Najnowocześniejsze metody terapeutyczne i zabiegi chirurgiczne w leczeniu barku: innowacyjne podejścia zapewniające ulgę w bólu i zachowanie sprawności ruchowej – wywiad z ekspertem, prof. Kaisidisem

Profesor dr Aristotelis Kaisidis, adiunkt i specjalista w dziedzinie ortopedii i chirurgii urazowej, jest ekspertem w dziedzinie chirurgii barku oraz siłą napędową rozwoju innowacyjnych metod leczenia. Jako ordynator renomowanej kliniki chirurgii barku w frankfurckich klinikach Czerwonego Krzyża specjalizuje się w różnych dziedzinach chirurgii barku, w tym w endoprotezoplastyce barku, artroskopii barku, stabilizacji barku, zerwania pierścienia rotatorów, urazy sportowe, urazy barku, przenoszenie ścięgien, leczenie zachowawcze barku oraz diagnostykę barku.

Jego szeroka wiedza specjalistyczna i innowacyjne podejście pozwalają mu oraz jego wysoko wyspecjalizowanemu zespołowi skutecznie leczyć wiele schorzeń i urazów barku. Pod kierownictwem profesora dr Kaisidisa Klinika Chirurgii Barku wyróżnia się kompleksową strukturą, która zapewnia skuteczną i zorientowaną na pacjenta opiekę. Klinika dysponuje najnowocześniejszym sprzętem chirurgicznym i instrumentami, które są stale odnawiane, aby sprostać najnowszym technologiom.

Przełomowym elementem w klinice jest nowoczesna terapia komórkami macierzystymi z tłuszczu własnego (frakcja stromalno-naczyniowa, SVF). Ta innowacyjna metoda terapeutyczna okazała się niezwykle skuteczna w leczeniu artrozy, ubytków tkanek miękkich i innych problemów z barkiem. Wykorzystanie zasobów własnego organizmu umożliwia lepszą regenerację i gojenie.

Klinika Chirurgii Barku wykonuje rocznie około 700–800 operacji barku i osiąga rekordową liczbę około 5000 kontaktów ambulatoryjnych z pacjentami z problemami barku w całych Niemczech. Ta imponująca liczba przypadków podkreśla duże zapotrzebowanie i zaufanie, jakim pacjenci darzą kompetencje kliniki. Bogate doświadczenie i wiedza specjalistyczna profesora dr Kaisidisa i jego zespołu sprawiają, że są oni poszukiwanymi partnerami w zakresie rzetelnych drugich opinii medycznych dotyczących patologii barku oraz różnych możliwości terapeutycznych.

Redakcja Leading Medicine Guide skorzystała z okazji, aby zebrać informacje na temat zachowawczych i chirurgicznych metod leczenia barku i przeprowadziła rozmowę z prof. dr Kaisidisem.

Oprócz zabiegów chirurgicznych istnieją różne niechirurgiczne metody leczenia, które okazały się szczególnie skuteczne w radzeniu sobie z artrozą barku. „Do klasycznych metod leczenia zachowawczego należą zastrzyki z kwasem hialuronowym, zastrzyki z kortyzonem oraz zabiegi fizjoterapeutyczne. Wśród nowocześniejszych opcji terapeutycznych należy wymienić terapie lub zastrzyki z własnej krwi. Korzysta z nich bardzo często wielu zawodowych sportowców, ale stosuje się je również u osób mniej aktywnych fizycznie, cierpiących na artrozę oraz inne schorzenia i uszkodzenia tkanek miękkich, niezależnie od wieku. Wszystko to można uzupełnić nowoczesnymi terapiami laserowymi o wysokiej energii oraz, w razie potrzeby, terapiami polem magnetycznym” – mówi prof. dr Kaisidis i dodaje jeszcze na temat poszczególnych metod:

