Rak jelita grubego – jesteśmy na dobrej drodze! – Wywiad z ekspertem, prof. Lutzem Mirowem

Prof. dr med. habil. Lutz Mirow, specjalista chirurgii jamy brzusznej, zyskał renomę jako czołowy ekspert w dziedzinie złożonych zabiegów chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej. Dzięki szerokiemu zakresowi specjalizacji, obejmującemu chirurgię trzustki, chirurgii przełyku, żołądka, jelit, wątroby oraz chirurgii onkologicznej, prof. dr Mirow znany jest ze swojej wyjątkowej wiedzy fachowej i zaangażowania w zapewnianie pacjentom opieki na najwyższym poziomie.

Jako dyrektor kliniczny Oddziału Chirurgii Ogólnej i Wewnętrznej w Klinikum Chemnitz w Saksonii prof. dr Mirow uczynił tę placówkę renomowaną instytucją w regionie i poza nim. Pod jego kierownictwem klinika stała się jednym z najlepszych miejsc dla pacjentów wymagających skomplikowanych zabiegów chirurgicznych i ugruntowała swoją pozycję jako centrum innowacyjnych metod leczenia.

Prof. dr Mirow jest szczególnie znany ze swoich przełomowych osiągnięć w zakresie operacji wspomaganych robotami. Jego doświadczenie obejmuje wiele procedur, od usunięcia pęcherzyka żółciowego po skomplikowaną resekcję guza trzustki, a wykorzystanie najnowocześniejszych robotów chirurgicznych, takich jak system Versius, uczyniło go uznanym na arenie międzynarodowej ekspertem w tej dziedzinie.

Oprócz pracy jako dyrektor kliniki prof. dr Mirow aktywnie zajmuje się również badaniami klinicznymi i kształceniem ustawicznym. Opublikował wiele prac naukowych i jest poszukiwanym prelegentem na krajowych i międzynarodowych konferencjach. Jego zaangażowanie w kształcenie kolejnego pokolenia chirurgów oraz wysiłki na rzecz ustanowienia nowych standardów w opiece nad pacjentami sprawiają, że jest on wpływową postacią w środowisku medycznym.

Prof. dr Mirow jest nie tylko ekspertem w swojej dziedzinie, ale także oddanym rzecznikiem swoich pacjentów. Przywiązuje dużą wagę do indywidualnej opieki i holistycznego podejścia do leczenia, które stawia potrzeby i życzenia pacjentów w centrum uwagi.

Redakcja Leading Medicine Guide rozmawiała z prof. dr Mirowem i uzyskała ważne informacje na temat raka jelita grubego.

Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów na świecie i stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia. W Niemczech co roku około 60 000 osób zapada na tę chorobę, która może dotyczyć zarówno jelita grubego, jak i odbytnicy. Pomimo tych niepokojących danych jest jednak nadzieja: dzięki regularnym badaniom profilaktycznym i wczesnemu wykryciu rak jelita grubego w wielu przypadkach może być skutecznie leczony.

Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę w powstawaniu raka jelita grubego. Istnieje kilka mutacji genetycznych i predyspozycji, które mogą znacznie zwiększyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. 

„W każdym razie ryzyko zachorowania na raka jelita grubego jest znacznie wyższe, jeśli członkowie rodziny już chorowali na tę chorobę, niezależnie od zespołów chorobowych, takich jak zespół Lyncha i polipowatość. Jeśli bowiem przodkowie chorowali na raka jelita grubego, najbliżsi krewni mają nawet 10-krotnie większe ryzyko. Dlatego potomkowie osób chorych na raka jelita grubego muszą pilnie poddać się badaniom profilaktycznym, i to przed zalecanym wiekiem 50 lat. Wiadomo, że 50. rok życia może być wtedy zdecydowanie za późno. Osoby, w których rodzinie występują dziedziczne choroby jelit, muszą być bardzo ściśle obserwowane, a w niektórych przypadkach poddane operacji profilaktycznej. Profilaktyka ratuje życie! Prawdopodobnie odnosimy w tym zakresie sukcesy, ponieważ obserwuje się niewielki spadek zachorowalności na raka jelita grubego. Nie można jednak jeszcze jednoznacznie określić przyczyny tego spadku – wyjaśnia prof. dr Mirow.

