Jeśli chodzi o przyszłe zmiany w dziedzinie endoprotezoplastyki stawu biodrowego, prof. dr Günther stwierdza: „Istnieje duże zapotrzebowanie na zapewnienie opieki pacjentom w placówkach, które zarówno pod względem wystarczającej liczby przypadków, jak i innych warunków strukturalnych pozwalają oczekiwać jak najlepszych wyników. Jest to również wymagane w ramach obecnej reformy szpitalnej. Wielokrotne obliczenia pokazują, że konsekwentne wdrażanie minimalnej liczby przypadków w endoprotezoplastyce pozwala zmniejszyć liczbę zgonów i odsetek powikłań. Jednocześnie odpowiednie kliniki powinny posiadać certyfikaty w zakresie endoprotezoplastyki, aby zapewnić jak najwyższą jakość opieki”. Z tym życzeniem i perspektywą kończymy naszą rozmowę.
Bardzo dziękujemy, szanowny Panie Profesorze Günther, za tę pouczającą rozmowę!
