Serce znajduje się za mostkiem i jest lekko przechylone w lewą stronę. Jest to silny mięsień pusty, który w normalnym stanie waży około 300 gramów. Poprzez regularne skurcze reguluje ono krążenie krwi w organizmie. Krew przepływająca przez całe ciało transportuje niezbędne do życia substancje, takie jak tlen i składniki odżywcze. Nie bez powodu serce, ze względu na jego nieodzowność dla utrzymania krążenia człowieka, jest przez wielu uważane za motor życia.
W przypadku przeciętnego organizmu serce bije w stanie spoczynku około 60–90 razy na minutę. Daje to ponad 100 000 uderzeń dziennie. W tym czasie przez organizm przepływa około 8000 litrów krwi. Liczby te dotyczą oczywiście tylko organizmu w stanie spoczynku. W przypadku dużego wysiłku lub intensywnej aktywności fizycznej przepływ krwi wzrasta nawet pięciokrotnie.
Mięsień sercowy ma cztery komory. Dwie przednie komory nazywane są przedsionkami (atria) i składają się z lewego i prawego przedsionka. Większa komora nazywana jest komorą serca (ventricle) i składa się z dwóch równych części. Przegroda (septum) oddziela obie komory serca.
W ramach krążenia krwi przedsionek gromadzi krew żylną, zanim komora serca przyjmie zgromadzoną krew i ponownie wprowadzi ją do krążenia. Krew przepływa teraz przez tętnice do różnych części ciała. Krew uboga w tlen płynie do płuc, a bogata w tlen do pozostałych części ciała.
W otworach mięśnia sercowego oraz między przedsionkiem a komorami serca znajdują się zastawki serca, które określają kierunek przepływu krwi. Sprawiają one, że przez serce przepływa zawsze taka sama ilość krwi. Lekarze, używając stetoskopu, słyszą mechanizm pracy zastawek serca i regulowany przez nie przepływ krwi. Również samo serce jest uzależnione od wystarczającego dopływu krwi. Aby to zapewnić, posiada własny układ naczyń krwionośnych, tzw. naczynia wieńcowe.
Dwie najważniejsze potrzeby fizjologiczne człowieka to oddychanie i spożywanie pokarmu. Oba te procesy odpowiadają za to, że organizm może wytwarzać energię i utrzymywać swoje funkcje życiowe. Składniki odżywcze zawarte w pożywieniu trafiają wraz z krwią do różnych części ciała. Również tlen wchłaniany z powietrza musi przedostać się przez płuca do krwiobiegu, aby ostatecznie zostać przetworzony. W związku z tym serce odgrywa kluczową rolę w obu procesach – oddychaniu i wykorzystaniu składników odżywczych.
Komórki mięśniowe przedsionka serca wydzielają ponadto ANP, czyli peptyd natriuretyczny przedsionkowy. Peptyd natriuretyczny przedsionkowy, ze względu na swoje działanie rozszerzające naczynia krwionośne, bierze udział głównie w regulacji lub obniżaniu ciśnienia krwi, ale ma również wpływ na nerki.
Serce, podobnie jak wszystkie narządy, może być narażone na specyficzne choroby, które upośledzają jego funkcjonowanie i zagrażają zdrowiu organizmu. Choroby serca wynikają czasami z wad wrodzonych, ale w wielu przypadkach są również bezpośrednią lub pośrednią konsekwencją stylu życia. Czynniki takie jak odżywianie, aktywność fizyczna, stres fizyczny i psychiczny, a także spożywanie substancji odurzających, takich jak alkohol lub nikotyna, wpływają na stan serca i mogą powodować rozległe objawy chorobowe.
Spektrum różnych chorób serca jest bardzo szerokie. Dlatego w poniższych sekcjach omówiono tylko najważniejsze lub najczęstsze choroby serca.
Znanym zaburzeniem czynności serca jest arytmia serca. W tym przypadku tętno ma nietypową częstotliwość, którą dzieli się na trzy rodzaje. Podwyższona częstotliwość nazywana jest tachykardią, a obniżona – bradykardią. Ponadto mogą wystąpić dodatkowe uderzenia serca (ekstrasystole). Zaburzenia rytmu serca często wynikają z nieprawidłowości w przewodzeniu impulsów, ale mogą również wynikać z chorób metabolicznych (np. nadczynności tarczycy). Zaburzenia rytmu serca są ponadto często objawami towarzyszącymi innym chorobom serca (np. zapaleniu mięśnia sercowego).
Niektóre osoby cierpią na wrodzone wady serca. Wynikają one najczęściej z anatomii serca. Nieprawidłowy rozwój narządu w okresie prenatalnym objawia się zrostami, deformacjami i nieprawidłowymi proporcjami. Zaburzeniom prawidłowego obrazu serca towarzyszy zazwyczaj obniżona wydajność pracy serca.
Wprowadzenie do wrodzonych wad serca:
- Stenozy (zwężenia) łuku aorty lub zastawek płucnych
- Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej (otwór w przegrodzie między przedsionkami)
- Ubytek przegrody międzykomorowej (otwór w przegrodzie między komorami)
Nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zawał serca
W dzisiejszych czasach nadciśnienie tętnicze należy do chorób cywilizacyjnych. Szacuje się, że dotyka ono nawet 50 procent populacji europejskiej. Nadciśnienie tętnicze charakteryzuje się tym, że opór w naczyniach krwionośnych jest wyższy niż w normalnym krążeniu krwi. Serce musi generować silniejsze uderzenia, aby zapewnić wystarczające ukrwienie. W przypadku długotrwałego nadciśnienia tętniczego mięsień sercowy stopniowo się powiększa. Jednak powiększenie to powoduje, że komórki mięśnia sercowego nie mogą być już w zdrowym stopniu zaopatrywane w tlen. Serce traci wydajność i coraz gorzej radzi sobie z ciśnieniem.