„Hialuronian ma określone wskazania. Stosuje się go w przypadku artrozy typu Kellgrena 2-3 i nie jest to tak naprawdę środek przeciwbólowy, ale działa trochę jak olej w silniku – uelastycznia i ma działanie przeciwzapalne, jednak znacznie mniej łagodzi ból niż na przykład kortyzon. Kortyzon podaje się w terapii razem ze środkiem znieczulającym miejscowo, co działa bezpośrednio na ból, ale wcale nie jest trwałe (kwas hialuronowy raczej też nie), ale łagodzi ostry ból. I ma się nadzieję, że zmniejszenie bólu utrzyma się jak najdłużej – jak długo, tego nikt nie wie. W ciągu roku nie powinno się podawać więcej niż 3–5 zastrzyków, a tylko w nielicznych przypadkach więcej niż pięć razy rocznie. Jeśli spojrzymy na terapię własną krwią, to pod względem trwałości jest ona o jeden stopień wyżej, ponieważ mamy biologiczną możliwość stłumienia stanu zapalnego. A artroza jest rodzajem aseptycznego stanu zapalnego. Aby dokonać właściwego wyboru terapii, ważne jest omówienie z pacjentem odczuwanej przez niego skali bólu, a także jego nawyków życiowych i aktywności zawodowej oraz odpowiednie dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta. Jeśli następnie połączy się kwas hialuronowy lub kortyzon z terapią laserową o wysokiej energii, zwiększa to skuteczność całej terapii. Można też połączyć kwas hialuronowy z kortyzonem. Zależy to zawsze od tego, jak duże doświadczenie ma lekarz w zakresie danego stawu i dostępnych opcji terapeutycznych”.

Ponadto regularna aktywność fizyczna i redukcja masy ciała mogą zmniejszyć obciążenie stawu barkowego i złagodzić objawy artrozy barku. Skuteczność metod leczenia może się różnić w zależności od pacjenta, a w niektórych przypadkach konieczna może być interwencja chirurgiczna, zwłaszcza w przypadku zaawansowanej artrozy z deformacjami. „W trakcie terapii pacjent powinien robić wszystko to, co robi na co dzień. Zawsze chcemy testować terapię w warunkach rzeczywistych, w przeciwnym razie nie wiemy, czy terapia przyniesie jakiekolwiek efekty w rzeczywistych warunkach, a także nie mamy możliwości jej dostosowania. Niektórych dyscyplin sportowych nie należy uprawiać zbyt intensywnie, na przykład sportów siłowych; w tym przypadku pacjent może nieco zwolnić tempo. Fizjoterapia, czy to gimnastyka lecznicza, czy terapia manualna, jest przecież również formą obciążenia wspomagającego, która często towarzyszy terapii” – zaleca prof. dr Kaisidis.

Terapia komórkami macierzystymi z własnej tkanki tłuszczowej SVF (frakcja stromalno-naczyniowa). 

„Terapia komórkami macierzystymi z tłuszczu własnego, tzw. SVF (Stromal Vascular Fraction), nie jest wcale taka nowa. W Niemczech SVF jest oferowana od około dziesięciu lat, w USA i Anglii istnieje już znacznie dłużej. Jest to przełomowa metoda stosowana w klinice Maingau, szczególnie dla osób cierpiących na artrozę. Choroba ta często dotyka dużych stawów ciała, takich jak kolana, biodra i ramiona, gdzie prowadzi do uszkodzeń chrząstki. Z tkanki tłuszczowej pozyskuje się komórki macierzyste i komórki prekursorowe pochodzące z organizmu pacjenta. Komórki macierzyste te mają podobne właściwości jak komórki macierzyste ze szpiku kostnego. Mogą one różnicować się w komórki chrzęstne, kostne i mięśniowe, a tym samym regenerować staw. „To znaczący postęp w leczeniu artrozy” – wyjaśnia prof. dr Kaisidis.

