Nerka należy do narządów wewnętrznych i występuje w dwóch egzemplarzach. Ma czerwono-brązowe zabarwienie oraz kształt fasoli.
Pojedyncza nerka ma średnicę poprzeczną od 5 do 6 centymetrów, a długość od 10 do 12 centymetrów. Narząd ten osiąga grubość około 4 centymetrów oraz masę od 120 do 200 gramów. Zazwyczaj prawa nerka jest nieco mniejsza od lewej.
Na wewnętrznej krawędzi nerki znajduje się wnęka nerkowa, przez którą przebiega żyła nerkowa (vena renalis) i tętnica nerkowa (arteria renalis). Tętnicą do nerki doprowadzana jest krew zawierająca produkty przemiany materii. Oczyszczona krew jest ponownie odprowadzana przez żyłę. W okolicy wnęki nerkowej znajduje się również kilka otworów nerwów i naczyń limfatycznych.
Nerka składa się z trzech stref:
- Miedniczka nerkowa: tutaj gromadzi się wytworzony mocz, który następnie przepływa przez moczowód w dół w kierunku pęcherza moczowego
- Rdzeń nerki (Medulla renalis)
- Kora nerkowa (Cortex renalis)
Rdzeń i kora tworzą właściwą masę narządu. Znajduje się tu około 1 do 1,4 miliona małych jednostek filtrujących, tzw. nefronów, które filtrują szkodliwe substancje z krwi i wytwarzają mocz. Inne komórki wytwarzają hormony: erytropoetynę i reninę. Podczas gdy erytropoetyna wytwarza czerwone krwinki, renina reguluje ciśnienie krwi.
Nerki znajdują się za otrzewną (peritoneum) w przestrzeni zaotrzewnowej, która znajduje się poza jamą brzuszną. Otrzewna nie otacza jednak narządów.
Ponieważ w prawej górnej części brzucha znajduje się również wątroba, prawa nerka leży zazwyczaj około dwóch centymetrów niżej niż lewa. W sąsiedztwie prawej nerki, oprócz wątroby, znajduje się również dwunastnica oraz prawe zgięcie jelita grubego. Sąsiadami lewej nerki są żołądek, śledziona, części trzustki oraz zstępująca część jelita grubego.
Nerki pełnią funkcję narządów filtrujących. Cała krew człowieka przepływa przez nerki około 300 razy dziennie. Z niej nerki najpierw filtrują mocz pierwotny, czyli mocz nieskoncentrowany. Zawiera on składniki takie jak produkty przemiany materii i substancje toksyczne. Te szkodliwe substancje muszą zostać wydalone z organizmu. Nerki filtrują je z moczu pierwotnego, wytwarzając w ten sposób mocz końcowy – u każdego człowieka jest to około 1,5 litra dziennie.
Z drugiej strony nerki ponownie wprowadzają do krwiobiegu substancje, które są nadal potrzebne organizmowi. Są to przede wszystkim cukier i woda.
Mocz gromadzi się w miedniczce nerkowej. Stamtąd jest on odprowadzany z organizmu przez moczowody i pęcherz moczowy.
Drogi moczowe © Sebastian Kaulitzki / Fotolia
Nerki odgrywają również ważną rolę w utrzymaniu równowagi wodnej organizmu oraz regulacji ciśnienia krwi. Ponadto, poprzez kontrolowanie stężenia moczu, narządy te wspomagają również równowagę elektrolitową. Co więcej, nerki wytwarzają hormony, które są ważne dla tworzenia krwi i witaminy D3.
W nerkach mogą wystąpić różne choroby. Należą do nich:
- zapalenie miedniczek nerkowych, które najczęściej jest spowodowane infekcjami bakteryjnymi kamienie nerkowe
- zwapnienie tętnic nerkowych
- wady rozwojowe nerek, takie jak nerki torbielowate, nerki podwójne lub nerki podkowiaste
- niewydolność nerek, w której dochodzi do niedoczynności jednej lub obu nerek
- nowotwory nerek, które mogą mieć przebieg zarówno łagodny, jak i złośliwy
Tutaj znajdziesz specjalistów zajmujących się rakiem nerki.
Niektóre choroby powodują, że nerki nie są w stanie wykonywać swoich ważnych zadań. Z powodu niewystarczającego usuwania toksyn w organizmie gromadzą się substancje toksyczne. Aby zapobiec zagrażającemu życiu zatruciu organizmu, konieczna jest inna forma oczyszczania krwi, co najczęściej odbywa się poprzez dializę.