W przypadku dziedzicznych chorób jelit jest jasne, że potomstwo prawie w 100% również zachoruje na raka jelita grubego. Znanym przykładem jest rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP), spowodowana mutacją w genie APC. „Choroba ta prowadzi do rozwoju licznych polipów w jelicie grubym, często już w wieku młodzieńczym, i wiąże się z prawie 100-procentowym ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego, jeśli nie jest leczona. W tym przypadku ważne jest przeprowadzanie badań profilaktycznych kilka razy w roku. Często jelito grube jest usuwane metodą minimalnie inwazyjną i można je zrekonstruować poprzez tzw. tworzenie woreczka, dzięki czemu zachowana zostaje jakość życia” – stwierdza prof. dr Mirow.

Kolejnym ważnym zespołem dziedzicznym jest zespół Lyncha, znany również jako dziedziczny niepolipowy rak jelita grubego (HNPCC), który jest spowodowany mutacjami w genach naprawy DNA, takich jak MLH1, MSH2, MSH6 i PMS2. Zespół Lyncha charakteryzuje się mniejszą liczbą polipów, ale wiąże się z wysokim ryzykiem raka jelita grubego i innych nowotworów, przy czym ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wynosi 70–80%. Testy genetyczne odgrywają kluczową rolę w identyfikacji osób z grupy wysokiego ryzyka. Testy te obejmują sekwencjonowanie DNA oraz badanie pod kątem określonych mutacji genetycznych, np. w genie APC lub MLH1. Osoby o wysokim ryzyku genetycznym powinny poddawać się regularnym badaniom profilaktycznym, w szczególności kolonoskopii. Częstotliwość tych badań zależy od indywidualnego ryzyka i może wahać się od raz w roku do raz na dwa do pięciu lat.

W ostatnich latach osiągnięto znaczny postęp w leczeniu zaawansowanego raka jelita grubego, zwłaszcza w zakresie terapii celowanych. 

Prof. dr Mirow wyraża optymizm: „W ostatnich latach naprawdę zrobiliśmy postępy. Ogromny rozwój nastąpił w dziedzinie terapii neoadjuwantowych, zwłaszcza w przypadku raka odbytnicy. Istnieje również koncepcja całkowitej terapii neoadjuwantowej, w ramach której przed operacją stosuje się zarówno radioterapię, jak i pełną chemioterapię. Ponadto mamy pacjentów, którzy tak dobrze reagują na terapie, że przechodzi się do strategii „Watch and Wait” (obserwuj i czekaj). W tym przypadku pacjenci są częściowo obserwowani w ramach badań klinicznych, aby sprawdzić, czy i kiedy w razie wątpliwości nastąpi nawrót nowotworu. „Obserwuj i czekaj” ma tę wielką zaletę, że można zachować odbytnicę, a jakość życia pacjentów jest znacznie wyższa. Ponadto mamy szeroki zakres ukierunkowanej terapii nowotworowej, takiej jak terapia immunologiczna i terapia przeciwciałami, które się rozwinęły. Postępy w tej dziedzinie są ogromne, a co roku na rynek trafiają nowe leki, które osiągają zadziwiające sukcesy nawet w przypadku zaawansowanego raka. Na przykład sztuczne wyjście jelita stało się wyjątkiem. Dotyczy to już tylko osób, które mają naprawdę głęboko położone nowotwory, w których sam mięsień zwieracza jest zajęty, oraz tych, które słabo reagowały na radiochemioterapię w leczeniu wstępnym – maksymalnie 5% pacjentów”.

W leczeniu raka jelita grubego dostępne są różne opcje chirurgiczne, które dobiera się w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu, jego lokalizacji oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. 

„Terapią z wyboru w przypadku usunięcia guza jest zawsze resekcja chirurgiczna. Całkowite usunięcie guza wraz z węzłami chłonnymi odbywa się oczywiście w najlepszym przypadku metodą minimalnie inwazyjną, czyli techniką laparoskopową, która staje się coraz bardziej powszechna. Niestety w Niemczech tylko około 40% zabiegów przeprowadza się metodą minimalnie inwazyjną. Inne kraje w Europie są pod tym względem znacznie bardziej zaawansowane. W Niemczech pożądana byłaby intensywniejsza centralizacja chirurgii onkologicznej, aby zapewnić pacjentom dostęp do najlepszej możliwej wiedzy specjalistycznej chirurgów, którzy wykonują wiele operacji rocznie i dzięki temu dysponują bogatym doświadczeniem. Coraz większą popularność zyskuje chirurgia robotyczna, co stanowi kolejny pozytywny impuls. Pracujemy z systemem Versius i dysponujemy szerokim programem robotycznym” – wyjaśnia prof. dr Mirow.

