Tętniak to wrzecionowate lub workowate poszerzenie naczynia krwionośnego. Najczęściej dotyczy to aorty. Mówi się wtedy o tętniaku aorty.
Przyczyną jest zazwyczaj osłabienie ściany naczynia. Pod wpływem stałego ciśnienia krwi ściana ulega rozciągnięciu i wybrzusza się. Czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie, palenie tytoniu i miażdżyca, sprzyjają rozwojowi tętniaka. Szczególnie podstępne: małe tętniaki często nie powodują żadnych dolegliwości. Dopiero gdy wybrzuszenie osiągnie krytyczny rozmiar, pojawia się ryzyko pęknięcia (ruptury), co prowadzi do rozległego krwotoku wewnętrznego.
Poniższy film pokazuje, jak powstaje tętniak aorty:
Aby zrozumieć operację tętniaka, warto przyjrzeć się anatomii aorty. Wychodzi ona bezpośrednio z serca, biegnie przez łuk aorty przez klatkę piersiową (tętniak piersiowy) i jako aorta brzuszna sięga aż do miednicy.
- Tętniak aorty brzusznej: jest to najczęstsza postać (tętniak aorty brzusznej).
- Aorta w okolicy klatki piersiowej: rzadsza, ale anatomicznie bardziej złożona, ponieważ w tym miejscu odchodzą naczynia prowadzące do mózgu.
Tętniak aorty to workowate poszerzenie ścianek naczynia głównego (aorty) @ Oleksandr Pokusai /AdobeStock
Nie każde tętniak wymaga natychmiastowej operacji. Decyzja o zabiegu zależy od rozważenia ryzyka pęknięcia w stosunku do ryzyka operacyjnego.
Wytyczne dotyczące chirurgii naczyniowej zazwyczaj zalecają operację:
-
przy średnicy od około 5,0 do 5,5 cm w okolicy brzucha (u kobiet często już wcześniej).
-
Gdy tętniak rośnie (szybki wzrost wielkości w ciągu 6 miesięcy).
-
W przypadku tętniaków objawowych (bóle pleców lub brzucha).
-
W przypadku form „ekscentrycznych” (wypukłości), które mogą łatwiej pęknąć.
Jeśli tętniak jest jeszcze mały, stosuje się „czujne oczekiwanie”: wielkość tętniaka jest regularnie kontrolowana za pomocą USG.
Porównanie normalnej aorty i tętniaka aorty @ Alila Medical Media /AdobeStock
Jeśli konieczna jest operacja tętniaka, w chirurgii naczyniowej do wyboru są dwie uznane metody operacyjne. Wybór metody zależy od wieku pacjenta i budowy anatomicznej aorty.
1. Leczenie wewnątrznaczyniowe (EVAR/TEVAR) Leczenie wewnątrznaczyniowe jest zabiegiem minimalnie inwazyjnym i obecnie często stanowi standard.
- Przebieg: pod kontrolą rentgenowską lekarze wprowadzają cewnik przez tętnicę pachwinową do chorej aorty.
- Technika: złożoną protezę stentową (metalową konstrukcję pokrytą materiałem) rozkłada się w obszarze tętniaka. Stent ten pomostuje wybrzuszenie od wewnątrz.
- Zaleta: przepływ krwi jest kierowany przez protezę, co odciąża ścianę naczynia. Nie jest konieczne wykonywanie dużego nacięcia brzucha, co przyspiesza powrót do zdrowia. Nazywa się to również naprawą aorty za pomocą techniki cewnikowej.
2. Klasyczna operacja otwarta Podczas operacji otwartej chirurg otwiera jamę brzuszną lub klatkę piersiową, aby odsłonić aortę.
- Przebieg: chory odcinek naczynia zostaje zaciśnięty, tętniak rozcięty i zastąpiony sztuczną protezą naczyniową (rurką z tworzywa sztucznego).