Niektóre czynniki ryzyka sprzyjają powstawaniu chorób nerek (nefropatii). Przewlekła niewydolność nerek jest często spowodowana innymi chorobami przewlekłymi. Chodzi tu przede wszystkim o cukrzycę (diabetes mellitus). Ponieważ poziom cukru we krwi jest na dłuższą metę zbyt wysoki, nerki są tak obciążone, że nie są już w stanie pełnić swojej funkcji oczyszczającej. Dlatego u diabetyków, aby uniknąć uszkodzeń nerek, konieczne jest optymalne wyrównanie poziomu cukru.
Zazwyczaj dolegliwości związane z chorobami nerek pojawiają się raczej stopniowo. Występują przy tym:
- czerwonawego zabarwienia moczu
- nieprzyjemny zapach moczu
- bólu nerek
- tępym bólom pleców
- kolkowym bólom pleców, promieniującym do pęcherza moczowego
- obrzęki kostek lub powiek
- nocne parcie na mocz
- pienisty mocz
- niewielkie wydalanie moczu
W miarę postępu choroby nerek pojawiają się objawy ogólne, takie jak:
- uczucie osłabienia
- nudności i wymioty
- brak apetytu
- swędzenie
- obrzęki nóg
- Bladość
- kwaśny zapach ciała
Za najważniejszą metodę diagnostyczną uważa się badanie mikroskopowe próbki moczu, w którym sprawdza się obecność określonych substancji, takich jak cukier, białko lub kwas moczowy. Do dalszych metod badawczych należą:
- nefroskopia
- biopsja nerki
- uretero-nefroskopia
Ogólnie rzecz biorąc, budowa i funkcja nerek wskazują, że obie nerki w organizmie człowieka pełnią funkcje niezbędne do życia, a położone poniżej przepony są dobrze chronione. Wewnątrz nerki znajdują się nefrony i kanalik, przy czym mocz pierwotny powstaje w kłębuszku nerkowym i jest przetwarzany na mocz wtórny poprzez kanalik nerkowy oraz przewody zbiorcze. Tworzenie moczu służy wydalaniu z organizmu substancji moczowych, takich jak kwas moczowy, przy jednoczesnej kontroli składu moczu.
Nerki wytwarzają również hormony, takie jak kalcytriol, i wpływają na krwiotwórstwo oraz tworzenie czerwonych krwinek. Poprzez złożone procesy regulacyjne zdrowe nerki kontrolują gospodarkę wodno-elektrolitową oraz równowagę kwasowo-zasadową i przyczyniają się do regulacji ciśnienia krwi. Naczynia krwionośne prowadzące do nerek przez aortę nieustannie zaopatrują je w krew, a kreatynina jest ważnym wskaźnikiem funkcji nerek.
Choroby takie jak kamica nerkowa, cukrzyca lub cukrzyca mogą upośledzać funkcjonowanie nerek i prowadzić do niewydolności nerek, a nawet do ich całkowitej utraty. Szczególnie w przypadku przewlekłej choroby nerek wskaźnik filtracji kłębuszkowej ulega stopniowemu pogorszeniu, co w dłuższej perspektywie może wymagać dializy, a nawet przeszczepu nerki.
Prawa nerka i obie nerki ściśle współpracują z drogami moczowymi, dzięki czemu mocz jest ostatecznie kierowany do pęcherza moczowego. Nefrologia zajmuje się tymi procesami oraz różnymi chorobami nerek, które mogą występować zarówno w postaci ostrej, jak i przewlekłej. Podsumowując, jasne jest, że nerka, dzięki swojej złożonej budowie i ważnym zadaniom, odgrywa kluczową rolę w zdrowiu całego organizmu.
Jaka jest funkcja nerek?
Zadaniem nerek jest filtrowanie krwi i wydalanie produktów przemiany materii w postaci moczu. Ponadto nerki regulują ciśnienie krwi oraz gospodarkę wodno-elektrolitową.
Jaka jest budowa anatomiczna nerki?
Anatomia nerki obejmuje korę nerkową, rdzeń nerkowy i miedniczkę nerkową. W ciałkach nerkowych i kanalikach znajdują się jednostki funkcjonalne odpowiedzialne za filtrowanie krwi.
Co dzieje się w przypadku niewydolności nerek?
W przypadku niewydolności nerek funkcja nerek jest ograniczona, przez co produkty przemiany materii nie są już wystarczająco wydalane. Może to mieć charakter ostry lub przewlekły i często wymaga leczenia.
Jakie hormony wytwarza nerka?
Nerka wytwarza hormony, takie jak renina, regulująca ciśnienie krwi, oraz erytropoetyna, odpowiedzialna za tworzenie czerwonych krwinek. W nerkach aktywowana jest również witamina D.
Gdzie w organizmie znajdują się nerki?
Obie nerki znajdują się po obu stronach kręgosłupa, poniżej przepony. Są dobrze ukrwione i ściśle połączone z drogami moczowymi.