---

System Versius to system chirurgii wspomaganej robotami, opracowany przez firmę CMR Surgical, który sprawia, że zabiegi minimalnie inwazyjne są bardziej precyzyjne i elastyczne. Wyróżnia się modułową i kompaktową konstrukcją, która umożliwia elastyczne ustawianie ramion robota. System oferuje ergonomiczną konsolę sterującą, która umożliwia obsługę w pozycji siedzącej, a także instrumenty z obrotem o 360 stopni, zapewniające pełną swobodę ruchu.

---

Często stosowaną metodą chirurgiczną jest kolektomia, polegająca na usunięciu tej części jelita grubego, w której znajduje się guz, oraz fragmentu sąsiedniej zdrowej tkanki. W zależności od tego, który odcinek jelita grubego jest dotknięty chorobą, może to być kolektomia częściowa, w której usuwa się tylko część jelita grubego, lub hemikolektomia, w której usuwa się prawą lub lewą połowę jelita grubego. W przypadkach, gdy nowotwór obejmuje całe jelito grube lub gdy konieczne jest całkowite usunięcie, może być konieczna całkowita kolektomia, co jednak, jak opisał prof. dr Mirow, zdarza się bardzo rzadko.

Niektóre nawyki żywieniowe i styl życia mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. 

„Odżywianie jest ważnym czynnikiem wpływającym na zdrowie jelit. Dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso, takie jak wołowina, wędliny i szynka, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka jelita grubego. Żywność ta często zawiera substancje rakotwórcze, które powstają w wyniku przetwarzania i przygotowywania, np. wędzenia lub grillowania. Podobnie dieta uboga w błonnik i zawierająca mało owoców i warzyw może zwiększać ryzyko, ponieważ błonnik wspomaga zdrowie jelit i skraca czas przejścia resztek pokarmowych przez jelita, co pozostawia mniej czasu na oddziaływanie potencjalnie szkodliwych substancji na ścianki jelit. „Błonnik wspomaga pracę jelit, wiąże wodę i sprzyja regularnym wypróżnieniom” – wyjaśnia prof. dr Mirow i dodaje: „Nadwaga jest również istotnym czynnikiem ryzyka, a jej przyczyną jest często brak aktywności fizycznej. Ponadto nadmierne spożycie alkoholu i palenie tytoniu mogą zwiększać ryzyko raka jelita grubego, ponieważ substancje te zawierają substancje rakotwórcze i mogą sprzyjać stanom zapalnym w organizmie”.

Zaleca się regularne spożywanie owoców, warzyw, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych, ponieważ zawierają one ważne składniki odżywcze i przeciwutleniacze, które przyczyniają się do utrzymania zdrowia jelit. Regularna aktywność fizyczna, na przykład co najmniej 30 minut umiarkowanego treningu przez większość dni w tygodniu, również może zmniejszyć ryzyko. 

Badania i rozwój – medycyna nowotworowa z jednego źródła w Chemnitz!

„W najbliższych latach nastąpi gwałtowny postęp techniczny. Dzięki temu w robotyce będziemy dysponować systemami, które automatycznie rozpoznają tkanki, będziemy operować jeszcze delikatniej i będziemy w stanie jeszcze lepiej identyfikować struktury nerwowe, aby jeszcze lepiej chronić funkcjonalność narządów. Również obrazowanie ulegnie dalszej poprawie, a my będziemy mieli do dyspozycji obrazowanie wirtualne i będziemy mogli „unosić się” w jelitach dzięki technologii 3D. Ciekawe są zmiany w USA, gdzie pojawił się pierwszy genetyczny test kału, w którym szuka się DNA nowotworu, więc w najbliższych latach na pewno coś się zmieni w zakresie wczesnego wykrywania”, mówi prof. dr Mirow o postępie i technologii, a potem dodaje: „Życzę Klinikum Chemnitz gGmbH, abyśmy jako placówka zapewniająca kompleksową opiekę medyczną mogli jeszcze bardziej rozbudować naszą rolę centrum, tak aby jeszcze więcej pacjentów mogło skorzystać z medycyn nowotworowej z jednego źródła!”. Na tym kończymy naszą rozmowę.

Bardzo dziękujemy, prof. dr Mirow, za te optymistyczne spostrzeżenia dotyczące leczenia raka jelita grubego!