- Kiedy jest to wskazane? Ta metoda jest bardzo trwała i często stosuje się ją u młodszych pacjentów lub gdy proteza stentowa nie jest anatomicznie możliwa.
Leczenie wewnątrznaczyniowe tętniaka aorty brzusznej @ bilderzwerg /AdobeStock
Niezależnie od tego, czy jest to zabieg chirurgiczny otwarty, czy wewnątrznaczyniowy: zabieg odbywa się w specjalistycznej klinice lub szpitalu z oddziałem chirurgii naczyniowej.
- Przygotowanie: Na podstawie zdjęć tomografii komputerowej mierzy się tętniaka aorty z dokładnością do milimetra.
- Znieczulenie: Operacja otwarta odbywa się w znieczuleniu ogólnym; operacja wszczepienia stentu jest często możliwa również w znieczuleniu miejscowym lub rdzeniowym.
- Czas trwania: W zależności od stopnia złożoności operacja tętniaka trwa od 1,5 do 4 godzin.
Jak każdy zabieg operacyjny, również leczenie tętniaka aorty wiąże się z ryzykiem. Ponieważ często dotyczy to starszych pacjentów z chorobami współistniejącymi, specjaliści dokładnie sprawdzają, czy zabieg jest dla nich odpowiedni. Możliwe powikłania to:
- krwawienia lub zaburzenia gojenia się ran.
- Zaburzenia krążenia w nogach lub nerkach.
- Endoleaks (tylko w przypadku stentów): gdy proteza nie jest szczelna i krew nadal przepływa do worka tętniaka.
- Problemy sercowo-naczyniowe podczas znieczulenia.
Jednak pęknięty tętniak stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia. Dlatego planowana operacja prawie zawsze wiąże się z mniejszym ryzykiem w porównaniu z brakiem interwencji, gdy tętniak osiąga określoną wielkość.
Jeśli tętniak został zoperowany, rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre. Jednak w przypadku leczenia wewnątrznaczyniowego stenty muszą być monitorowane przez całe życie za pomocą USG lub tomografii komputerowej, aby upewnić się, że nie przesuwają się. Po operacji otwartej proteza naczyniowa zazwyczaj nie wymaga konserwacji.
Ważne dla długoterminowego sukcesu:
- Optymalne wyregulowanie ciśnienia krwi.
- Rzucenie palenia (nikotyna bardzo szkodzi ściankom naczyń).
- Regularne kontrole u specjalisty medycyny naczyniowej.
Jak długo trwa pobyt w szpitalu po operacji tętniaka?
W przypadku leczenia wewnątrznaczyniowego pacjenci często mogą opuścić klinikę już po 2–4 dniach. Klasyczna operacja otwarta wymaga zazwyczaj pobytu w szpitalu trwającego od 7 do 12 dni, po którym często następuje rehabilitacja.
Jaka jest różnica między tętniakiem a rozwarstwieniem aorty?
Tętniak to rozszerzenie aorty. Rozwarstwienie aorty to nagłe pęknięcie wewnętrznej ściany naczynia, w wyniku którego warstwy ściany ulegają rozwarstwieniu. Oba przypadki są stanami nagłymi, ale mechanizmy ich powstawania są różne.
Czy z stentem można normalnie funkcjonować?
Tak. Proteza stentowa nie ogranicza codziennego życia. Po wygojeniu można ponownie uprawiać sport i wykonywać aktywność fizyczną. Ważna jest jednak regularna opieka kontrolna, aby upewnić się, że tętniak aorty brzusznej pozostaje trwale wyeliminowany.
Jak znaleźć odpowiedniego lekarza?
Poszukaj certyfikowanego centrum naczyniowego. Doświadczeni eksperci wykonują dużą liczbę takich operacji, co zwiększa bezpieczeństwo. W Leading Medicine Guide znajdziesz wybranych specjalistów zajmujących się leczeniem tętniaków.
