Zaburzenia rytmu serca: objawy, diagnostyka i leczenie arytmii

W przypadku zaburzeń rytmu serca normalny rytm pracy serca zostaje zakłócony przez czynniki organiczne lub zewnętrzne. Pacjenci często odczuwają wówczas kołatanie serca, przyspieszone bicie serca, dodatkowe uderzenia lub przerwy w pracy serca. EKG ma kluczowe znaczenie w rozpoznawaniu zaburzeń rytmu serca. W zależności od przyczyny, rodzaju i nasilenia zaburzenia leczenie ma charakter zachowawczy (farmakologiczny) lub operacyjny.

Tutaj znajdziesz wszystkie ważne informacje oraz listę polecanych specjalistów w zakresie zaburzeń rytmu serca.

Czym są zaburzenia rytmu serca?

Zaburzenia rytmu serca to patologiczne zmiany w sekwencji uderzeń serca. Jest to zaburzenie powstawania lub rozprzestrzeniania się impulsów w sercu. Zaburzenia rytmu serca nazywane są również arytmiami.

W przypadku zaburzeń rytmu serca tętno może być w porównaniu ze stanem normalnym

• zbyt wolne (poniżej 60 uderzeń na minutę, bradykardia),
• zbyt szybkie (ponad 100 uderzeń na minutę, tachykardia) lub
• nieregularne, czyli z dodatkowymi uderzeniami

.

Zaburzenia powstawania impulsów elektrycznych określa się również mianem zespołu chorego węzła zatokowego.

Zaburzenia rytmu serca mogą pochodzić z różnych obszarów serca:

• przedsionek,
• komory,
• węzeł AV,
• węzeł zatokowy lub
• układu przewodzącego.

Zaburzenia rytmu serca mogą mieć swoje źródło w różnych obszarach serca © designua | AdobeStock

Występujące zaburzenia nazywa się wówczas zgodnie z miejscem ich wystąpienia, na przykład

• trzepotanie przedsionków i migotanie przedsionków,
• trzepotanie komór i migotanie komór lub
• blokady przedsionkowo-komorowe i zaburzenia w węźle zatokowym.

Niektóre formy zaburzeń rytmu serca mogą być niebezpieczne, na przykład

• migotanie komór i
• częstoskurcz komorowy.

Inne formy są jednak stosunkowo nieszkodliwe.

Jeśli przewodzenie impulsów w sercu jest zablokowane, można mówić o następujących stanach:

• Blok zatokowo-przedsionkowy: Przewodzenie między węzłem zatokowym a przedsionkiem jest zaburzone.
• Blok przedsionkowo-komorowy (blok AV): Przewodzenie między przedsionkiem a komorami serca jest zaburzone.
• Blok odnogi prawej lub lewej: Przewodzenie w prawej lub lewej odnodze układu przewodzącego komór serca (odnoga Tawary) jest zaburzone.

Rozróżnienie między poszczególnymi zaburzeniami rytmu serca, na przykład między trzepotaniem a migotaniem, może być nieco mylące. Dlatego poniżej przedstawiamy krótki przegląd niektórych ważnych zaburzeń rytmu serca.

Tachykardia zatokowa: zbyt szybkie bicie serca, które pochodzi z węzła zatokowego. Przyczyny mogą być różne, często leżą poza sercem, na przykład w przypadku stresu lub chorób tarczycy.

Bradykardia zatokowa: zbyt wolne bicie serca, które pochodzi z węzła zatokowego. U dobrze wytrenowanych sportowców („serce sportowca”) lub podczas snu bradykardia zatokowa jest zjawiskiem normalnym. Przyczyną mogą być jednak również różne choroby podstawowe, takie jak na przykład 

• niedoczynność tarczycy,
• zbyt niska temperatura ciała lub
• wczesny etap zawału serca.

Trzęsienie przedsionków: Przedsionek jest pobudzany nawet 300 razy na minutę. Jednak nie wszystkie impulsy są przekazywane do komór serca, przez co komory zwykle biją wolniej. Objaw ten odczuwany jest jako kołatanie serca.