Wysokie ciśnienie krwi jest zatem, obok choroby wieńcowej serca, jedną z najczęstszych przyczyn wystąpienia niewydolności serca. Co roku na niewydolność serca zapada 0,32% populacji. Lekarze mówią o niewydolności serca, gdy serce nie jest w stanie pompować przez organizm wystarczającej ilości krwi bez wzrostu ciśnienia w przedsionkach serca. W ciężkich przypadkach stosuje się rozrusznik serca. Ponadto istnieje możliwość przeszczepu serca.
Pod pojęciem choroby wieńcowej lekarze rozumieją kilka obrazów klinicznych, które w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do podobnych konsekwencji. Należą do nich:
Zawał serca jest najbardziej znaną chorobą serca. Zawał serca to stan nagły, który bez leczenia w większości przypadków prowadzi do śmierci. Z powodu zablokowania odgałęzienia tętnicy wieńcowej serce nie jest już w pełni ukrwione, co powoduje obumieranie komórek mięśnia sercowego. To z kolei jeszcze bardziej ogranicza wydolność serca i powoduje spiralę pogorszenia funkcji serca.
- Choroby zastawek serca (niewydolność zastawkowa i zwężenie zastawki)
- Zapalenie osierdzia (choroba osierdzia spowodowana infekcją)
- Funkcjonalne nerwice serca (często nie są to typowe przypadki chorób serca; często mają podłoże psychiczne)
Jednym z pierwszych objawów choroby serca jest nieregularne lub nietypowe bicie serca (kołatanie serca, dodatkowe uderzenia lub spowolnione bicie serca). Wielu pacjentów skarży się również na ucisk w okolicy klatki piersiowej. Szybkie zmęczenie po niewielkim wysiłku wskazuje na niewydolność serca. Ta utrata wydolności zwykle wiąże się ze zwiększonym zmęczeniem i sporadycznymi zaburzeniami rytmu serca.
Wiele chorób serca objawia się ponadto bólem promieniującym z okolicy klatki piersiowej do pleców i lewego ramienia. Szczególnie kobiety cierpią również na rozlany ból w górnej części brzucha. Objawy te są charakterystyczne dla zawału serca, ale mogą również wynikać z innych chorób serca. Bóle w okolicy klatki piersiowej należy niezwłocznie zgłosić lekarzowi.
Objawy różnych chorób serca są często podobne. Aby ustalić przyczynę i najlepszy sposób leczenia, lekarz musi dokładniej zbadać dolegliwości w ramach badania.
Serce człowieka jest kluczowym organem, którego anatomia i funkcja są ze sobą ściśle powiązane. Zrozumienie działania serca pozwala uświadomić sobie, jak istotny dla przeżycia jest ten proces. Serce nieustannie pompuje krew do krążenia ogólnego, dzięki czemu całe ciało jest zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze. Jednocześnie krew jest kierowana do krążenia płucnego, gdzie zostaje wzbogacona w tlen. Impulsy elektryczne sterują rytmem serca, które w spoczynku bije regularnie. U osoby dorosłej serce w spoczynku bije około 80 razy na minutę i elastycznie dostosowuje się do obciążenia.
Anatomicznie serce znajduje się w klatce piersiowej, przesunięte w lewo za mostkiem, i spoczywa na przeponie. Serce jest mniej więcej wielkości pięści i składa się z prawej i lewej połowy z przedsionkami i komorami. Duże naczynia zapewniają prawidłowy przepływ krwi, a zastawki serca zapobiegają jej cofaniu się. Dodatkowo serce zaopatrują tętnice wieńcowe, które otaczają je niczym korona. Serce ma złożoną budowę i wykazuje wysoce wyspecjalizowaną strukturę również w anatomii mikroskopowej. Znajduje się ono w obrębie systemu ochronnego i nieustannie pełni funkcje niezbędne do życia.
Jeśli serce nie działa prawidłowo, może to mieć poważne konsekwencje dla całego organizmu. Niemniej jednak serce stanowi imponujący układ, który utrzymuje stabilny krążenie i niezawodnie zaopatruje organizm.
Jak działa serce?
Serce działa dzięki rytmicznym skurczom mięśnia sercowego. W ten sposób krew jest pompowana z przedsionka do komory, a następnie przekazywana do krążenia.
Jakie zadania pełnią zastawki serca?
Zastawki serca działają jak zawory i zapobiegają cofaniu się krwi. Zapewniają one ukierunkowany przepływ krwi między przedsionkiem a komorą, a także do dużych naczyń.
Jaka jest budowa serca?
Anatomia serca obejmuje dwa przedsionki i dwie komory. Są one oddzielone od siebie i tworzą prawą oraz lewą połowę serca.
Co dzieje się podczas zawału serca?
Podczas zawału serca dochodzi do zablokowania naczyń wieńcowych, co powoduje, że mięsień sercowy nie jest już wystarczająco zaopatrywany w tlen.
Jak często bije serce?
U osoby dorosłej serce bije około 60–80 razy na minutę. Częstość akcji serca może się zmieniać w zależności od obciążenia.