---

Terapia SVF to procedura regeneracyjna, która wykorzystuje komórki macierzyste z własnej tkanki tłuszczowej pacjenta w celu naprawy uszkodzeń chrząstki. Wyizolowane frakcje stromalno-naczyniowe (SVF) z tkanki tłuszczowej zawierają różne komórki regeneracyjne, w tym mezenchymalne komórki macierzyste, znane ze swoich właściwości naprawczych. Dzięki wstrzyknięciu tych komórek do dotkniętego stawu terapia SVF może skutecznie leczyć artrozę, hamować stany zapalne i wspomagać regenerację.

---

„Terapia SVF jest terapią czysto biologiczną, zrównoważoną i pozbawioną jakichkolwiek dodatków. Przeprowadza się ją w znieczuleniu miejscowym, pobierając niewielką ilość tkanki tłuszczowej z tłuszczu brzusznego bezpośrednio spod skóry, około 30–40 ml. Po przygotowaniu przez odwirowanie uzyskuje się około 1,5–2 milionów żywych komórek macierzystych pacjenta i wstrzykuje się je bezpośrednio do dotkniętego stawu. Komórki macierzyste mają ogromną moc regeneracyjną, a chrząstka, błony śluzowe i torebki stawowe odnawiają się, dzięki czemu terapia ta ma około 70% szans powodzenia. W tym przypadku wskazania muszą być bezwzględnie prawidłowe – leczeni są głównie pacjenci z artrozą w stopniu 3 i 4. Po około godzinnym zabiegu pacjent wraca do domu i prowadzi normalne życie. Pierwsze efekty widoczne są w ciągu pierwszych 1–3 miesięcy. W 2020 roku przeprowadzono obszerną metaanalizę, w której przeanalizowano 7800 pacjentów z 180 renomowanych badań pod kątem wskaźnika skuteczności, co dało właśnie 70-procentowy wskaźnik skuteczności – informuje prof. dr Kaisidis.

Efekty mogą utrzymywać się przez lata i można je przedłużyć dzięki regularnym zabiegom przypominającym z użyciem osocza bogatopłytkowego. Prof. dr Kaisidis podkreśla skuteczność tej terapii w przypadku różnych problemów z barkiem oraz możliwość wykorzystania zasobów własnego organizmu do wspomagania regeneracji i gojenia.

Rozwój nowoczesnych technik obrazowania, takich jak rezonans magnetyczny (artro-MRI) i ultrasonografia, znacznie poprawił diagnostykę i leczenie artrozy barku. 

Dzięki tym technologiom lekarze mogą uzyskać szczegółowe obrazy stawu barkowego, które pozwalają precyzyjnie zidentyfikować, sklasyfikować i ocenić artrozę oraz związane z nią zmiany w stawie. Za pomocą badań MRI lekarze mogą nie tylko określić stopień zaawansowania artrozy, ale także wykryć inne potencjalne problemy, takie jak urazy więzadeł lub stany zapalne w stawie. Umożliwia to postawienie dokładniejszej diagnozy i pomaga lekarzom opracować indywidualnie dostosowany plan leczenia. Ponadto obrazowanie MRI może być również wykorzystywane w trakcie leczenia w celu monitorowania skuteczności terapii i wprowadzania ewentualnych zmian. Nowoczesna diagnostyka ultrasonograficzna stanowi alternatywną metodę obrazowania, która może być szczególnie przydatna w wykrywaniu urazów tkanek miękkich i stanów zapalnych w stawie barkowym. W porównaniu z MRI nowoczesna diagnostyka ultrasonograficzna jest często tańsza i może być wykonywana w czasie rzeczywistym, co czyni ją praktycznym narzędziem do badania problemów z barkiem. 