Migotanie przedsionków: przedsionek jest pobudzany ponad 300 razy na minutę. Komory serca biją wtedy nawet 180 razy na minutę (u dzieci nawet 200 razy), co jest odczuwane jako nieprzyjemne.

Migotanie przedsionków jest jednym z najczęstszych zaburzeń rytmu serca w Niemczech. Chociaż stosunkowo rzadko prowadzi do nagłego wypadku medycznego, wiąże się jednak ze zwiększonym ryzykiem, między innymi

• śmierci,
• niewydolności serca oraz
• udaru mózgu.

Tachykardia przedsionkowa ektopowa: Oprócz węzła zatokowego w przedsionku istnieją inne ośrodki pobudzenia, które wywołują pobudzenie. Prowadzi to do kołatania serca.

Tachykardia z reentry w węźle przedsionkowo-komorowym (AVNRT): W węźle przedsionkowo-komorowym zamiast jednej ścieżki przewodzenia występują dwie ścieżki, które mogą się „zwarcie”. To również jest odczuwane jako kołatanie serca. AVNRT jest najczęstszą wrodzoną wadą serca i dotyka głównie kobiety.

Zespół Wolffa-Parkinsona-White'a (zespół WPW): Z powodu dodatkowego wiązadła przewodzącego między przedsionkiem a komorami dochodzi do cyrkulacyjnego pobudzenia. Objawia się to napadowym przyspieszeniem akcji serca.

Tachykardia komorowa (VT, tachykardia komorowa): Przyczyną przyspieszonego bicia serca są komory serca. Jest to zagrażające życiu zaburzenie rytmu serca.

Trzęsienie komór i migotanie komór: Serce bije tak szybko, że krew nie może być już wystarczająco pompowana do organizmu. Jest to stan zagrożenia życia! W przypadku trzepotania komór serce bije 200–350 razy na minutę, a w przypadku migotania komór ponad 320 razy. Przejście między tymi dwoma formami jest płynne.

Przyczyny zaburzeń rytmu serca

Przyczyny i czynniki ryzyka zaburzeń rytmu serca mogą wynikać z

• wrodzone choroby,
• choroby nabyte lub
• czynników zewnętrznych

. Do chorób wrodzonych, które mogą wywoływać zaburzenia rytmu serca, zaliczają się m.in.

• choroby mięśnia sercowego (kardiomiopatie),
• wady serca i wady zastawek serca, a także
• zaburzenia kanałów jonowych.

Również choroby nabyte, takie jak

• zawał serca,
• choroba wieńcowa,
• nadciśnienie,
• zapalenie mięśnia sercowego oraz
• zaburzenia równowagi elektrolitowej

mogą być przyczyną arytmii.

Przyczynami zewnętrznymi są na przykład

• nadmierne spożycie alkoholu i kofeiny,
• skutki uboczne leków,
• nerwowość oraz
• infekcje.

Objawy i dolegliwości związane z zaburzeniami rytmu serca

Niektórzy pacjenci nie odczuwają żadnych dolegliwości. Inni natomiast postrzegają zmieniony rytm serca jako

• kołatanie serca,
• kołatanie serca,
• tachykardię lub
• przerwy w biciu serca

.

Możliwe objawy zbyt wolnego bicia serca to:

• zmęczenie
• osłabienie
• Nudności
• Napady potliwości
• Zaburzenia widzenia
• Zawroty głowy
• Omdlenie

Możliwe objawy zbyt szybkiego bicia serca to

• Ból serca i klatki piersiowej
• ucisk w klatce piersiowej
• Duszności
• zawroty głowy
• oszołomienie
• Utrata przytomności

W najgorszym przypadku arytmia może również prowadzić do

• zawału serca,
• nagłej śmierci sercowej,
• zatorów naczyniowych,
• udarów mózgu oraz
• niewydolności serca

.

Diagnoza zaburzeń rytmu serca

Diagnoza opiera się na badaniu fizykalnym. Jest to badanie fizykalne, podczas którego lekarz mierzy puls i osłuchuje serce.

Ponadto wykonuje się elektrokardiogram (EKG). Dzięki rejestracji prądów elektrycznych serca w EKG często można natychmiast rozpoznać arytmię i jej rodzaj.

W przypadku rzadkich lub nieregularnych zaburzeń rytmu serca stosuje się urządzenie do długotrwałego EKG. Rejestruje ono rytm serca przez 24 lub więcej godzin. Jako alternatywę lub uzupełnienie długotrwałego EKG można zastosować rejestrator zdarzeń. Pacjent uruchamia go, gdy zauważy zaburzenia rytmu serca.

W razie potrzeby przeprowadza się dalsze badania w celu ustalenia przyczyny arytmii.

Na podstawie elektrokardiogramu można rozróżnić rodzaje zaburzeń rytmu serca © mattbadal | AdobeStock

Leczenie zaburzeń rytmu serca

Terapia zależy od rodzaju i przyczyny zaburzenia, a także od nasilenia dolegliwości. W przypadku przyczyny organicznej należy ją również leczyć.

Leki stosowane w leczeniu zaburzeń rytmu serca nazywane są lekami przeciwarytmicznymi. Leki te mogą w różny sposób wpływać na powstawanie i przewodzenie impulsów elektrycznych, a tym samym na częstość akcji serca.

Rozrusznik serca jest zazwyczaj wszczepiany, gdy tętno jest zbyt wolne. Poprzez impulsy elektryczne wyznacza on sercu częstotliwość bicia.

Defibrylator wszczepia się w przypadku nawracających, niebezpiecznych arytmii. Rozpoznaje on groźne zaburzenia i eliminuje je za pomocą impulsów elektrycznych.

Za pomocą ablacji kardiologicznej usuwa się chore obszary serca (na przykład w przypadku migotania przedsionków). To zapobiega zaburzeniom przewodzenia impulsów.

Dzięki operacji serca (na przykład operacji pomostowania aortalno-wieńcowego) lekarze mogą wyeliminować stany, które prowadzą do zmniejszonego ukrwienia, a tym samym pośrednio do arytmii.

Którzy specjaliści leczą zaburzenia rytmu serca?

Specjalistami w zakresie zaburzeń rytmu serca są kardiolodzy.

W zależności od przyczyny zaburzeń mogą być zaangażowani również inni specjaliści, tacy jak

• endokrynolodzy,
• kardiochirurdzy oraz
• chirurdzy naczyniowi

.

FAQ

1. Jak powstają zaburzenia rytmu serca?
Zaburzenia rytmu serca powstają w wyniku zaburzeń w tworzeniu lub przewodzeniu impulsów elektrycznych w sercu. Mogą one być wywołane na przykład przez strukturalne choroby serca, zaburzenia krążenia lub zmiany metaboliczne.

2. Jakie są rodzaje zaburzeń rytmu serca?
Istnieją różne rodzaje zaburzeń rytmu serca, w tym zbyt szybkie bicie serca (tachykardia), zbyt wolne bicie serca (bradykardia) lub nieregularny rytm serca, taki jak migotanie przedsionków.

3. Kiedy występują zaburzenia rytmu serca?
U niektórych osób zaburzenia rytmu serca występują tylko sporadycznie, na przykład w sytuacji stresu lub wysiłku fizycznego. W innych przypadkach mogą one występować stale lub być związane z określonymi chorobami serca.

4. Kiedy zaburzenia rytmu serca są niebezpieczne?
Szczególnie niebezpieczne zaburzenia rytmu serca mogą poważnie upośledzać pracę serca, a w skrajnych przypadkach prowadzić do utraty przytomności lub nagłej śmierci sercowej, dlatego ważne jest wczesne zbadanie przez lekarza.