„Obecnie aparaty MRI mają wysoką rozdzielczość – standardem w Niemczech jest 1,5–3 tesli, w szczególnych przypadkach można również zastosować artro-MRI (podanie środka kontrastowego do stawu). Pozwala to na wykrycie i klasyfikację patologii barku. Rezonanse magnetyczne o natężeniu pola 7 tesli są w Niemczech raczej rzadkością. Osobiście zapoznałem się z tą formą rezonansu magnetycznego o wysokiej rozdzielczości 7 tesli już 17 lat temu w Dubaju, kiedy zostałem zaproszony do tamtejszej prywatnej kliniki. W tamtym czasie w Niemczech dostępne były wyłącznie aparaty MRI o mocy 1,5 tesli” – wyjaśnia prof. dr Kaisidis.

Interwencje fizjoterapeutyczne odgrywają kluczową rolę w multimodalnym leczeniu artrozy barku. 

Dzięki ukierunkowanym ćwiczeniom i technikom fizjoterapeuci mogą przyczynić się do poprawy ruchomości i funkcji stawu barkowego, złagodzenia bólu oraz podniesienia jakości życia pacjentów. Ważnym elementem fizjoterapeutycznego leczenia artrozy barku są ćwiczenia wzmacniające złożoną muskulaturę barku. Należą do nich na przykład ćwiczenia izometryczne, w których mięśnie i stawy są wzmacniane i budowane w bardzo delikatny sposób, a także ćwiczenia dynamiczne, które aktywniej budują ruchomość i siłę stawu barkowego. Ponadto specjalne ćwiczenia mogą przyczynić się do poprawy postawy i koordynacji ruchowej. Kolejną ważną techniką w fizjoterapeutycznym leczeniu artrozy barku jest terapia manualna. Wykorzystuje się w niej ukierunkowane techniki manualne w celu poprawy ruchomości stawu barkowego, rozluźnienia napięć i pobudzenia krążenia w tkankach. Obejmują one na przykład techniki mobilizacji, techniki tkanek miękkich i techniki powięziowe.

„Fizjoterapia może pomóc na niemal każdym etapie artrozy, czasem w większym, czasem w mniejszym stopniu. Fizjoterapia pozwala bowiem wzmacniać, budować i leczyć mięśnie obręczy barkowej, co mechanicznie odciąża staw. Można to dobrze wyobrazić sobie na przykładzie samochodu: im lepsze amortyzatory, tym mniej odczuwalne są nierówności i tym przyjemniejsza jest jazda. Tak właśnie należy wyobrazić sobie powłokę mięśniową barku. Pacjent otrzymuje również program ćwiczeń do wykonywania w domu, dzięki czemu może samodzielnie wykonywać odpowiednie ćwiczenia zgodnie z wcześniejszymi instrukcjami. Pacjentowi wyjaśnia się również, jak najlepiej odciążać staw lub jak podnosić przedmioty. Służy to profilaktyce bólu” – mówi prof. dr Kaisidis o możliwościach fizjoterapii.

Oprócz ćwiczeń i terapii manualnej można również stosować inne środki fizjoterapeutyczne, takie jak elektroterapia, termoterapia i hydroterapia, w celu złagodzenia bólu i poprawy funkcji. Ponadto ważną rolę odgrywa doradztwo dla pacjentów, mające na celu motywowanie ich do prowadzenia aktywnego trybu życia oraz wspieranie ich w strategiach samodzielnego zarządzania chorobą. Fizjoterapeutyczne leczenie artrozy barku ma na celu złagodzenie objawów, poprawę ruchomości i funkcji stawu barkowego oraz podniesienie jakości życia pacjentów. 

Artroskopia minimalnie inwazyjna stała się ważną opcją chirurgiczną w leczeniu artrozy barku i ma szereg zalet i wad w porównaniu z tradycyjnymi operacjami otwartymi.

Artroskopia umożliwia chirurgom obejrzenie dotkniętego stawu poprzez niewielkie nacięcia skóry za pomocą artroskopu, elastycznego instrumentu zakończonego kamerą i oświetleniem. Umożliwia to szczegółowe zbadanie stawu i wykonanie różnych zabiegów chirurgicznych w celu złagodzenia objawów artrozy barku. 

„Na szczęście najczęstsze operacje barku nie dotyczą artrozy. Są to przede wszystkim zerwania ścięgien i więzadeł, ogólne urazy lub złamania, zwichnięcia, niestabilności, zapalenia kaletki maziowej i zespoły uciskowe, które można leczyć metodą minimalnie inwazyjną. Najtrudniejsze są zabiegi przeniesienia ścięgien, które są operacjami specjalnymi, ponieważ w barku znajdują się ścięgna, których nie da się już naprawić. W przypadku operacji z powodu artrozy stosuje się protezę stawu, którą tutaj, we Frankfurcie nad Menem, również wszczepiamy metodą minimalnie inwazyjną, wykonując bardzo drobne i niewielkie nacięcia. Same sztuczne stawy stają się coraz mniejsze, a czas operacji jest bardzo krótki i wynosi około 40–60 minut. Operacja wymiany protezy trwa odpowiednio dłużej. Pobyt w szpitalu ogranicza się do około 5–7 dni, a następnie następuje rehabilitacja, która może odbywać się w trybie stacjonarnym lub ambulatoryjnym. Techniki operacyjne są takie same dla wszystkich grup wiekowych. W przypadku artrozy należy jedynie określić typ choroby, np. czy ścięgna są już zerwane, a następnie odpowiednio dobrać typ protezy” – wyjaśnia prof. dr Kaisidis i dodaje: „W ciągu roku wszczepiamy około 200 stawów, przy czym należy wspomnieć, że jest to ogromna liczba w przypadku endoprotezoplastyki stawu barkowego, ponieważ większość klinik wykonuje tylko około 30 takich operacji rocznie. Nasi pacjenci przyjeżdżają do nas z całych Niemiec. Z jednej strony ze względu na wysokie kompetencje, jakie posiadamy w naszej placówce, a z pewnością również dlatego, że we Frankfurcie jesteśmy oczywiście łatwo dostępni. To, co oferujemy w naszej placówce w zakresie chirurgii barku, jest bardzo rzadkie w całych Niemczech, ponieważ oferujemy pełen zakres usług, w tym również zabiegi nieoperacyjne, i to jako klinika, a nie jako ograniczona placówka medyczna. Oczywiście jako jedna z nielicznych placówek dysponujemy również wiedzą specjalistyczną w zakresie stosowania terapii komórkami macierzystymi”.

Innowacyjne technologie i podejścia terapeutyczne w medycynie regeneracyjnej dają obiecujące wyniki w leczeniu artrozy barku. 

Badania wyraźnie wskazują, że mają one potencjał, by poszerzyć możliwości leczenia tej choroby i poprawić jakość życia dotkniętych nią pacjentów. 

Prof. dr Kaisidis przedstawia prognozę na przyszłość i tym samym kończy naszą rozmowę: „Sztuczna inteligencja (AI) z pewnością odegra bardzo ważną rolę w rozwoju implantów i nowych materiałów. W przeciwieństwie do biomechaniki, sztuczna inteligencja potrafi bowiem lepiej symulować z dokładnością na poziomie 99,99%. Da to ogromny impuls w naszej dziedzinie i mam nadzieję, że sztuczna inteligencja będzie mądrze wykorzystywana w medycynie. Postęp niestety nieco się opóźnia, ponieważ świat zachodni jest nadmiernie zbiurokratyzowany. To, co wcześniej trwało 1–3 lata w fazie rozwoju, dziś wymaga znacznie więcej czasu z powodu biurokracji. Wszystko to przebiega o wiele za wolno. Inne kraje znacznie nas wyprzedzają”.

Serdecznie dziękujemy, szanowny Panie Profesorze dr Kaisidis, za te fascynujące szczegóły dotyczące leczenia barku!